Pramāṇa · Search · About · API

Vaishnavakhanda 3

Vaiṣṇavakhaṇḍa 3

Language
Sanskrit

Contents

3.1.11

" iti| atha prasaṃgānusāreṇaitasya skāndamahāpurāṇasya purāṇatvopayuktapañcalakṣaṇasamanvitatvavicāre kriyamāṇe hi vaiṣṇavapurāṇabrahmāṇḍapurāṇayoḥ—
"sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca || vaṃśyānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||" iti, skānde mahāpurāṇe saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye dvitīye'dhyāye—"brahmaviṣṇvarkarudrāṇāṃ māhātmyaṃ bhuvanasya ca || saṃhāraśca pradaśyeta purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||" iti ca yadyapvidhena sāmānyataḥ purāṇasya pañcalakṣaṇatvamāśrayate tatrāsya
skāndamahāpurāṇasya pūrvoktalakṣaṇasya yathāvadanukramasaṃbandhāduttaralakṣaṇasyaiva samanvayaucityādanantaroktameva pañcalakṣaṇatvaṃ sādhu yujyata iti vidāṃkurvaṃtu sudhiyaḥ || astvetatra
prasaṃgopāttam || etāvatā vivecanenaitadeva māheśvarādiprabhāsāntasaptakhaṇḍātmakaṃ skāndaṃnāma mahāpurāṇamiti hi sarvathā siddham
7 brahmadevarṣikṛtā śivastutiḥ, brahmādikṛtastutisantuṣṭena śivena brahmādīnprati viṣṇuprārthanārthamājñākaraṇam, brahmādibhirviṣṇustavanam, tata ākāśavāṇyā viṣṇoḥ piṇḍībhāvena śivaliṅgadhāraṇam, tataḥ śivapriyeṇa vīrabhadreṇa brahmādibhiḥ saha śivaliṅgapūjanam, tataḥ śaṃkarasyānekairdevādibhiranekeṣu sthaleṣu nānānāmakaliṅgasthāpanam, tatratatra
liṃgārcanārtha vīrabhadrāṃśasthāpanaṃ vīrabhadrādārabhya liṃgapūjakaguruparaṃparotpattiḥ, nandino
liṃgamahimapraśaṃsakaprathamācāryatvam, skandasya ca liṃgapūjakācāryatvam, tataśca liṃgapūjakaguruparaṃparāpravṛttiḥ, śivabhaktimāhātmyam, tatra pataṃgāḥ kīṭapakṣiṇyā: śivamandiramārjanapuṇyavaśena kāśirājasutātvaprāptivṛttāntavarṇanam, uddālakamarṣeḥ kāśirājasutayā sundaryākhyayā saha saṃvādaḥ| .... ... ... .... 11

3.1.13

8 śivabhaktimāhātmyaprasaṃgena-taskarasya śivaśiro'dhiruha ghaṇṭāṃ harataḥ śivalokaprāptivṛttāntaḥ, sarvajagataḥ śivaśaktimayatvavarṇanam, tatra narāṇāṃ liṃgayuktatvam,
strīṇāṃ ca piṇḍībhūtatvam, śivaviṣṇorabhedavarṇanam, brahmādikṛtamaṇimayādiliṃgapūjāvarṇanam, prahlādabalivāṇāsurādidaityānāṃ śivaliṃgapūjāparatvavarṇanam, śivārcanaprabhāvādhigataduḥsahapratāpāvaṇanirjitaiḥ surairnandivākyācchivaliṃgārādhane samudyogaḥ:
tatra prasaṃgena devapṛṣṭhena nandinā svasya vānarānananatvakāraṇavarṇanam, tatra rāvaṇaśāpato
nandino vānarānananatvaprāptiḥ, nandinā ca 'vānaraiḥ sametasya kasyāpi hastena te mṛtyurbhaviṣyati' iti rāvaṇāya śāpadānam| tato nandiprabhṛtibhiḥ sarvairdevairbekuṃṭhaṃ gatvā
liṃgasya pīṭhikābhavanāya viṣṇoḥ prārthanā, bhagavatā viṣṇunā rāvaṇahananāyāvatāragrahaṇe devānāmāśvāsanam, viṣṇorājñayā sarvedavānāṃ vānareṣvaṃśāvatāravarṇanam,rāmāvatāraḥ, rāmeṇa rāvaṇahananam, rāvaṇasya śivasāyujyaprāptiḥ, śivaliṃgārcanamahimavarṇanam| ... ... .... ... ... ... 13

3.1.1

nīyendrapade'bhiṣecanam, tato viśvarūpavadhakupitena tvaṣṭrā tapasā brāhmāṇaṃ santoṣya tato devabhayāvahaputraprārthanam, tato brahmavarāttasya vṛtranāmakaputraprāptiḥ, tena vṛtrāsureṇa saṃjā- taharṣāṇāṃ daityānāṃ pātālādbhūtalaṃ pratyāgamanam, taddṛṣṭvā devānāṃ bhayaprāptiḥ parasparaṃ mantrakaraṇaṃ ca, brahmāṇa ājñayā devairdevīcāśramaṃ prati gatvā śastrārthaṃ dadhīci prati tadsthiprārthanam, devairasthikṛte'bhyarthitena dadhīcinā yogena svadehavisarjanam... 28 1

3.1.1_2

29 surabhyā kāmadhenvā svajihvayā dadhīcyasthnāṃ lehanena nirmāṃsīkaraṇam, devaistadasthibhirvajrādyāyudhanirmāṇam, sutacitryayā dadhīcipatnyā devānāmaprajastvaśāpapradānam, suvarcayā svaputraṃ pippalādamaśvatthasaṃnidhau saṃsthitaya ājñāpya patyā saha samādhinānugamanam, devāsurasaṃgrāmārambhaḥ, vṛtrāsurasaṃgrāmārambhaḥ, vṛtrāsurahananāya bṛhaspatyājñayendreṇa śakti- pradoṣavratakaraṇena śivārādhanam, śaktipradoṣavratavidhānam, vṛtrāsurasya pūrvajanmani citrarathasya gandharvasya dvīśāpināsuratvaprāptivṛttāntavarṇanam, śanipradoṣavratodyāpanavidhānam, śanipradoṣavrataprabhāvenendrasya parākramaprāptyanantaraṃ daityaiḥ saha saṃgrāmakaraṇam, raṇātpalāyitānāṃ daityānāṃ vṛtrāsureṇa yuddhadharmavarṇanam, devadānavānāṃ tumulayuddhavarṇanam, vṛtrakṛtaprahāreṇendrasya mūrchayā patanam, tato labdhasaṃjñasyendrasya brahmājñayā vṛtrahanānāya śivārādhanarūpatapaḥkaraṇam, śivoktyā vṛtramajayyaṃ matvā śakreṇa sahasravatsara- paryaṃtaṃ vṛtreṇa saha maitrīṃ kṛtvā vṛtrasamīpe tadvananāya nivāsakaraṇam, vṛtrasya garvaḥ, vajrapāṇinā namardāta oṃkāreśvarasya pradoṣavratena sampūjanam, vṛtrasya tu pradoṣasamaye śivapūjāṃ vismṛtya nidrākaraṇena tapohānyā niḥśrīkatvaprāptyā manorathabhaṃgaḥ, tato vṛtrendrayuddhe vṛtreṇendrasyasanam, brahmārthanayā saṃvuṣṭena bhagavatā''kāśavāṇyā brāhmāṇaṃ prati pradoṣavrate śakrasya pīṭhikālaṃghanakaraṇadoṣakaraṇāddaityakṛtaprāsarūpapatprāptikathanam, tatpra- saṃgena trikālikaliṃgapūjāvidhivarṇanam, tataḥ śaṃkarājñayā devairyathāśāstraṃ liṃgapūjākaraṇam, tatprabhāvenendrasya vṛtrakukṣiṃ bhittvā bahirnirgamanam, vṛtrāsuraśarīrasya ca patana- varṇanam, gaṃgāyamunayormadhye'ntarvedyāṃ śarīrapatanam, mālave ca śiraḥpatanam, saṃverdaivaiḥ
ṣaṇmāsaparyaṃtaṃ vṛtraśiraḥkṛntanam, indrasya jayaprāptiḥ, tato daityaniveditavṛtravadhavṛttā- ntena balinā śukrājñayā yajñe kriyamāṇe tasmādyaprāptiḥ, taṃ rathamāruhya daityasenāpra- nvitasya baleḥ suravijayārthaṃ svargalokaṃ prati gamanam, tadāgamanaṃ śrutvā śakrasya lajjā- prāptiḥ.... .... .... .... .... 30 1

3.1.1_3

18 baleḥ svargaṃ āgamanaṃ dṛṣṭvā bṛhaspatipreraṇayendrādisarvadevānāṃ mayūrādipakṣirūpāṇi vi- dhāya svargāṅgirgatya kaśyapāśramaṃ pratyetya nijamātaramaditiṃ prati nijaduḥkhanivedanam, devarakṣārthamadityā prārthitena kaśyapenādityai śravaṇadvādaśīvratena viṣṇūpāsanavarṇanam, adityā tadvratācaraṇena viṣṇuprādurbhāvaḥ, adityā devarakṣārthaṃ stutena bhagavatā balida- manārthaṃ nijagadājñābhyāmājñāpitābhyāṃ tasya damane svasyāsāmarthyaṃ kathite citā- karaṇam, devendrāsane śukrakṛtābhiṣekeṇa balinā brāhmaṇebhyaḥ samaprendrasampattipradānava- rṇanam, tatprasaṃgena-indrāsanasthitasya yasya kasyāpīndrasya dānābhāvātpuṇyasamāhā- nantaramindrakramitvaprāptivarṇanam, valeḥ pūrvajanmavṛttāntavarṇane kasyaciddikṛtasya gaṇi- kārthamupanītaṃ puṣpatāṃvūlādikaṃ praskhalena bhūmau patitaṃ vīkṣya "śivārpaṇamastu" iti buddhyā niścayena sarvapāpanivṛttiḥ, tato maraṇottaraṃ yamoktyā sārdhatrighaṭikāpa- ryaṃtaṃ tasya śatakratupadaprāptau tena tasminnavasare'gastyādimaharṣibhya airāvatādidānavarṇa- nam, sārdhavaṭikātritayottaraṃ pūrvapuraṃdarasya svasthāne sthitvā śacīnirbhatsenādanantaraṃ śacīkṛtatannirbhatsenapūrvakakitavandrapraśaṃsanam, pūrvendrasya lajjāprāptiḥ, kitavapradatta- rāvatādikaṃ nijadhanaṃ samavekṣya yamaṃ prati gatvendreṇa kitavanirbhatsanam, tadā yamādi- ṣṭena citraguptena śivodeśena kṛtasya dānasya mahimnā kitavasya narakānarhatvavarṇanam, tacchrutvā lajjitasya śakrasya svargagamanam, tasya kitavasya prahlādātmajavirocana- patnyāḥ surucyākhyāyā garbhe praveśaḥ, indreṇa viprarūpeṇa virocanaṃ balitātaṃ pratyabhyetya śiroyācanam, virocanasya kapaṭakṛtavipraveṣāya śakrāya svaśira utkṛtya pradānavarṇa- nam, virocanākhyasya piturmaraṇottaraṃ surucyāḥ sakāśādbalerjanma, surucyāḥ prasūyapaścāttāpena cirakāritrāhmaṇavṛttāntasmaraṇam, tatra medhātithigautamasutasya cirakāriṇaḥ pitrājñayā vyabhicāriṇyā māturhananāya gamane vicāravaśena vilaṃbakaraṇam, etasminnantare brāhmaṇarūpeṇāgatasya śakrasyopadeśena gautamasya paścāttāpaḥ, vadhārthaṃ mātṛsamīpaṃ gacchataścirakāriṇaḥ pṛṣṭhato gautamasya gamanam, pitaraṃ dṛṣṭvā cirakāriṇā śastraṃ bhūmau nikṣipya pituḥ prārthanākaraṇam, gautamena pitrā cirakāriṇāścirakāritvapraśaṃsāpūrvakamāśīḥpradānaṃ gṛhaṃ prati bhāryāyāḥ putrasya cānayanam, nāradena brāhmaṇānāṃ pradattasya śāpasya kalāvudayo bhaviṣyatīti śāpakālaparivartanam, tataḥ sarveṣāṃ brāhmaṇānāṃ mahīsāgarasaṃgame kāṃcanagogṛhadhanādipradānapūrvakaṃ svayaṃ viśvakarmadvārā nirmāpite mahīnagare sthāpanavarṇanam| ... ... ... ... 87 1

3.1.1_4

7 arjunena vistārapūrvakaṃ mahīsāgarasaṃgamamāhātmyaśravaṇecchayā nāradaprārthanam, nāradena savistaramahīsāgaramāhātmyavarṇanārthamupakramaṇam, tatrendradyumnabhūpativṛttāntārambhaḥ, brahmalokaṃ gatasyendradyumnasya bahukālaṃ tatra nivāsānantaraṃ brahmaṇā cirakālādbhūmau kīrteḥ punarvyaktīkaraṇārthamindradyumnasya bhūlokaṃ prati preṣaṇam, bhūlokaṃ pratyāgatenendradyumnena bhūlokasthitebhyo'pekṣayā dīrghajīvino mārkaṇḍeyasya samīpaṃ gatvā nijavārtāvijñānaviṣaye praśnakaraṇam, tena tadvārtā'nabhijñānakathanam, indradyumnasyāgnipraveśodyogaḥ, tato mārkaṇḍeyena tato'pi dīrghāyuṣo nāḍījaṃghavakasya samīpe tannayanam, tenāpīndradyumnavārtā'nabhijñānakathanam, tataścendradyumnagraheṇa nāḍījaṃghavakena nijadīrghāyuddhakāraṇavarṇanāya nijapūrvodantakathanam| .... ... ... .... ... ... 90 1

3.1.2

8 tato nirāśasyendradyumnasya vārtāvijñānārthaṃ nāḍījaṃghenātmano'pi dīrghāyuṣasya prākārakarṇanāmakasyolūkasya samīpaṃ prati mārkaṇḍeyendradyumnayornayanam, tena prākārakarṇolūkenāpīndradyumnavārtā'nabhijñānakathanottaramindradyumnapraśne nijadīrghāyuddhakāraṇakathanam, tatsaṅgena bilvadalamāhātmyavarṇanam| ... ... ... ... 92 2

3.1.2_2

9 prākārakarṇolūkena nijavārtā'nabhijñānādudāsīmasyendradyumnasya kṛte nāḍījaṃghenendradyumna-vārtāvijñānasyāvaśyakatāpradarśane prākārakarṇolūkenātmano'pi dīrghāyuṣo gandhamādanasthasya gṛdhrasya samīpaṃ pratīndradyumnamārkaṇḍeyanāḍījaṃghavakānāṃ nayanam, tena gṛdhreṇāpīndradyumnavārtā'nabhijñānavarṇanapūrvakaṃ nijadīrghāyuddhakāraṇavṛttāntakathanam| ... 93 2

3.1.1_5

10 gandhamādanasthagṛdhreṇa nijavārtā'nabhijñānādu dāsīnasyendradyumnasyāgnipraveśodyogaṃ dṛṣṭvā prākārakarṇaprārthanayā gṛdhreṇāmano'pi dīrghāyuṣo mānasasaronivāsinaḥ kūrmasya samīpaṃ pratīndradyumnamārkaṇḍeyanāḍījaṃghaprākārakarṇānāṃ nayanam, tatra sarastīre samāgatānāṃ teṣāṃ madhye indradyumnaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā kūrmasya tānasatkṛtyaiva jalamadhye praveśaḥ, tato gṛdhreṇa tasmai jalapraveśakāraṇapṛcchāyāṃ tena kūrmeṇendradyumnasya purākṛtayajñavṛttāntavarṇanasamaya indradyumnasya kīrtyuddhāre satīndradyumnopāri devaiḥ puṣpavṛṣṭikaraṇapūrvakaṃ vimānamānīya devadūtenendradyumnāya brahmalokaṃ prati gamanāyendradyumnaprārthanākaraṇam, indradyumnena brahmalokaṃ prati gantumanicchāṃ pradarśya kūrma prati tasyaiva dīrghāyuddhakāraṇajijñāsayā praśnakaraṇam| ... 94 1

3.1.1_6

11 kūrmeṇa nijapūrvajanmavṛttāntakathanapūrvakamindradyumnādīnāmātithyakaraṇānantaraṃ teṣāmindradyumnādīnāṃ ṣaṇṇāmapi kūrmato'pi dīrghāyuṣo lomaśamaharṣeḥ samīpaṃ pratyupadeśagrahaṇāya gamanam| ... ... ... .... ... ... .... 96 1

3.1.1_7

12 lomaśamaharṣiṇā sahendradyumnādīnāṃ samāgamottaramatidīrghāyuṣo'pi lomaśamaharṣerā-śramakaraṇābhāvakāraṇapṛcchāyāṃ lomaśena saṃsārasthitivarṇanapūrvakamātmano dīrghāyuddhakāraṇakathanam—tatra śivaliṃgapūjanamāhātmyavarṇanam| ... ... ... 97 1

3.1.2_3

13 lomaśavacaḥśravaṇānantaramindradyumnādīnāṃ sarveṣāṃ śivabhaktyekaniṣṭhayā śivadīkṣāgrahaṇārthaṃ lomaśaprārthanam, lomaśamaharṣiṇā sarveṣāṃ teṣāṃ śivadīkṣāpradānapūrvakaṃśivaliṅgapūjopadeśakaraṇam—tatasteṣāṃ mārkaṇḍeyādīnāṃ kriyāyogārambhapūrvakaṃ tapaścaryākaraṇam, tapasyatāṃ teṣāṃ samīpaṃ prati nāradāgamanam, nāradaṃ prati śāpabhraṣṭānāṃ nāḍījaṃghādīnāṃ svamuktyarthamupāyajijñāsayā praśnakaraṇam, nāradena tebhyo vārāṇasīsthasaṃvartamaharṣi49 nāradasthāpitamahīnagarasthitavividhatīrthamāhātmyaprasaṃge jayādityamāhātmyavarṇanam, tatra nāradena sūryadarśanārthaṃ sūryalokaṃ prati gatena nijasthāpitamahīnagarasthabrāhmaṇapraśaṃsāyāṃ kṛtāyāṃ sūryanārāyaṇena tatratyabrāhmaṇānāṃ darśanārthaṃ vṛddhātithirūpeṇāgamanam, tatra jñānacarcoparamabhojanamākāṅkṣato bhāskarasya hārītaputreṇāṣṭavarṣavayasā kamaṭhākhyena sarvaśāstrīyasiddhāntasiddhajīvagatyādiviṣayakapraśnānāṃ suspaṣṭatayottarapradānena sūryabhagavato'tyantasaṃtoṣaprāyanivṛttāntavarṇanam... ... ... 183 2

3.1.1_8

50 atha bhāskarakṛtaśarīralakṣaṇaviṣayakapraśnasya kamaṭhabālakena saśāstrapramāṇasiddhaśarīralakṣaṇakathanena samyaguttarapradānam, tatsaṃgena jīvasya pāralaukikagativarṇanam ... ... ... ... ... ... ... 184 1

3.1.1_9

51 atha bhāskarakṛtavividhakarmaphalaviṣayakapraśnasya kamaṭhabālakena saśāstrapramāṇasiddhasakalaprāṇikarmavipākavarṇanena samyaguttarapradānam, tatsaṃgena dharmapraśaṃsāvarṇanam, kamaṭhaproktasamyakpraśnottaraśravaṇasaṃtuṣṭena bhagavatā bhāskareṇa tatputraprabhṛtihārītāditannagarasthabrāhmaṇapraśaṃsāpūrvakaṃ nijanāmakathanam, atha brāhmaṇānāṃ prārthanayā bhagavatā bhāskareṇa jayādityanāmnā tasminmahīnagare mūrtāvasthitikaraṇam, kamaṭhakṛtā'ṣṭakastotreṇa jayādityastutiḥ, bhagavatā bhāskareṇa kamaṭhākhyāya hārītabrāhmaṇabālakāya varapradānam, jayādityamāhātmyavarṇanam... ... ... 187 1

3.1.1_10

52 atha mahīsāgarasaṃgame brahmadevasthāpitakoṭitīrthamāhātmyavṛttāntavarṇanam, koṭitīrthasamīpasthātrīśvarabharadvājeśvaragautameśvarāhilyāsaromāhātmyam, ahilyāsarovarṇanaprasaṃgena śakrakṛtāhilyādharṣaṇādivṛttāntavarṇanam... ... .. ... .... 189 1

3.1.1_11

53 atha mahīsāgarasaṃgame nāradasthāpitasthānarakṣārthakatripuruṣaśālāvyavasthāpanādivṛttāntapūrvakaśālāmāhātmyam, atha nāradīyasarovaranāgeśvaramāhātmyam, aparadvārakottaradvārakāmāhātmyavarṇanam. .... ... ... ... ... ... 190 1

3.1.1_12

60 atha ghaṭotkacasya kāmakaṭaṃkaṭāyāḥ prāsāde praveśaḥ, atha kāmakaṭaṃkaṭāyā ghaṭotkacena
śrīkṛṣṇasmaraṇapūrvakamapūrvakathākathanena praśnadvārā niruttarīkaraṇam, atha yuddhopāyena
tāṃ kāmakaṭaṃkaṭāṃ parājitya tasyāḥ pṛṣṭhimāruhya śrīkṛṣṇapāṇḍavasamīpaṃ prati ghaṭotkasyāgamanam, atha ghaṭotkacakāmakaṭaṃkaṭyorvivāhaḥ, tato hiḍimbavane ghaṭotkacena
rākṣasarājyakaraṇam, ghaṭotkacasya kāmakaṭaṃkaṭāyāṃ varbarīkākhyasutotpattivṛttāntavarṇanam. ... ... .... ... ... ... ....199 1

3.1.2_4

61 atha ghaṭotkacasya varbarīkaṃ putramādāya śrīkṛṣṇadarśanārthe dvārakāpurīṃ prati gamanam.
tataḥ śrīkṛṣṇena varbarīkāya saṃkṣepataścāturvarṇyadharmavarṇanapūrvakaṃ kṣātradharmānusāreṇa laukikabalaprāptyai devyārādhanārthamupadeśapūrvakaṃ suhṛdayeti nāmakaraṇam, śrīkṛṣṇopadeśena tena
suhṛdayena guptakṣetre dagdhasthalīmāgatya devīnāmārādhanam, suprasannānāṃ devīnāmanujñayā tena
suhṛdayena tatraiva sthitvā vijayanāmakamāgadhabrāhmaṇasya tatra siddhāmvikāyāḥ purata
āgatya mahāvidyāṃ sādhayituṃ pravṛttasya suhṛdayena vinnanivāraṇārthaṃ sāhāyyakaraṇam,
vijayabrāhmaṇena mahāvidyāsādhanārthamādau gaṇeśvarakalpopāsanākaraṇavarṇanam. ... 200 2

3.1.1_13

62 atha gaṇeśvarakṣetrapālotpattivṛttāntavarṇanam, kṣetrapālapūjanādividhānavarṇanam, tato
vijayabrāhmaṇena vaṭayakṣiṇīvidyāsādhanam, tataścāparājitāmahāvidyāsādhanam ... 202 1

3.1.2_5

63 atha prathamayāmānte vinnakaraṇārthaṃ samāgatāyā mahājihyārākṣasyāḥ suhṛdayena ghaṭotkacaputreṇa damanam, tato madhyarātrasamaye vinnakaraṇārthaṃ samāgatasya repalendrasya ghaṭotkacaputreṇa suhṛdayena damanam, tatastṛtīyayāmānte vinnakaraṇārthaṃ samāgatāyā duhuduhākhyāśvatāryāḥ suhṛdayena hatne kṛte sati tatkṣepasthale duhuduhākhyagrāmasiddhivarṇanam, atha
caturthayāme vinnakaraṇārthaṃ samāgatasya kṣapaṇakaveṣadhāriṇaḥ palāśinānno daityasya navakoṭidaityasenāsamanvitasya maimiputreṇa suhṛdayena pātālaguhāṃ tamanu gatvā hatnam,
tataśca tatkṛtena daityavadhena saṃtuṣṭairnāgalokaiḥ suhṛdayāya varapradānam, atha pātālavivarastharatnaliṅgapūjakanāgakanyābhiḥ pravārṇitena mārgeṇa suhṛdayasya bhūtale siddhāmvikāpuraḥsthale vijayākhyabrāhmaṇasamīpaṃ pratyāgamanam, tataḥ sarvamahāvidyāsiddhisaṃpannatayā suprasannena vijayabrāhmaṇena suhṛdayāyāśīḥpradānam, tato bhaviṣyatsaṃgrāme pāṇḍavasaṃrakṣaṇahetunā devānāṃ devīnāṃ cānujñayā vijayabrāhmaṇadattasindūrasadaśahomabhasmagrahaṇapūrvakaṃ sarvadevādevaiḥ suhṛdayasya siddhasenetināmakaraṇavarṇanam| ... ... ... 203 2

3.1.2_6

64 atha devyārādhanatatparatayā siddhāmbikāsaṃnidhau siddhasene sthite vanavāsaprasaṃgenāgatānāṃ pāṇḍavānāṃ madhye'tidṛptena bhīmena devīpurataḥ sthite kuṇḍe praveśo kṛte satyatikruddhena siddhasenena bhīmena saha yuddhaṃ kṛtvā bhīmasenasya jarjarīkaraṇam, tato bhīmasenaṃ gṛhītvā sāgare prakṣepaṃ pracalitasya siddhasenasya samīpe viyati bhagavatā rudradevena samabhyetya siddhasenāya bhīmasenasya pitāmahatvavarṇanam, tadvudravacaḥ śrutvā siddhasenasya śokakaraṇapūrvakaṃ bhīmasenāgre'parādhakṣamāpaṇam, bhīmasenena svapautrasyāliṃganam, atha pitāmahāparādhadoṣaviṣaṇṇasya siddhasenasya samudraṃ prati nijaprāṇatyāgārthaṃ gamanam, tannivāraṇārthaṃ bhīmasenasyāpi tatpaścādgamanam, tato rudrasahitābhiḥ siddhāmbikādidevībhiḥ siddhasenasya sāṃtvanapūrvakaṃ caṇḍaletināmakaraṇam, bhīmena caṇḍilena saha yudhiṣṭhirādipāṇḍavasamīpaṃ gatvā sarvavṛttānivedanam, bhīmasthāpitabhīmeśvararudraliṅgamāhātmyavarṇanam| ... ... ... ... ... ... 205 2

3.1.2_7

65 atha yudhiṣṭhirakṛtāṃ siddhāmbikāstutiṃ niśamya bhīmasenena yudhiṣṭhirasya stostutikaratvaṃ matvā nirbhartsanam, tato devyavajñānādbhīmasenasyāṅgaikalyaprāptau bhīmena svāparādhakṣamāpaṇāya siddhāmbikājagadambikāstutikaraṇam, tato jagadambikayā tasmai varapradānam, atha devyā svasyā nimittāntareṇa lohāṇāsthakeleśvarīdurgāvatseśvarīgayatrādityādināmabhedasthānabhedena tatra kṣetre'vasthitivarṇanapūrvakaṃ sarvapāṇḍavānāmabhayapradānam, pāṇḍavairbarbarīkasya tatraiva sthāne saṃsthāpanapūrvakaṃ tīrthayātrākaraṇam... ... ... 207 2

3.1.2_8

66 atha trayodaśavarṣānantaraṃ vanavāsānnivṛttya svakīyarājyaprāptaye saṃgrāmāṃgaṇaṃ samupasthiteṣu sasainyeṣu pāṇḍavakauraveṣu madhye sarvaśatrusainyavadhasamarthavīraparigaṇanāyāṃ prakaṭāntāyāṃ ghaṭotkacaputreṇa caṇḍilena sarvātiśāyisvasāmarthyaprakaṭanaprauḍhyā parīkṣārthaṃ purā daivyagrataḥ kṛtahomena vijayanāmakasiddhabrāhmaṇena pradattasya sindūrābhamasmanaḥ svaśarāgre saṃyojanapūrvakaṃ bāṇaprakṣepeṇa sarvaśatrusainyasya mṛtyumarmanidarśanakaraṇam, atha taddṛṣṭvā sarveṣāṃ yudhiṣṭhirādīnāṃ tatpraśaṃsāpūrvakaṃ sumahati sādhuvāde saṃpravṛtte satyakasmādeva kṛṣṇena tasya ghaṭotkacaputrasya svacakreṇa śiraśchedakaraṇam, atha kṛṣṇena tacchiraśchedaṃ kṛtaṃ dṛṣṭvā śokākulānpāṇḍavādīnghaṭotkacaṃ ca prati tasminsaṃgrāmāṃgaṇe siddhāmbikādicaturdaśadevīnāmāgamanam, tābhiśca caṇḍilasya prāgjanmajātasuvarconāmakayakṣasya vṛttāntakathanapūrvakaṃ sarveṣāṃ sāntvanam, atha śrīkṛṣṇena tacchiraśchedakāraṇakathanam, tato devyā'mṛtasiñcanena tacchiro'mṛtīkaraṇam. atha śrīkṛṣṇena śirorūpasya caṇḍilasya varapradānam, atha śrīkṛṣṇājñayā yuddhabhūmisamīpavartigiriśṛṃgamāruhya tena barbarīkena pāṇḍavakauravāṇāṃ yuddhanirīkṣaṇam, atha bhāratamahāyuddhanivṛtyanantaraṃ garvānvitasya bhīmasya śrīkṛṣṇena barbarīkamukhataḥ paramapuruṣeṇa hariharābhinnarūpeṇa kenacitparamapuruṣeṇa sarve sainyaṃ nirdalitamiti satyāpayitvāpi laṃkādvāḥsthitakumbhakarṇaśiraḥkaroṭikādarśanena garvapariharaṇavṛttāntavarṇanam, atha raṇājiraṃ pratyetya ghaṭotkacaputrāya barbarīkāya śrīkṛṣṇena varapradānam, atha barbarīkastavaḥ, barbarīkapūjanamāhātmyam, atha mahīnagarasthakedāreśvarātrośvaranīlakaṇṭheśvarajayādityamāhātmyam, evaṃ saptakośātmakaguptakṣetrāparaparyāyamahīsāgarasaṃgamakṣetramāhātmyaśravaṇapaṭhanādiphalaśrutiḥ| ... ... ... ... ... ... 209 2

3.1.2_9

iti māheśvarakhaṇḍe dvitīyaṃ kaumārikākhaṇḍaṃ saṃpūrṇam || (1-2)
atha maheśvarakhaṇḍe tṛtīye'ruṇācalamāhātmye pūrvārdham || (1-3-1)
1 naimiṣāraṇyavāsibhirmunibhiḥ sūtamṛṣiṃ pratyaruṇācalamāhātmyaśravaṇecchayā pṛṣṭe
sūtena tānpratyaruṇācalamāhātmyakathanopakrame brahmasanatkasaṃvādakathanam, sanatkena taijasaśivaliṅgamāhātmyaśravaṇecchayā pṛṣṭena bhagavatā brahmāṇa'ruṇācaleśvarataijasaśivadhyānapūrvakamaruṇācaleśvaramāhātmyakathanopakramavarṇanam, tatra pūrvaṃ viṣṇubrahmaṇoḥ parasparamātmaśreṣṭhayaprāgagryapūrvakaṃ yudhyamānayormadhye vahnistambhamayabhagavadāvirbhāvaḥ, ākāśavāṇyā
ca tayoryuddhādviratiḥ, atha tasyāgnistambhamayarūpasyā''dyantasya bhagavato'dho'ntaṃ
paricchettuṃ viṣṇorvarāharūpeṇa gatasyā'nantasyāntaṃ paricchettumaśakyatayā viṣādaprāptyanantaraṃ pūrvasthalaṃ pratyāgamanam, ūrdhvamantaṃ paricchettuṃ brahmaṇo haṃsarūpeṇa gatasyā'nantasyāntaṃ paricchettumaśakyatayā viṣādaprāptyanantaramūrdhvalokasthitānāṃ siddhānāṃ vacanato'nantasyānantatāṃ parijñāya pūrvasthalaṃ prati sametya bhagavataḥ purato'trasthitivarṇanam. ... ... ... ... ... ... ... 214 2

3.1.2_10

2 atha brahmaviṣṇubhyāṃ vahnistambhamayasya bhagavataḥ stavanam, tato vahnistambhamayaparameśvareṇa
brahmaviṣṇorvarapradānam, brahmaviṣṇoḥ prārthanayā vahnistambhamayena parameśvareṇa nijarūpasupasaṃhṛtyāruṇācalarūpeṇa sthāvaraliṅgatādhāraṇam, sthāvaraliṅgamāhātmyavarṇanam. 216 2

3.1.2_11

3 athāruṇādrīśvaracaritravarṇanam, tatra bhagavatyā jagadmbayā kadācidrahasi śambhoḥ
krīḍāvaśena netratrayapidhānam, śaṃkarasya candrasūryāgnirūpeṣu triṣu netreṣu pārvatyā nimiṣārdhamātraṃ pihiteṣu sakalajagato'kāle kṣayaḥ, tadānīmavināśibhistapasā labdhasphūrtiḥ siddhaistapobalaprāptajñānacakṣuṣā tatsāṃvaśaṃkaracaritraṃ vijñāya sāṃvasadāśivastutikaraṇam, śāṃkareṇa siddhānāṃ stutimākarṇya nijanimiṣārdhena vatsarakoṭiparimitaṃkālātikramaṇena jagataḥ pralayaṃ dṛṣṭvā: pārvatī pratīdaṃ tvayā'yogyaṃ karma kṛtamityukte
pārvatyātmakṛtajagatkṣayajanitaduritanivṛttyai prāyaścittapṛcchāyāṃ kṛtāyāṃ bhagavatā loka4 atha kampānadītīrasthitaikāmratale pārvatyā saikataśivaliṃgaṃ saṃsthāpya svadharmācaraṇapūrvakaṃ tapaścaryākaraṇam, atha śaṃkareṇa pārvatyā dṛḍhabhaktiparīkṣaṇārthaṃ nadīpūrapravāheṇa
samaṃtato vyāptau kṛtāyāṃ devyā saikataśivaliṃgasya pravāhāllayabhītyā dṛḍhamāliṃgya
pūrapravāheṇa veṣṭayamānayā'pi liṃgaṃ vihāyānyato'gamanam, pārvatīdṛḍhaparirambhaṇataḥ
saikataliṅge pārvatīkucacūcukacihnamudrāṅgitatvavarṇanam, athākāśavāṇyā pārvatīmāśvāsya tasya saikataliṃgasyāśryahūṇe varaṃ pradāyāruṇācalaṃ prati gatvā gautamopadeśena
tapaḥkaraṇārthamanujñākaraṇam, atha devyā pārvatyā tatra kaṃpānadītīre darśanārtha sevārtha
cāgatebhyaḥ sarvadevebhya ṛṣibhyaśca saikataśivaliṅgapūjanārthamājñākaraṇam, tataḥ pārvatyāḥ sarvadevaiḥ sahāruṇādrau gautamaharṣerāśramaṃ prati gamanam.... ... ... 218 2

3.1.2_12

5 atha gautamaharṣiṇā pārvatyāḥ svāgatasatkārakaraṇam, pārvatīprārthitena gautamaharṣiṇā
pārvatīṃ pratyaruṇācalamāhātmyavarṇanam—tatprasaṃgena brahmapuṣkaramāhātmyavṛttāntavarṇanam. 220 2

3.1.1_14

6 aruṇācale śrīmahāviṣṇuprabhṛtisamastadevagaṇamaharṣigaṇarājarṣigaṇasthāpitavividhatīrthamāhātmyānāṃ vṛttāntapūrvakaṃ varṇanam
7 athāgnimayasya liṅgasya pārvatyopaśāntākāraṇa pṛṣṭe gautamaharṣiṇā'ruṇācaleśvasya caturyugogāyanāmabhedavarṇanam. tatra devakṛtastutyā'ruṇācaleśvarasya bhagavataḥ śītalatāprāptivṛttāntavarṇanam, athāruṇācalasthāṣṭalokapālasthāpitāṣṭadiksthatīrthamāhātmyavṛttāntaḥ, mārkaṇḍeyaprārthanayā maheśvareṇa sarvatīrthasamuccayasyaikīkaraṇavarṇanam, atha tīrthamāhātmyaṃ śrutvā suprasannayā pārvatyā śrīparameśvarārcanavidhijijñāsayā gautamaharṣi
prati praśnakaraṇam. ... ... ... ... ... ... 224 1

3.1.1_15

8 atha gautamena maharṣiṇā pārvatyai śrīśaṅkaraśoṇādrīśvaraprasādādirūpanijavṛttāntaṃ
nivedya śrīśaṃkaraproktāgamoktavistarāruṇācaleśvaraśivārādhanāmāhātmyavarṇanam. ... 225 1

3.1.p30

atha kārtikamāsamāhātmyaprasaṃgena kārtikamāsavrātibhiḥ kartavyākartavyanirṇayāstāvaducyante

3.3

tatra kartavyaniyamāḥ
1 nityasatārakallānam. 2 rādhādāmodarapūjanam. 3 viṣṇuhariśivanāmasmaraṇam. 4 indriyajayaḥ.
5 manonigrahaḥ. 6 sarvabhūteṣu dayā. 7 īśvaradhyānam. 8 īśvarapūjanam. 9 satyabhāṣaṇam.
10 haviṣyānnabhojanam. 11 naktavratam. 12 dhāraṇāpāraṇāvratam. 13 maunavratam. 14 brahmacaryavratam. 15 satsāgamaḥ. 16 dhātrīpūjanam. 17 dhātrīcchāyāyāṃ viṣṇupūjanam. 18 nityakathāśravaṇam. 19 bhūmidānam. 20 mātāpitṛsevanam. 21 gurusevanam. 22 nityaṃ devadarśanam.
23 devamandire gānam. 24 devālaye nityadīpadānam. 25 catuṣpathe dīpadānam. 26 brāhmaṇāya
dīpadānam. 27 gośālāyāṃ dīpadānam. 28 tulasīpūjanam. 29 aśvatthapūjanam. 30 devabrāhmaṇagopūjanam. 31 devapradakṣiṇākaraṇam. 32 tulasīlakṣmapradakṣiṇākaraṇam. 33 aśvatthapradakṣiṇā. 34 brāhmaṇabhojanam. 35 annadānam. 36 govṛṣamahiṣīgajadānam. 37 svarṇadhāturatnadānam. 38 anātharakṣaṇam. etānyigmānkārtike māsyavaśyaṃ seveta
atha varjyaniyamāḥ1 paradravyecchā. 2 parākriyā. 3 parāpavādāḥ. 4 parasyāpi. 5 parānnam. 6 paryuṣitānnam.
7 palāṇḍuḥ. 8 pāpisaṃsargaḥ. 9 parapuruṣasaṅgaḥ 10 parastrīgamanam. 11 parapaiśūnyam. 12 parotkarpāsahanam. 13 paradoṣānukīrtanam. 14 parāniṣṭavicintanam. 15 asatpralāpaḥ. 16 agamyāgamanam. 17 abhojyānnam. 18 śāstreṇānuktam. 19 āmiṣapadārthāḥ. 20 asacchāstram.
21 śāstre'viśvāsaḥ. 22 cauryam. 23 mithyāvādaḥ. 24 duṣṭasaṃsargaḥ. 25 duṣṭabhāṣaṇam.
26 māṃsam. 27 mṛtavatsādyugdham. 28 rajasvalānnam. 29 nīcāhṛtajalam. 30 guḍamiśraṃ
. iti kārtikamāse kartavyākartavyanirṇayaḥ
iti vaiṣṇavakhaṇḍe caturthe kārtikamāsamāhātmyam || (2-4)
atha vaiṣṇavakhaṇḍe pañcamaṃ mārgaśīrṣamāhātmyam || (2-5)
1 sūtaśaunakasaṃvādaprasaṅgena bhagavatā brahmadevaṃ prati mārgaśīrṣamāhātmyaśravaṇena sarvamanorathaṃphalaprāptivarṇanam, gopībhiḥ kṛtasya mārgaśīrṣe prātaḥsnānasya varṇanam, prātaḥsnānapuṇyena gopīnāṃ kṛṣṇaprāptiḥ. ... ... ... ... ... 193 1
2 prātaḥsnānaśaucasukhamārjanādisamaṃtrakayayāvidhividhānavarṇanapūrvakaṃ snānottaraṃ tripuṇḍdhāraṇamāhātmyavarṇanam..... ... ... ... ... ... 193 2
3 dvāravatīsamudbhavamṛttikātulasīmūlamṛttikādikṛtatipuṇḍradhāraṇavidhiḥ, gopīcandanamudrādhāraṇavidhivarṇanam, svaśarīre bhagavadavatāracihnadhāraṇaphalam, bhagavadāyudhacihnitadehasya puṇyaphalaprāptikathanam, bhagavaddvākṣaranyāsā mudritaśarīrasya sarvakarmādhikāravarṇanam. .... ... ... ... ... ... 194 3
4 taptacakrāṅkitamudrādhāraṇasya padmākṣatulasīmālādhāraṇasya ca phalavarṇanam, dhātrīphalamālādhāraṇamāhātmyam, tulasīkāṣṭhadhāraṇamāhātmyam,bhagavanmūrtisthāpanadhyānapūjanaprakāravarṇanam, śaṃkhapūjanādisamaṃtrakakramavarṇanam. .... .... ... 195 4
5 paścāmṛtasnānaphalamāhātmyam, śaṃkhodakasnānaphalamāhātmyam, śaṃkhapūjanaphalakathanam. .... .... .... ... ... .... 196 5
6 ghaṃṭānādamāhātmyavarṇanam, bhagavanmūrtipūjanaphalam, tulasīkāṣṭhacaṃdanārpaṇaphalakathanam. 197 6
atha skānde mahāpurāṇe tṛtīyaṃ brāhmakhaṇḍam

3.3.p1.2

atha brāhmakhaṇḍe prathamaṃ setumāhātmyam || (3-1)
1 maṅgalācaraṇam, naimiṣāraṇyanivāsināṃ śaunakādimaharṣīṇāṃ samāje paurāṇikasya sūtamaharṣerāgamanam, śaunakādibhirmaharṣibhiḥ sūtaṃ prati satkārakaraṇānantaraṃ kṣetratīrthamāhātmyajijñāsayā praśnakaraṇam, sūtena śrīrāmeśvarakṣetramāhātmyavarṇanopakramakaraṇam, tatrādau dakṣiṇodadhisthaśrīrāmanirmitasetubandhayātrāsetubandhadarśanarāmasetusnānarāmeśvaraliṅgadarśanamāhātmyam. .... ... ... .... ... 2 2

3.3.p1.3

2 atha setubandhanavṛttāntaprasaṅgena śrīrāmacandrasya piturājñayā daṇḍakāraṇyagamanasītāharaṇasugrīvasakhyasamudratīragamanavibhīṣaṇasamāgamāntarāmāyaṇavṛttāntavarṇanam, atha sarvarākṣasarājye vibhīṣaṇābhiṣecanānantaraṃ samudrataraṇopāyacintayā cakratīrthe sugrīvādibhiḥ saha darbhaśayane sthitvā mantrakaraṇam, tatastrirātraparyantaṃ samudrataraṇopāyaṃ cintayānena rāmeṇa samudrasyopāsanāpūrvakaṃ pratīkṣaṇam, atha samudrasya svaṃ pratyanāgamanādirūpamanādaraṃ dṛṣṭvā śrīrāmeṇa samudraṃ śoṣayituṃ pratijñāyāṃ kṛtāyāṃ bhayabhītena samudreṇa śrīrāmaṃ prati śaraṇamāgatya śrīrāmasya stutikaraṇam, tatastatstutiprasannena śrīrāmeṇa laṅkāgamanārthe taraṇārthamukte samudreṇa svopari setubandhanārthe vijñaptikaraṇam, tataḥ śrīrāmeṇa sarvavānarasāhāyyena viśvakarmasutanalavānaradvārā samudre setubandhanam, darbhaśayanasya setumūlatvavarṇanam, setau sthitānāṃ cakratīrthādicaturviṃśatitīrthānāṃ varṇanam. ... ... ... ...4 3

3.3.p1.2_2

3 atha setumūlākhyacakratīrthasiddhivṛttāntavarṇanam, tatra dharmapuṣkariṇītīregālavākhyamaharṣipataprastutena bhagavatā gālavāya varapradānapūrvakaṃ dharmasyārādhanasantoṣitaharaprasādalabdhaharavāhanatvaprabhatvaprāptivṛttāntavarṇanam, atha hariḥ kṛparāyaṇasya gālavamaharṣeḥ kenacidrākṣasena bhakṣaṇārthe gṛhītasya stutyā bhagavatā sudarśanacakreṇa
9 atha putraśokavyākulasya goviṃdasvāminaḥ svagṛhaṃ pratyāgatya bhāryayā saha vilāpakaraṇam, aśokadattanāmnā goviṃdasvāmidvitīyaputreṇa pratāpamukuṭākhyanarapateranujayā dākṣiṇātyamahāmalasya nipātanapūrvakaṃ hananam, atha pratāpamukuṭanṛpaterāśrayeṇāśokadattasya sthitiḥ, atha kadācidvijane'raṇye nṛpeṇa saha paribhramatā dhairyavatāśokadattena ramaśānaṃ gatvā māyikāyā vidyutkeśākhyāyāḥ rākṣasyāḥ pādatalaṃ nigūḍhakaṃ ratnannapuraṃ gṛhītvā rājasabhāmāgatya rājñe ratnanūpurasamarpaṇam, tatastaddhairyasantuṣṭena pratāpamukuṭākhyena rājñā'śokadattāya vaivāhikena vidhinā madanalekhākhyanijasutāpradānam, tato nṛpecchāṃ vijñāya dvitīyanūpuraprāptaye'śokadattasya mahāmāṃsaṃ gṛhītvā smaśāne gamanam, tatra mantrairbhūtānāmāmantraṇe kriyamāṇe rakṣaḥkanyāsamāvṛtāyā vidyutkeśākhyarākṣasyāstatsamīpaṃ prati māṃsabhakṣaṇalālasayā''gamanam, tatastaddhairyasantuṣṭayā vidyutkeśākhyayā rākṣasyā'śokadattākhyāya dvijasūnave svapādasthitadvitīyaratnanūpurapradānapūrvakaṃ vidyutprabhākhyanijakanyāpradānam, tasmā eva ca jāmātre kanyāpradānaprāptattarūpeṇa suvarṇakamalapradānam, tatsarvaṃ gṛhītvā'śokadattasya pratāpamukuṭākhyanṛpasamīpa āgamanam, pratāpamukuṭenāśokadattasya praśaṃsākaraṇam, atha kadācidekānte vidyutprabhāṃ prati tanmātā dattasuvarṇapaṅkajotpattisthale pṛṣṭe tayā kapālavisphoṭakanāmakavetālabhūpatidivyasarovṛttāntavarṇanam, atha tayā vidyatprabhayā sahāśokadattasya kapālavisphoṭaka- vetālarakṣitakāñcanakamalasaraḥ prati gamanam, tatra vighnakāriṇo vetālānhatvā kapālavisphoṭakākhyaṃ vetālaṃ hantukāmenāśokadattena vimānārūḍhavijñaptiryautukanā- makavidyādharapatidarśanam, taddarśanamātreṇāśokadattasya gālavamaharṣiśaptamanuṣyatvarūpa19 atha lakṣmaṇatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena balabhadrabrahmahatyāvimuktivṛttāntavarṇanam, tatra kauravapāṃḍavavadhaṃ draṣṭumanicchato balabhadrasya tīrthayātrāprasaṃgena naimiṣāraṇye maharṣisamāje gamanam, tatra balabhadreṇa purāṇakathanāyoccāsane sthitasya sūtasyāvicārya nijahastotsṛṣṭakuśāgreṇa hananādbrahmahatyāprāptiḥ, atha munīnāṃ vacanena lokasaṃgrahāya prāyaścittacikīrṣayā munīnprati prārthanam, munibhirbalabhadrāya valvalākhyarākṣasavadhaṃ kṛtvā varṣaparyaṃtaṃ tīrthayātrākaraṇarūpaprāyaścittakathanam, atha balabhadreṇa valvalanāmakarākṣasahananam, tato varṣaparyantaṃ bhūtalasthasarvatīrtheṣu snānapūrvakaṃ yātrākaraṇam, kṛtāyāmapi tīrthayātrāyāṃ brahmahatyāyā nivṛttimadvā munipraveśe sati tadantaḥsthitaraya duṣpaṇyasya mṛtyuḥ, tadanaṃtaraṃ tasya piśācatvaprāptiḥ,
tataḥ piśācarūpiṇā tenāgatyāśramasamīpaṃ pratyabhyetyoktaiḥ svamuktaye maharṣīṇāṃ
prārthanākaraṇam, atha tasya vimuktaye'gatyamaharṣiṇā sutīkṣṇākhyaṃ svaśiṣyaṃ prati
taduddeśenāgnitīrthe snānārthamājñākaraṇam, sutīkṣṇena piśācasya vimuktyuddeśenāgnitīrthe snāne kṛte sati duṣpaṇyasya piśācatvavimuktipūrvakaṃ divyaṃ vimānamāruhya
maharṣīnnamaskṛtya divyalokaṃ prati gamanam, agnitīrthamāhātmyam| ... ... 39 2

3.3.p1.1

23 atha cakratīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgenāhirbudhnyākhyatrāhmaṇakṛtasudarśanopāsanāvarṇanam, sudarśanacakreṇa tasya trāhmaṇasya tapovighnakāriṇāṃ rākṣasānāṃ nāśanam,
sudarśanacakrasaṃnidhānāttīrthasya cakratīrthatvena prasiddhiḥ, brahmadevājñayā rākṣasatrastairasarvadaivaiścakratīrthasaṃnidhau māheśvarayajñakaraṇam, tasminyajñe prāśitrapātrasparśamātrācchinnapāṇeḥ saviturdevasyāṣṭāvakramunivacanāccakratīrthe snānamātreṇa hiraṇmayapāṇyavāgnivṛttāntavarṇanam, cakratīrthamāhātmyam| ... ... ... ... 42 1

3.3.p1.1_2

24 atha śivatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena kālabhairavavṛttāntavarṇanam, tatra brahmaviṣṇoḥ parasparaṃ śraiṣṭhyaviṣaye vivāde samutpanne praṇavena śivasya śraiṣṭhye varṇite'pi
durāgrahavaśādbrahmāviṣṇubhyāṃ śivaśraiṣṭhye'nāddate sati śivena tejomayasvasvarūpaprakaṭanam, maheśvaraṃ dṛṣṭvā brahmāṇā taṃ pratyapyanādarapūrvakaṃ garvoktisaṃbhāṣaṇam, atha
maheśvareṇa brahmāṇaṃ prati kālabhairavākhyapuruṣapreṣaṇam, brahmāṇā saha kālabhairavasya
yuddhe kālabhairaveṇa brahmaṇaḥ pañcamaśiraśchedapūrvakaṃ vadhakaraṇam, tato bhagavatā
maheśvareṇa brahmaṇaḥ sajīvanam, brahmadevena bhagavataḥ śaṅkarasya stutikaraṇam, śaṃkareṇa
brahmaṇe'bhayapradānam, atha śivājñayā kālabhairavasya brahmahatyādoṣaviśuddhaye brahśiraḥ kare saṃdhārya varṣaparyaṃtaṃ samastatīrthayātrākaraṇapūrvakaṃ dakṣiṇābhodhisnānaganyamādanavartiśivatīrthasnānakaraṇādbrahmahatyānivṛttiḥ, tatraiva kālabhairaveṇa kapālasthāpanāttasya śivatīrthasya kapālatīrthatvenābhidhānam, śivatīrthamāhātmyam| ... 43 1

3.3.p1.2_3

25 atha śaṅkhatīrthamāhātmyavarṇanam, śaṅkhamuninā tapaḥ kṛtvā prakalpitatvena tasya tīrthasya
śaṅkhatīrthatvena prasiddhiḥ, tattīrthamāhātmyaprasaṅgena vatsanābhākhyavipravṛttāntaḥ, tatra
tapaḥ kartuṃ niścalatayā sthitavato vatsanābhākhyadvijasyopari sañjāte valmīke
vāsavena tapovighnārthaṃ vṛṣṭinipātenopadrave kriyamāṇe bhagavatā dharmadevena mahāmahiṣarūpaṃ dhṛtvā vālmīkopari sthitvā svapṛṣṭhe vṛṣṭidhārā gṛhītvā muneḥ saṃrakṣaṇakaraṇam,
atha tapaḥsamādhito nivṛttena vatsanābhena svasamīpasthasya mahiṣarūpeṇa svarakṣitudharmadevasya pūjākaraṇahetoḥ punaḥ samādhau manaścāñcalyaṃ niścitya svasya kṛtanatādoṣanivṛttaye prāṇatyāgārthaṃ merorbhṛgoḥ patanārthaṃ prayatnakaraṇam, tadā dharmadevena
mahiṣarūpaṃ parityajya svarūpeṇa prādurbhūya vatsanābhadvijasya maraṇaprayatnāgnivāraṇapūrvakaṃ kṛtanatādoṣanivṛttipuraḥsaracittaśuddhaye dakṣiṇodadhitīrasthaśaṃkhatīrthe
snānārthamupadeśakaraṇam, dharmopadeśena vatsanābhadvijasya śaṃkhatīrthe snānamātreṇa
kṛtanatādoṣanivṛttyanantaraṃ cittaśuddhipūrvakabrahmabhūyatvaprāptivarṇanam, śaṃkhatīrthamāhātmyam| ... ... ... ... ... ... 44 2

3.3.p1.1_3

26 atha gaṅgāyamunāgayākhyatīrthatrayamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena jānaśrutirājavṛttāntavarṇanam, tatra janmataḥ paṅgoḥ sayugvāparaparyāyasya raikamaharṣerdakṣiṇodadhisnaganyamādanaparvate vahukālaṃ tapastapataḥ pāmarogotpattiḥ, tena yamunāgaṅgāgayākhyatīrthatrayajñānacikīrṣayā mantroccāraṇapūrvakadhyānena tīrthatrayasyāhvāne kṛtamātre yamunāgaṅgāgayākhyatīrthatrayasya tatsamīpa upasthitiḥ, tatra maharṣivacanāttasya tīrthatrayasya
sadā saṃnidhānam, tasminnavasare kadācitsaudhavātāyanasthasya pautrāyaṇasya jānaśrutimahīpateḥ samīpe'numahārthe niśīthasamaye haṃsarūpeṇa maharṣīṇāmāgamanam,
teṣvṛṣiṣu madhya ekena haṃsarūpinā maharṣiṇā jānaśruterbrahmajñānaprāptaye parokṣeṇa
raikamaharṣipraśaṃsāṃ kṛtvā sarvaiḥ saha brahmalokaṃ prati gamanam, atha gateṣu teṣu
maharṣiṣu jānaśruterbrahmavidyopalabdhaye sayugvanaṃ raikamaharṣi prati śaraṇagamanam,
tīrthe snānakaraṇam, sarvatīrthe snānakaraṇātsucaritāstryāviprasya jarānirmuktipūrvakatāruṇyasaundaryādiprāptiḥ, sarvatīrthāstyatīrthamāhātmyam. ... ... 52 1

3.3.p1.2_4

30 atha dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyavarṇanam, dhanuṣkoṭitīrthasyānekavidhapāpavināśanasāmarthyavarṇanam, dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgena śrīrāmacandreṇa vibhīṣaṇaprārthanayā
laṃkāyāmanyalokānāmagamanāya nijadhanuṣkoṭyā rekhākaraṇena svasetubhedakaraṇavarṇanam, dhanuṣkoṭitīrthe sarvadevatāsāṃnidhyavarṇanam, māghamāsādikāleṣu dhanuṣkoṭitīrthasnānamāhātmyavarṇanam. ... ... ... ... 53 2

3.3.p1.1_4

31 atha dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgenāśvatthāmnaścaritravarṇanam, tatrāśvatthāmnā pāṇḍavaśivirasthasarvasuptaśūravīrāṇāṃ hananārthaṃ pratijñāṃ kṛtvā rātrisamaye kṛtavarmakṛpābhyāṃ
saha śiviradvāramāsādya mahādevamārādhya prasannāttasmāddivyakhaḍgaṃ labdhvā svapitṛghātakadhṛṣṭadyumnaśikhiraṃ prathamataḥ praviśya dhṛṣṭadyumnaṃ prathamato hatvā paścātsarvaśivirasthadraupadīputrādisarvasainyahananam, śiviradvārato bahirniryātānāṃ sainyānāṃ kṛtavarmakṛpācāryābhyāṃ hananam. tato'śvatthāmādīnāṃ śivirato nirgatya pṛthakpṛthagdeśānprati palāyanam, atha narmadātīre maharṣimadhye praviṣṭasyāśvatthāmno brāhmaṇaiḥ
pātitya ukte tato lajjayā nirgatyāśvatthāmnā tīrthayātrākaraṇam, atha badarikāśramasthitaṃ vyāsaṃ prati śaraṇagamanam, tato vyāsopadeśenāśvatthāmnā suptamāraṇadoṣaśāntaye rāmasetuṃ samāsādya dhanuṣkoṭitīrthe snānakaraṇapūrvakaṃ rāmanāthaśivasevākaraṇam, tataḥ prādurbhūtasya śivasya stutikaraṇam, atha prasannena mahādevenāśvatthāmne varapradānam, dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyam. ... ... ... 56 1

3.3.p1.2_5

32 atha punardhanuṣkoṭitīrthamāhātmyavarṇanaprasaṃgena somavaṃśasamudbhavanandanāmakanṛpatiputrasya
dharmaguptasya caritravarṇanam, tatra nandanṛpe tapasyārthaṃ vanaṃ prayāte sati rājye'bhiṣiktasya dharmaguptasya kadācinmṛgayārthaṃ vanaṃ praviṣṭasya rātrau siṃhādiśvāpadabhītyā
vṛkṣādhirohaṇam, tatraiva kenacitsiṃhenābhidrutasya kasyacidvṛkṣasya nijaprāṇaparirakṣiṣayā vṛṃkṣastharājasamīpamāgamanam, tato mithaḥ sambhāṣaṇapūrvakaṃ viśvasaṃ samutpādya
rātrau yāmadvayavibhāgena bhūpatṛkṣābhyāṃ paryāyeṇa nidrājāgṛtivyavasthākaraṇam, atha
prathamaṃ rājani supte sati siṃhanakṣe prati rājānaṃ nīcairnīkṣetyukte'pi tenakṣeṇa
viśvāsagharmaparipālanārthaṃ rājānamanikṣipya siṃhaṃ prati mitradrohapātakapariṇāmakathanam, tato nṛpe prabuddhe sati tasminvṛkṣe supte sati siṃhena bhūpaṃ pratyṛkṣaṃ nīcairnīkṣipetyukte rājavṛkṣasya nīṃcaiḥ pātanam, tasminnavasare svanakhāvalaṃbitapādapena tenakṣeṇa
punaḥ pādapamadhiruhya svasya dhyānakāṣṭhābhidhamunitvakathanapūrvakaṃ kāmata ṛkṣarūpadhāritvamuktvā bhūpataye tvamunmatto bhaveti śārpa pradāya siṃhaṃ prati gautamadattaśāpavaśātsiṃhatvaprāptirūpapūrvottāntakathanam, dhyānakāṣṭhamunivacaḥśravaṇena siṃhasya
tatkṣaṇameva yakṣarūpasvarūpāvāptipūrvakaṃ vimānamāruhya yakṣalokaṃ prati gamanam,
tato nijecchayā ṛkṣarūpaṃ dhṛtavato dhyānakāṣṭhamuneḥ svecchayā vanāṃtaraṃ prati gamanam,
dhyānakāṣṭhamuniśāpāddharmaguptasyonmattatāprāptyanantaraṃ svapuraṃ pratyāgamanam, tatastaṃ
dharmaguptamunmattaṃ dṛṣṭvā tasya mantribhirmardātīranivāsinastapipurnandabhūpasya samīpaṃ
prati tasya dharmaguptasya nayanam, atha tatpitā nandena svaputrasyonmattatādgopaśāntaye
jaiminimaharṣeḥ prārthanākaraṇam, tato jaiminimaharṣerājñayā nandasahībhūtā dharmaguptaṃ
putraṃ gṛhītvā rāmasetusthadhanuṣkoṭitīrthamabhyetya snānakaraṇam, dhanuṣkoṭitīrthe
snānamātreṇa dharmaguptasyonmādaśāntiḥ, tato nandasya tapo'rthe punastapovanaṃ prati
gamanam, dharmaguptena rāmanāthasya bahuvittadānapūrvakaṃ saparyāṃ kṛtvā mantribhiḥ saṃ
svapuraṃ pratyāgamanam, dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyam. ... ... ... 58 2

3.3.p1.2_6

33 atha punardhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṅgena parāvasunāmakabrāhmaṇanahmahatyāvimuktivṛttāntavarṇanam, tatra vṛhadayumnacakravartinaḥ satre raibhyamaharṣiputrayorarvāvasuparāvasunānnoradhvarakarmārthaṃ gatayoridhye parāvasoradhvarakarmaṇastīyasavanānte gṛhakṛtyanirīkṣaṇārtha
svāśramaṃ pratyāgamanam, tadā madhyemārge mṛgājinaṃ paridhāya rātrau carataḥ svāpitu41 atha gāyatrīsarasvatīkuṇḍamāhātmyaprasaṃgena kāśyapākhyavipravṛttāntavarṇanam, tatra
śamīkamuniputraśāptasya parīkṣidrūpasya bhaviṣyatsarpadaṃśajanyamṛtyunivāraṇārthaṃ gacchato
viṣāpaharavidyānipuṇasya kāśyapabrāhmaṇasya madhyemārgameva takṣakāddaṃśamādāya
parādvattau rājajīvitasyārakṣaṇātsakalajanānindyatāprāptiḥ, tataḥ śākalyamunernijalokanindyatākāraṇaṃ jñātvā tadupaparihārārthaṃ śākalyopadeśena dakṣiṇodadhitīrasthagāyatrīsarasvatīkuṇḍadvayaṃ gatvā snānakaraṇam, tadānīṃ prādurbhūtayorgāyatrīsarasvatyoḥ kāśyapena stutikaraṇam, tasmai tābhyāṃ varapradānam, tatprasādena kāśyapabrāhmaṇasya muktakilbiṣatvavarṇanam, gāyatrīsarasvatīkuṇḍadvayamāhātmyam. ... 75 2

3.3.p1.1_5

42 atharṇamocanatīrthapaṃcapāṇḍavatīrthadevatīrthasudhīvatīrthanalatīrthagavākṣatīrthāṅgadatīrthagajagavayaśarabhakumudaharapanasanirmitatīrthavibhīṣaṇatīrthavibhīṣaṇasacivanirmitatīrthacatuṣṭayamāhātmyavarṇanapūrvakaṃ gandhamādanasthasarayūnadīrāmanāthamahādevādimāhātmyavarṇanam. 78 1

3.3.p1.1_6

43 atha śrīrāmacandrasthāpitarāmanāthaliṃgamāhātmyavarṇanam, tatra śrīrāmeśvaramahāliṃgadarśanādibhaktipūrvakapūjanādisavistaraśrāṃsāmāhātmyavarṇanam. .... ... 79 1

3.3.p1.1_7

44 śrīrāmeśvaraliṃgamāhātmyaprasaṃgena śrīrāmacandracaritravarṇanam, tatra śrīrāmacandreṇa sāgare
setuṃ baddhvā laṃkāyāṃ yuddhe rāvaṇaṃ hatvā sītāṃ saṃśodhya dakṣiṇodadhitīre gandhamādanaparvate'vasthānam, athāgastyādimunibhirāgatya śrīrāmasya stutikaraṇam, atha
śrīrāmeṇa rāvaṇahananajanyabrahmahatyādoṣāpanuttaye munīnāmupadeśena śrīmaheśvarasya
liṃgaṃ sthāpayituṃ munibhiḥ muhūrtaṃ niścitya kailāsācchivaliṃgamānetuṃ hanumantaṃ
pratyājñākaraṇam, kailāsaṃ prati śivaliṃgamānetuṃ gatasya hanumato liṃgamādāyāgamane vilaṃbaṃ dṛṣṭvā murnīnāṃ saṃmatyā sumuhūrtātikramabhītyā śrīrāmeṇa jānakīkṛtavālukāmayaśivaliṃgasya sthāpanapūrvakaṃ pūjākaraṇam, tato liṃgasthitena śrīsāṃbasadāśivena liṃgamadhyātprādurbhūya śrīrāmacandrāya varapradānam, rāmacandreṇa
dṛṣṭvā tayorbālakasya rodanam, tadrodanaṃ śrutvā śaṃkaranṛpasya tatsamīpaṃ pratyāgamanam,
tatratyairmunibhirbālakasamīpaṃ pratyetya dhanurdharaṃ rājānaṃ sūtau pitarau rudantaṃ bālakaṃ
ca nirīkṣya bālakasya tattvajñānopadeśena sāntvanakaraṇapūrvakaṃ mātāpitroraurdhvadaihikārthamājñākaraṇam, munīnāmājñayā tena muniputreṇa pitroraurdhvadaihikaṃ kṛtvā
hālāsyatīrthe rāmeśvarasthale pitrorasthinidhānapūrvakaṃ śrāddhādividhikaraṇam, tatprabhāvena tatpitrormuktivarṇanam, atha brāhmaṇaiḥ śaṃkarabhūpasya dhikkārapūrvakaṃ brahmahatyāpanodāya vahnipraveśārthamājñākaraṇam,tato brāhmaṇājñayā śaṃkarabhūpena svamaṃtriṇo nijarājye
svaputrasyābhiṣekārthamājñāpyāgniṃ prajvālya tasminpatituṃ prayatne kṛte satyākāśavāṇyā śaṃkarabhūpasya bahnipatanato nivāraṇapūrvakaṃ strīhatyābrahmahatyādoṣanivṛttaye
rāmanāthadarśanārthamājñākaraṇam, tato brāhmaṇānāmapi tathaivānumodane sati śaṃkarabhūpenaikavarṣaparyaṃtaṃ śrīrāmeśvaraliṅgasevanam, tatstutiprabhāvena śaṅkarabhūpasya mukhato
vinirgatāḥ strīhatyāsamanvitabrahmahatyāyā bhairaveṇa śivājñayā hananam, atha
pavitrasya śaṃkarasya śrīrāmanāthena bhagavatā''virbhūya varapradānam, śrīrāmanāthaprasādācchaṃkarabhūpasya śivasāyujyaprāptivarṇanam| ... .... ... ... 89 1

3.3.p1.1_8

49 atha śrīrāmacandralakṣmaṇasītāhanumadādisamastavānarasamastamunisamastadevādibhiḥ
śrīrāmeśvarabhagavataḥ stutikaraṇam, tataḥ prasannena śrīrāmeśvareṇa śrīrāmacandrādibhyo
varapradānavarṇanam| ... ... ... ... ... ... 92 1

3.3.p1.2_7

50 atha setumādhavavaibhavavarṇanam, tatprasaṃgena puṇyanidhināmakarājavṛttāntavarṇanam, tatra
kadācinmadhurāpurīnareśasya puṇyanidhe rāmavanuṣkoṭau snātvā tulāpuruṣādidānāni dattvā svapurīṃ prati prasthātukāmasya kanyārūpadhāriṇyā lakṣmyā darśanam,
tayā kanyayā puṇyanidhibhūpatiṃ pratyahaṃ te kanyā bhūtvā tava gṛhe nivatsyāsīti
svābhiprāyakathanam, tataḥ puṇyanidhinā tasyāḥ kanyārūpadhāriṇyā lakṣmyāḥ
svagṛhaṃ pratyānīya vindhyāvalyākhyāyāḥ svabhāryāyāḥ samīpe pradānaṃ putravatpo8 atha śivaskandasaṃvādarūpeṇa dharmāraṇyakathāpraśaṃsanopakramaḥ, tatra śivena skandamukhādindrādidevānāgatāndṛṣṭvā sahasā''sanādutthāya gantukāmanayā vṛṣabhe'nārohaṇaṃ
dṛṣṭvā skandena śivaṃ prati gamanatvarākāraṇajijñāsayā praśnakaraṇam, atha skandaṃ prati
śivena sṛṣṭyādivṛttavarṇanapuraḥsaraṃ paurāṇikakathāvarṇanam, tatra brahmadevasutamarīcyādimaharṣivaṃśavarṇanapuraḥsaraṃ sūryaputrayamadharmarājanirmitadharmāraṇyamāhātmyavarṇanam,
dharmāraṇyaṃ prati śrīmahāviṣṇumānetuṃ vaikuṇṭhaṃ prati gantumutsukena śivena saha skandādīnāṃ brahmādidevānāṃ ca vaikuṇṭhaṃ prati gamanam, tatra gatvā brahmādibhirviṣṇoḥ stutikaraṇam, brahmādistutyā viṣṇorutthānam... ... ... ... 130 2

3.3.p1.2_8

9 atha viṣṇunā brahmādīndevānprati svaṃ pratyāgamanakāraṇe pṛṣṭe sati brahmaṇā dharmāraṇyādidakṣānivedanapuraḥsaraṃ tatrāgamanāya viṣṇoḥ prārthanākaraṇam, tato viṣṇunā
vāḍhamityuktvā tākṣryamāruhya brahmarudrendrādidevaiḥ saha dharmāraṇye yamadharmarājaṃ pratyāgamanam, yamadharmarājena saryeṣāṃ devānāṃ satkārapūrvakaṃ stutikaraṇam, viṣṇunā
yamadharmaṃ prati varārthe chandanam, tato yamadharmeṇa svakīye dharmāraṇye maharṣyāśramakaraṇārthe prārthanāyāṃ kṛtāyāṃ viṣṇavādibhirdervainādeśebhyaḥ sadācārasaṃpannānsaśiṣyaparivārānbrāhmaṇānānīya tasmindharmāraṇye tepāmūrṣiṇāṃ suvipulānāśramānvidhāya
sthāpanam. atha tatra dharmāraṇye nivasatāṃ putrapautrādisametānāṃ brāhmaṇānāṃ madhye
caturviṃśatimukhyamaharṣigotrapravarādivistārapūrvakaṃ varṇanaṃ tattadgotrodbhavānāṃ brāhṇānāṃ svabhāvabarṇanaṃ ca, atha dharmāraṇyamāhātmyaprasaṅgena jṛmbhakanāmakayakṣavṛttāntavarṇanam. tatra jṛmbhakayakṣodvejitasamastabrāhmaṇaprārthanayā sarvadevaisteṣāṃ brāhmaṇānāṃ
rakṣaṇāya tasmindharmāraṇye pratyekaikagotrapravaradevatārūpaśrīmātṛprabhṛtiyoginīnāṃ sthāpanam, tato yoginībhī rakṣitānāṃ brāhmaṇānāṃ svāsthyam, atha kadācittatra
dharmāraṇye samāgate rudrādibhirdevairviprāṇāṃ śuśrūṣārthaṃ sṛṣṭiṃ vidhātuṃ viṣṇudvārā brahmāṇ
moherakanagaraṃ nijarājadhānīṃ kṛtvā tasminnijarājye sarvato jainadharmasya vistārakaraṇam, tadā sarvavarṇānāṃ jainadharme pravṛttiḥ, śrīrāmacandrasakāśato labdhaśāsanapatrāṇāṃ brāhmaṇānāṃ vṛttilope sati taiḥ sarvemoḍhabrāhmaṇairmilitvā kānyakubjadeśe sārvabhaumamāmabhūpatiṃ gatvā tasmai rāmadattaśāsanapatravṛttāṃtaṃ nivedya tajjāmātṛkṛta–nijavṛttilopavṛttāntanivedanam, tata āmabhūpena taddvijadvārā
nijajāmātre rāmaśāsanapālanāyājñāpreṣaṇam, kuṃbhīpālāparaparyāyeṇa kumārapālākhyena dharmāraṇyabhūbhṛtā satyāmapi śvaśurasyājñāyāṃ rāmaśāsanasyānādaraṃ kṛtvā
brāhmaṇebhyo dhṛtiharaṇārthamudyamya nāstikavādena māruterānayanena pratyayo
dīyatāmiti brāhmaṇānprati kathanam, tatastairbrāhmaṇaiḥ setubaṃdhe sthitaṃ mārutiṃ
pratyānetuṃ tatra dharmasthāne sarvaiḥ saha militvā gamanāya saṃghaśo dvijamelāpakasabhāṃ
kṛtvā sarveṣāṃ saṃghībhūya rāmeśvaraṃ prati mārutyānayanāya gaṃtuṃ dṛḍhaniścayapratijñāṃ kṛtvā
hastākṣaramahaṇam, aṣṭādaśasahasrabrāhmaṇānāṃ rāmeśvarakṣetraṃ prati gaṃtuṃ pravṛttānāṃ
nivāraṇārthaṃ sarvagobhujebhyo rājā kumārapālenājñāyāṃ kṛtāyāṃ taiḥ ṣaṭtriṃśatsahasraijainadharmeṇāliptaiḥ śuddhairgobhujavaṇigbhirbrāhmaṇebhyaḥ śāpabhayādrājāśca vṛttibhaṃgabhayānmaunasvīkaraṇam, tataścāḍālasthānāṃ katipayānāṃ jainadharmaparāyaṇānāṃ
śūdrāṇāṃ madhye katicicchūdrāṇāṃ brāhmaṇanivāraṇārthaṃ rājñā preṣaṇam, tairjainadharmavāsanākaluṣitacittaiḥ katipayaiḥ śūdrai rājājñayā teṣāṃ brāhmaṇānāṃ samīpaṃ
gatvā teṣāṃ parāvartanāya hetuvādena saṃbhāṣaṇakaraṇam, tepāṃ śūdrāṇāṃ hetuvādavacaḥ
śrutvā śithiladṛḍhasaṃkalpabaṃdhanairaṣṭādaśasahasrabrāhmaṇānāṃ madhye pañcadaśasahasrasaṃkhyākairbrāhmaṇai rāmaśāsanāpekṣāpradarśanapūrvakaṃ rāmeśvarakṣetraṃ prati gamanātparāvartanam,
urvīritānāṃ ca trisahasrasaṃkhyākānāṃ dvijānāṃ dṛḍhaniścayena śrīrāmeśvarakṣetre mārutiṃ
prati gamanam, madhyemārgamatiśramakhinnānāṃ teṣāṃ samīpe śrīrāmapreraṇayā mārutervṛddhabrāhmaṇarūpeṇāgamanam, brāhmaṇoddeśajijñāsayā praśnakaraṇena rāmadarśanasyāśakyatākathanena ca tāntrāhmaṇānbahudhā parīkṣya tato hanumatā tebhyo nijarūpapradarśanapūrvakaṃ
tāntrāhmaṇānsetubandharāmeśvaraṃ pratyānīya rāmeśvaramahādevadarśanādikaṃ kārayitvā
taddarśanena svātmano dhanyatāmanapūrvakaṃ praśaṃsākaraṇam. ... ... .... 154 ?
37 atha taistriṃsahasrabrāhmaṇairmāruteḥ stutikaraṇam, tatstutisaṃtuṣṭena mārutinā tebhyaḥ
kṣunnivṛttaye bhakṣaṇārthaṃ phalapradānam, tatastebhyo brāhmaṇebhyo'bhijñānārthaṃ nijakakṣādvayastharomṇāṃ pṛthakpṛthakpuṭikādvayaṃ pradāya krameṇa rājñaḥ samapraiśvaryadahanārthaṃ samagraiśvaryapunarujīvanārthaṃ ca rājadvāre prakṣepaṇāyājñākaraṇam, tatastatpuṭikādvayaṃ
samādāya suprasannaistairmoḍhabrāhmaṇaistatra śrīmārutisamīpe śrīrāmatīrthe trirātraṃ sthitvā
brahmayajñādikaraṇam, tatastṛtīyadinarātrau hanumatā daśayojanavistīrṇaśilāyāṃ
tāndvijānsthāpayitvā śayanārthaṃ vijñaptikaraṇam, tato nidrāṇeṣu teṣu dvijeṣu
mārutinā nijapiturvordvārā tasyāḥ śilāyā dharmāraṇyaṃ prati saṃprāpaṇam,
atha dharmāraṇye tayā viśālayā śilayā saha teṣvāgateṣu grāmasthitairjanaisteṣāṃ
brāhmaṇānāṃ putrapautraiśca tatsamīpaṃ pratyāgamanam, teṣāṃ trisahasrabrāhmaṇānāṃ sarvairgrāmasthitairbrāhmaṇaiḥ saha samāgamanasaṃbhāṣaṇotsavānantaraṃ mahatā samāraṃbheṇa svasvasadanaṃ
prati gamanam. ... ... ... ... ... ... 158 ?
38 atha paredyuḥ prabhāte paurvāhvikakarmasamāpyanantaraṃ tairbrāhmaṇaiḥ rājasabhāṃ gatvā rājñe nijagrāmaprabhṛtivṛttipradānāya śrīmārutisaṃdeśānivedanam, tadbrāhmaṇoditaṃ mārutisaṃdeśaṃ śrutvā rājā kumārapālena tadanādaraṇe kriyamāṇe tairbrāhmaṇairmārutidattakakṣāromapuṭikādvayamadhyata ekasyā vāmakakṣāstharomapuṭikāyā rājadvāre prakṣepakaraṇam,
tena prakṣepamātreṇa tatkālameva tasya kumārapālasya rājñaḥ samastastrīputragajāśvādidaivabhavadahanam, nagnakṣapaṇakānāṃ kumārapālarājaśca tenāgniprakopenātīva durdaśāvarṇanam,
tataḥ kumārapālena rājñā teṣāṃ brāhmaṇānāṃ saṃnidhau śaraṇagamanam, tatastaiḥ kṛpālubhirbrāhmaṇaistasmai bhūpāya śrīmārutidattadakṣiṇakakṣāromapuṭikāyāḥ pradānam, tasyāṃ
puṭikāyāṃ rājadvāre prakṣiptamātrāyāṃ rājñaḥ punaḥ samastastrīputragajāśvādidaibabhavasaṃjīvanapuraḥ sarasvarśāṃtiprāptiḥ, tataḥ saṃjātaśrīrāmabhārutiprabhāvapratyayena tena rājñā
tebhyo viprebhyaḥ purāvanavīnaṃ vṛttiśāsanapatraṃ kṛtvā pradānam, svarājyātsarvānnaprakṣapaṇakādivedavāhyapākhaṇḍalokānāṃ niṣkāsanam, atha ṣaṭtriṃśatsahasrasadācārasaṃpannagobhujavaṇijāmaḍhavījānāṃ vaṇijāṃ ca yathāpūrvaṃ vipraśuśrūṣārthaṃ nirūpaṇam, atha
rājā dattasya vṛttiśāsanapatrasya setubandhagatatrisahasrabrāhmaṇānāmetādhikāravarṇanam,
pañcadaśasahasrasaṃkhyākānāṃ setubaṃdhagamane nijapratijñāvacanalopakarāṇāṃ brāhmaṇānāṃ
grāmavṛttisaṃbaṃdhānadhikāritvanirūpaṇam, satyapratijñāṃ kurvāṇānāṃ trayīvidyasaṃjñakānāṃ
trisahasrabrāhmaṇānāṃ moherakapuramadhye nivāsakaraṇam, svapratijñābhaṃgakarāṇāṃ ca
sarveṣāṃ cāturvidyasaṃjñakānāṃ pañcadaśasahasrasaṃkhyākānāṃ brāhmaṇānāṃ moherakagrāmādhiḥ sukhavāsasthāne nivāsakaraṇam, sarvestaimoḍhavaṃśajastraividyaścāturvedibhiśca brāhmaṇaiḥ
prativarṣaṃ paiṣaśukratrayodaśyāṃ kuladevatāpūjanotsavakaraṇavarṇanam| ... ... 159 2

3.3.p1.2_9

39 atha kadācidbrahmāviṣṇurudrādidevānāṃ dharmāraṇyaṃ pratyāgamanam, tatratyaiḥ sarvairbrāhmaṇaigobhujākhyavāṇigbhiśca teṣāṃ pūjādisatkārakaraṇam, tairbrahmādibhirdevaisteṣāṃ dharmāraṇyanivāsināṃ brāhmaṇānāṃ pṛthakpṛthagvṛttivibhāgaṃ kṛtvā svasthānaṃ prati gamanam,
tataḥ paṃcapaṃcāśadgameṣu paṃcadaśasahasrāṇāṃ cāturvidyānāṃ traividyānāṃ ca brāhmaṇānāṃ
nivāsavarṇanam, cāturvidyānāṃ paṃcadaśagotranāmāni, sītāpurādipaṃcapaṃcāśadgrāmanāmavarṇanam, atha sītāpurādipaṃcapaṃcāśadgrāmasthānanivāsicāturvidyabrāhmaṇasavistaragotrapravaradevatāsvabhāvādivarṇanam, atha hanumatsamīpataḥ samāgatānāṃ
traividyabrāhmaṇānāṃ śīlāyādisaptadaśasthānirūpaṇam, caturviṃśaticāturvidyānāṃ
traividyānāṃ ca kiyatkālaparyantaṃ virodha āsīditi varṇanam, atha keṣāṃcicchūdrāṇāṃ
bhraṣṭācāravaśena jātibhedavarṇanam, atha kaliyuge prāpte tatratyānāṃ keṣāṃcidvaṇijāṃ
madhye bhraṣṭācāravaśātpṛthagācāravaśācca saṃbandhapṛthakkaraṇādivarṇanam, atha pūrve
kumārapālarājabheyātsītāpuraṃ vihāya sāṃbhramatītaṭe nivāsārthaṃ gatānāṃ punarāgatya sukhavāsakasthānanivāsapūrvakaṃ dhenusaṃcāraṇavṛttyopajīvanavarṇanam tatasteṣāṃ
cāturvidyabrāhmaṇānāṃ vidhavāsu kanyāsu gopālavṛttidhārakairbrāhmaṇaiḥ saṃbhogenotpāditānāṃ kumārāṇāṃ'tībhagolakadhenujanāśca khyātivarṇanam, atha hanumatsakāśāgatānāṃ grāmavṛttyadhikāravatāṃ traividyānāṃ trisahasrabrāhmaṇānāṃ madhye katipayaiḥ
kuṃṣṭipaṃgumūrkhavadhirakāṇakubjamūkādibhiḥ svajātimadhye svavivāhārthaṃ kanyākāyā alābhavaśādyaunasaṃbaṃdhena cāturvidyakanyākābhiḥ sahodvāhena samutpāditānāṃ
miśrasaṃbhūtīnāṃ brāhmaṇānāṃ tridvalajasaṃjñāvarṇanam, teṣāṃ vṛttivibhāgapūrvakajñātibhedavarṇanam| ... ... ... ... ... ... ... 161 2

3.3.p1.1_9

40 atha pūrvoktaprakāreṇa moherakapure jñātibhedasamutpattyanantaraṃ brāhmaṇādīnāṃ kaliyuge pāpācārabhītyā sarvasamatyā paraṃparāgatadharmācārakulācārasthānācāraprabhṛtigotramātpūjāvidhyādidivyasthāpatrakaraṇavarṇanam, sarveṣāṃ moḍhabrāhmaṇānāṃ gotrapravarāvaṭaṃkaśākhādivarṇanam, dharmāraṇyasthānāṃ vaṇijāṃ śūdrāṇāṃ ca dvijaśuśrūṣāparāyaṇatvopadeśavarṇanam, dharmāraṇyamāhātmyaphalaśrutivarṇanapuraḥ saraṃ dharmāraṇyamāhātmyasamāptivarṇanam| ... ... ... ... ... ... 168 1

Linked texts (1)