Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.10: adhyāyaḥ 10

Vāyupurāṇa 2.10

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 10

2.10.1

etacchrutvā vacastasya sutasya viditātmanaḥ.
uttaraṃ paripapracchuḥ sūtaputraṃ dvijātayaḥ .. 10.1 ..

2.10.2

..śāṃśapāyana uvāca..

2.10.3

kathaṃ dvitīyamutpannā bhavānī prāksatī tu yā.
āsīddākṣāyaṇī pūrvamumā kathama jāyata .. 10.2 ..

2.10.4

menāyāṃ pitṛkanyāyāṃ janayāmāsa śailaruṭ.
kecaite pitaraścaiva yeṣāṃ menā tu mānasī .. 10.3 ..

2.10.5

mainākaścaiva dauhitro dauhitrī ca tathā hyumā.
ekaparṇā tathā caiva tathā yā caikapāṭalā .. 10.4 ..

2.10.6

gaṅgā caiva saricchreṣṭhā sarvāsāṃ pūrvajā tathā.
pūrvameva mayoddiṣṭaṃ śrṛṇudhvaṃ mama sarvaśaḥ .. 10.5 ..

2.10.7

aneke pitaraścaiva varttante vka ca vā punaḥ.
śrotumicchāmi bhadrante śrāddhasya ca paraṃ vidhim .. 10.6 ..

2.10.8

putrāśca te smṛtāḥ keṣāṃ kathañca pitarastu te .
pitaraḥ kathamutpannāḥ kasya putrāḥ kimātmakāḥ .. 10.7 ..

2.10.9

svarge tu pitaro'nye ye devānāmapi devatāḥ.
evaṃ vai śrotumicchāmi pitṝṇāṃ sargamuttamam.
yathāvaddattamasmābhiḥ śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn .. 10.8 ..

2.10.10

yadarthaṃ tena dṛśyante tatra kiṃ kāraṇaṃ smṛtam.
svarge hi ke tu varttante pitaro narake tu ke .. 10.9 ..

2.10.11

abhisandhāya pitaraṃ pituśca pitaraṃ tathā.
pituḥ pitāmahañcaiva triṣu piṇḍeṣu nāmataḥ .. 10.10 ..

2.10.12

kāni śrāddhāni deyāni kathaṃ gacchanti vai pitṝn .
kathañca śaktāste dātuṃ narakasthāḥ phalaṃ punaḥ .. 10.11 ..

2.10.13

ke ceha pitaro nāma kān yajāmo vayaṃ punaḥ .
devā api putṝn svarge yajantīti hi naḥ śrutam .. 10.12 ..

2.10.14

etadicchāmi vai śrotuṃ vistareṇa bahuśruta.
spaṣṭābhidhānamarthaṃ vai tadbhavānvaktumarhati .. 10.13 ..

2.10.15

ṛṣīṇāntu vacaḥ śrutvā sūtastattvārthadarśivān.
ācacakṣe yathāpraśraṃ ṛṣīṇāṃ mānasaṃ tataḥ .. 10.14 ..

2.10.16

..sūta uvāca..

2.10.17

atra vo varṇayiṣyāmi yathāprajñaṃ yathāśrutam.
manvantareṣu jāyante pitaro devasūnavaḥ .. 10.15 ..

2.10.18

atītānāgate jyeṣṭhāḥ kaniṣṭhāḥ kramaśastu te.
devaiḥ sārddhaṃ purātītāḥ pitaro ye'ntareṣu vai.
varttante sāmprataṃ ye tu tānvai vakṣyāmi niścayāt .. 10.16 ..

2.10.19

śrāddhañcaiṣāṃ manuṣyāṇāṃ śrāddhameva pravarttate.
devānasṛjan brahmā nāyakṣanniti vai punaḥ .
tamutsṛjya tadātmānamasṛjaṃste phalārthinaḥ .. 10.17 ..

2.10.20

te śaptā brahmaṇā mūḍhā naṣṭasaṃjñā bhaviṣyatha.
na sma kiñcidvijānanti tato loke hyamuhyata .. 10.18 ..

2.10.21

te bhūyaḥ praṇatāḥ sarve yācanti sma pitāmaham.
anugrahāya lokānāṃ punastānabravītprabhuḥ .. 10.19 ..

2.10.22

prāyaścittaṃ caradhvaṃ vai vyabhicāro hi yaḥ kṛtaḥ .
putrānsvānparipṛcchadhvaṃ tato jñānamavāpsyatha .. 10.20 ..

2.10.23

tataste svānsutāṃścaiva prāyaścittajighṛkṣavaḥ.
apṛcchan saṃyatātmāno vidhivacca mitho mithaḥ .. 10.21 ..

2.10.24

tebhyaste niyatātmānaḥ putrāḥ śaṃsuranekadhā.
prāyaścittāni dharmajñā vāṅmanaḥ karmmajāni tu .. 10.22 ..

2.10.25

te putrānabruvanprītā labdhasaṃjñā divaukasaḥ.
yūyaṃ vai pitaro'smākaṃ ye vayaṃ pratibodhitāḥ.
dharmajñānañca kāmaśca ko varo vaḥ pradīyatām .. 10.23 ..

2.10.26

punastānabravīdbrahmā yūyaṃ vai satyavādinaḥ.
tasmādyaduktaṃ yuṣmābhistattathā na tadanyathā .. 10.24 ..

2.10.27

uktañca pitaro'smākamiti vai tanayāḥ svakāḥ.
pitaraste bhaviṣyanti tebhyo'yaṃ dīyatāṃ varaḥ .. 10.25 ..

2.10.28

tenaiva vacasā putrā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ.
putrāḥ pitṛttvamājagmuḥ putratvaṃ pitaraḥ punaḥ .. 10.26 ..

2.10.29

tasmātte pitaraḥ putrāḥ pitṛtve teṣu tatsmṛtam .
evaṃ smṛtvā pitṝn putrānputrāśca pitarastathā.
vyājahāra punarbrahmā pidṝnātmavivṛddhaye .. 10.27 ..

2.10.30

yo hyaniṣṭvā pitṝñchrāddhe kriyāṃ kāñicitkariṣyati.
rākṣasā dānavāścaiva phalaṃ prāpsyanti tasya tat .. 10.28 ..

2.10.31

śrāddhairāpyāyitāścaiva pitaraḥ somamavyayam.
āpyāyyamānā yuṣmābhirvarddhayiṣyanti nityaśaḥ .. 10.29 ..

2.10.32

śrāddhairāpyāyitaḥ somo lokānāpyāyayiṣyati .
kṛtsraṃ saparvatavanaṃ jaṅgamājaṅgamairvṛtam .. 10.30 ..

2.10.33

śrāddhāni puṣṭikāmāśca ye kariṣyanti mānavāḥ.
tebhyaḥ puṣṭiṃ prajāścaiva dāsyanti pitaraḥ sadā .. 10.31 ..

2.10.34

śrāddhe yebhyaḥ pradāsyanti trīn piṇḍān nāmagotrataḥ.
sarvatra varttamānāste pitaraḥ prapitāmaham.
teṣāmāpyāyayiṣyanti śrāddhadānena vai prajāḥ .. 10.32 ..

2.10.35

evamājñā kṛtā pūrvaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā.
tenaitatsarvathā siddhaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ .. 10.33 ..

2.10.36

te tu jñānapradātāraḥ pitaro vo na saṃśayaḥ.
ityete pitaro devā devāśca pitaraḥ punaḥ .
anyonyaṃ pitaro hyete devāśca pitaraśca ha .. 10.34 ..

2.10.37

etadbrahmavacaḥ śrutvā sūtasya vihitātmanaḥ .
papracchurmunayo bhūyaḥ sūtaṃ tasmādyaduttaram .. 10.35 ..

2.10.38

..ṛṣaya ūcuḥ ..

2.10.39

kiyanto vai pitṛgaṇāḥ kasminkāle ca te gaṇāḥ .
varttante devapravarā devānāṃ somavarddhanāḥ .. 10.36 ..

2.10.40

..sūta uvāca..

2.10.41

etadvo'haṃ pravakṣyāmi pitṛsargamanuttamam.
śaṃyuḥ papraccha yatpūrvaṃ pitaraṃ vai bṛhaspatim .. 10.37 ..

2.10.42

bṛhaspatimupāsīnaṃ sarvajñānārthakovidam.
putraḥ śaṃyurimaṃ praśnaṃ papraccha vinayānvitaḥ .. 10.38 ..

2.10.43

ka ete pitaro nāma kiyantaḥ ke ca nāmataḥ.
samudbhūtāḥ kathañcaite pitṛtvaṃ samupāgatāḥ .. 10.39 ..

2.10.44

kasmācca pitaraṃ pūrvaṃ yajñe yujyanti nityaśaḥ.
kriyāśca sarvā varttante śrāddhapūrvā mahātmanām .. 10.40 ..

2.10.45

kasmai śrāddhāni deyāni kiñca dattaṃ mahāphalam.
keṣu vāpyakṣayaṃ śrāddhaṃ tīrtheṣu ca nadīṣu ca .. 10.41 ..

2.10.46

keṣu vai sarvamāpnoti śrāddhaṃ kṛtvā dvijottamaḥ.
kaśca kālo bhaveccrāddhe vidhiḥ kaścānuvarttate .. 10.42 ..

2.10.47

etadicchāmi bhagavan vistareṇa yathātatham.
vyākhyātumānupūrvyeṇa yatra codāhṛtaṃ mayā .. 10.43 ..

2.10.48

bṛhaspatiridaṃ samyagevaṃ pṛṣṭo mahāmatiḥ.
vyājahārānupūrvyeṇa praśnaṃ praśnavidāṃ varaḥ .. 10.44 ..

2.10.49

..bṛhaspatiruvāca..

2.10.50

kathayiṣyāmi te tāta yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi.
vinayena yathānyāyaṃ gambhīraṃ praśnamuttamam .. 10.45 ..

2.10.51

dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nakṣatrāṇi diśastathā.
sūryācandramasau caiva tathāhorātrameva ca .. 10.46 ..

2.10.52

na babhūvustadā tāta tamobhūtamidaṃ jagat.
brahmaiko duścaraṃ tatra cacāra paramaṃ tapaḥ .. 10.47 ..

2.10.53

śaṃyustamabravīdbhūyaḥ pitaraṃ brahmavittamam.
sarvadaiva vratasnātaṃ sarvajñānavidāṃvaram .. 10.48 ..

2.10.54

kīdṛśaṃ sarvabhūte śastapastepe prajāpatiḥ.
evamukto bṛhattejā bṛhaspatiruvāca tam .. 10.49 ..

2.10.55

sarveṣāṃ tapasāṃ yuktistapoyogamanuttamam.
dhyāyaṃstadā tadbhagavāṃstena lokanavāsṛjat .. 10.50 ..

2.10.56

bhūtabhavyāni jñānāni lokānvedāṃśca kṛtsnaśaḥ.
yogamāviśya tatsṛṣṭaṃ brahmaṇā yogacakṣuṣā .. 10.51 ..

2.10.57

lokāḥ sāntānikā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ.
te vairājā iti khyātā devānāṃ divi devatāḥ .. 10.52 ..

2.10.58

yogena tapasā yuktaḥ pūrvameva tadā prabhuḥ.
devānasṛjata brahmā yogaṃ yuktvā sanātanam .. 10.53 ..

2.10.59

ādidevā iti khyātā mahāsattvā mahaujasaḥ.
sarvakāmapradāḥ pūjyā devadānavamānavaiḥ .. 10.54 ..

2.10.60

teṣāṃ sapta samākhyātā gaṇāstrailokyapūjitāḥ .
amūrttayastrayasteṣāṃ catvārastu sumūrttayaḥ .. 10.55 ..

2.10.61

upariṣṭātrayasteṣāṃ varttante bhāvamūrttayaḥ.
teṣāmadhastādvarttante catvāraḥ sūkṣamamūrttayaḥ .. 10.56 ..

2.10.62

tato devāstato bhūmireṣā lokaparamparā.
loke varttanti te hyasmiṃstebhyaḥ parjanyasambhavaḥ .
vṛṣṭirbhavati tairvṛṣṭyā lokānāṃ sambhavaḥ punaḥ .. 10.57 ..

2.10.63

āpyāyayanti te yasmātsomañcānnañca yogataḥ.
ūcustānvai pitṝṃstasmāllokānāṃ lokasattamāḥ .. 10.58 ..

2.10.64

manojavāḥ svadhābhakṣāḥ sarvakāmaparicchadāḥ.
lobhamohabhayāpetā niścitāḥ śokavarjitāḥ .. 10.59 ..

2.10.65

ete yogaṃ parityajya prāptā lokānsudarśanān.
divyāḥ puṇyā mahātmāno vipāpmāno bhavantyuta .. 10.60 ..

2.10.66

tato yugasahasrānte jāyante brahmavādinaḥ.
pratilabhya punaryogaṃ mokṣaṃ gacchantyamūrttayaḥ .. 10.61 ..

2.10.67

vyaktāvyaktaṃ parityajya mahāyogabalena vā .
naśyantyulkeva gagane kṣīṇavidyutprabheva ca .. 10.62 ..

2.10.68

utsṛjya dehajātāni mahāyogabalena ca.
nirākhyopākhyatāṃ yānti saritaḥ sāgare yathā .. 10.63 ..

2.10.69

kriyayā gurupūjābhirye ca kurvanti nityaśaḥ.
tābhirāpyāyayantyete pitaro yogavarddhanāḥ .. 10.64 ..

2.10.70

śrāddhe prītāḥ punaḥ somaṃ pitaro yogamāsthitāḥ.
āpyāyayanti yogena trailokyaṃ yena jīvati .. 10.65 ..

2.10.71

tasmācchrāddhāni deyāni yogibhyo yatnataḥ sadā.
pitṝṇāṃ hi balaṃ yogo yogātsomaḥ pravarttate .. 10.66 ..

2.10.72

sahasraśastu viprānvai bhojayedyāvadāgatān ..

2.10.73

ekastu yogavitprītaḥ sarvānarhati tacchṛṇu .. 10.67 ..

2.10.74

kalpitānāṃ sahasreṇa snātakānāṃ śatena ca.
yogācāryeṇa yadbhuktaṃ trāyate mahato bhayāt .. 10.68 ..

2.10.75

gṛhasthānāṃ sahasreṇa vānaprasthaśatena ca.
brahmacārisahasreṇa yogī hyeko viśiṣyate .. 10.69 ..

2.10.76

nāstiko vā vikarmā vā saṅkīrṇastaskaro'pi vā.
nānyatra kāraṇaṃ dānaṃ yogeṣvāha prajāpatiḥ .. 10.70 ..

2.10.77

pitarastasya tuṣyanti suvṛṣṭeneva karṣakāḥ.
putro vāpyatha vā pautro dhyāninaṃ bhojayiṣyati .. 10.71 ..

2.10.78

alābhe dhyānibhikṣūṇāṃ bhojayedbrahmacāriṇau .
tadalābhepyudāsīnaṃ gṛhasthamapi bhojayet .. 10.72 ..

2.10.79

yastiṣṭhedekapādena vāyubhakṣaḥ śataṃ samāḥ .
dhyānayogī parastasmāditi brahmānuśāsanam .. 10.73 ..

2.10.80

siddhā hi viprarūpeṇa caranti pṛthivīmimām.
tasmādatithimāyāntamabhigacchetkṛtāñjaliḥ .. 10.74 ..

2.10.81

pūjayeccārghyapātreṇa veśmanā bhojanena ca.
ūrvoḥ sāgaraparyantāṃ devā yogeśvarāḥ sadā.
nānārūpaiścarantyete prajā dharmeṇa pālayan .. 10.75 ..

2.10.82

tasmāddadyācca vai dānaṃ viprāyātithaye naraḥ.
pradānāni pravakṣyāmi phalañcaiṣāṃ tathaiva ca .. 10.76 ..

2.10.83

aśvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca.
puṇḍarīkasahasreṇa yogiṣvāvasatho varam .. 10.77 ..

2.10.84

ādya eṣa gaṇaḥ proktaḥ pitṝṇāmamitaujasām.
bhāvayansaptakālānvai sthita eṣa gaṇastadā .. 10.78 ..

2.10.85

ata ūraddhvaṃ pravakṣyāmi sarvān pitṛgaṇānpunaḥ .
santatiṃ saṃsthitiñcaiva bhāvanāñca yathākramam .. 10.79 ..

2.10.86

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhaprakriyārambho nāma daśamo'dhyāyaḥ .. 10 .. *

Linked texts (7)