Vayupurana 2.50: adhyāyaḥ 50
Vāyupurāṇa 2.50
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 50
2.50.1
..sanatkumāra uvāca..
2.50.2
yajñañcakre gayo rājā bahvannaṃ bahudakṣiṇam.
yatra dravyasamūhānāṃ saṃkhyā karttuṃ na śakyate .. 50.1 ..
2.50.3
sthitā gayāyāmannādiparvvatāḥ pañcaviṃśatiḥ.
praśaṃsanti dvijāstatra deśe deśe supūjitāḥ .. 50.2 ..
2.50.4
naiva pūrvvaṃ kepyakurvvanna kariṣyanti cāpare.
sikatā vā yathā loke yathā ca divi tārakāḥ .. 50.3 ..
2.50.5
tathā bahusuvarṇādyairasaṅkhyātāstu dakṣiṇāḥ .
naiveha pūrve ye kecinna kariṣyanti cāpare .. 50.4 ..
2.50.6
praśaṃsanti dvijāstṛptā deśe deśe supūjitāḥ.
gayaṃ viṣṇvādayastuṣṭā varaṃ brūhīti cābruvan .. 50.5 ..
2.50.7
gayastānprārthayāmāsa hyabhiśaptāśca ce purā.
brahmaṇā te dvijāḥ pūtā bhavantu kratupūjitāḥ .. 50.6 ..
2.50.8
gayāśrāddhavidhānāya dvijā mūrttāścadurddaśa.
teṣāṃ vākyaṃ prakurvvīta yadi brahmā svayaṃ bhavet .. 50.7 ..
2.50.9
gautamaṃ kāśyapaṃ kautsaṃ kauśikaṃ kaṇvameva ca.
bhāradvājaṃ hyauśanasaṃ vātsyaṃ pārāśaraṃ tathā .. 50.8 ..
2.50.10
haritkumāramāṇḍavyaṃ lokākṣiṃ lokasaṃmahat.
vāsiṣṭhañca tathātreyaṃ gotrāṇyeṣāṃ caturddaśa .. 50.9 ..
2.50.11
gayāpurīti mannāmnā khyātā brahma purī yathā.
evamastu varaṃ dattvā tathā cāntardadhuḥ surāḥ .. 50.10 ..
2.50.12
gayaśca bhogānsambhujya viṣṇulokaṃ paraṃ yayau.
viśālāyāṃ viśālo'bhūdrājā'putro 'bravīddvijān .. 50.11 ..
2.50.13
kathaṃ putrādayo me syurviśālaṃ cābruvandvijāḥ.
gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvvaṃ bhaviṣyati .. 50.12 ..
2.50.14
viśālo'pi gayāśīrṣa piṇḍadaḥ putravānabhūt.
dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamabravīt .. 50.13 ..
2.50.15
ke yūyaṃ teṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakam.
ahaṃ sitaste janaka indralokādihāgataḥ .. 50.14 ..
2.50.16
mama putra pitā rakto brahmahā pāpakṛttamaḥ .
ayaṃ pitāmahaḥ kṛṣṇa ṛṣayo yena ghātitāḥ .. 50.15 ..
2.50.17
avīcinarakaṃ prāptau muktau tvatpiṇḍadānataḥ.
pitṝnpitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān .. 50.16 ..
2.50.18
prīṇayāmīti yattoyaṃ tvayā dattamarindama.
tenāsmadyugapadyogo jāto vākyena sattama .. 50.17 ..
2.50.19
muktiḥ kṛtā tvayā putra vrajāmaḥ svargamuttamam.
evaṃ putraiḥ pitṝṇāṃ ca kartavyā muktiruttamā .. 50.18 ..
2.50.20
tvañca rājyaṃ ciraṃ kṛtvā bhuktvā bhogāṃśca durllabhān.
yajñānsadakṣiṇānkṛtvā yāyādviṣṇupuraṃ tataḥ .. 50.19 ..
2.50.21
evaṃ labdhavaro rājā rājyaṃ kṛtvā divaṃgataḥ.
pretarājaḥ saha pretairgayāśrāddhāddivaṃ gataḥ .. 50.20 ..
2.50.22
pretaḥ kaścidvimuktyarthaṃ vaṇijaṃ kañcidabravīt.
mama nāmnā gayāśīrṣe piṇḍanirvvāpaṇaṃ kuru .. 50.21 ..
2.50.23
pretabhāvavimuktyarthaṃ tvaṃ gṛhāṇa dhanaṃ mama.
tadvanaṃ sarvvamādāya gayāśrāddhavyayaṃ kuru .. 50.22 ..
2.50.24
ṣoḍaśapañcabhāgāṃśca tubhyaṃ vai dattavānaham.
svanāmāni yathānyāyaṃ samyagākhyātavānaham .. 50.23 ..
2.50.25
gatvā gayāṃ gayāśīrṣa pretarājāya piṇḍakam.
samadādbandhubhiḥ sārddhaṃ svapitṛbhyastato dadau .. 50.24 ..
2.50.26
pretaḥ pretatvanirmmukto vaṇik svagṛhamāgataḥ .
evaṃ gayasya śambhośca kṣetraṃ viṣṇo ravestathā .. 50.25 ..
2.50.27
upoṣito'tha gāyatrītīrthe mahānadīsthite.
gāyatryāḥ purataḥ snātvā prātaḥsandhyāmupāsayet .. 50.26 ..
2.50.28
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kṛtvānayedbrahmaṇyatāṃ kulam.
tīrthe samudite snātvā sāvitryāḥ purato naraḥ .. 50.27 ..
2.50.29
sandhyāmupāsya madhyāhne nayetkulaśatandivam.
piṇḍadānaṃ tataḥ kuryyātpitṝṇāṃ muktikāmyayā .. 50.28 ..
2.50.30
prācīsarasvatītīrthe snātvā cāpi yathāvidhi.
sandhyāmupāsya sāyāhne viṣṇulokaṃ nayetpitṝn .. 50.29 ..
2.50.31
bahujanmakṛtātsandhyālopānmuktastrisandhya kṛt.
viśālāyāṃ lelihāne tīrthe ca bharatāśrame .. 50.30 ..
2.50.32
pādāṅkite muṇḍapṛṣṭhe gadādharasamīpataḥ.
tīrthe cākāśagaṅgāyāṃ girikarṇamukheṣu ca .. 50.31 ..
2.50.33
snāto'tha piṇḍado brahmalokaṃ kulaśataṃ nayet.
devanadyāṃ vaitaraṇyāṃ snātaḥ svargaṃ nayetpitṝn .. 50.32 ..
2.50.34
snāto godo vaitaraṇyāṃ triḥsaptakulamuddharet.
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vaitaraṇyāṃ tu nārada .. 50.33 ..
2.50.35
ekaviṃśatikulānyāhustārayennātra saṃśayaḥ.
yā sā vaitaraṇī nāma nadī trailokyaviśrutā .. 50.34 ..
2.50.36
sāvatīrṇā gayākṣetre pitṝṇāṃ taraṇāya vai.
godāvaryyāṃ vaitaraṇyāṃ yamunāyāṃ tathaiva ca .. 50.35 ..
2.50.37
devanadyāṃ gopracāre śrāddhadaḥ svarnayetpitṝn.
puṣkariṇyāṃ ghṛtakulyāṃ madhukulyāṃ tathaiva ca .. 50.36 ..
2.50.38
koṭitīrthe rukmiṇīye piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn.
trirātropoṣaṇenaiva tīrthābhigamanena ca .. 50.37 ..
2.50.39
adattvā kāñcanaṅgāśca daridro jāyate naraḥ.
ghṛtakulyā madhukulyā devikā ca mahānadī .. 50.38 ..
2.50.40
śilāyāḥ saṅgamo yatra madhusravā prakīrtitā.
ayutaṃ cāśvamedhānāṃ snānakṛllabhate naraḥ .. 50.39 ..
2.50.41
śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kṛtvā piṇḍadānaṃ tathaiva ca.
kulānāṃ śatamuddhṛtya viṣṇulokaṃ nayennaraḥ .. 50.40 ..
2.50.42
daśāśca medhike haṃsatīrthe cāmarakaṅkaṭe.
koṭitīrthe rukmakuṇḍe piṇḍadaḥ svarnayetpitṝn .. 50.41 ..
2.50.43
vaitaraṇyāṃ ghṛtakulyāṃ madhukulyāṃ tathaiva ca.
koṭitīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā koṭīśvarañca yaḥ .. 50.42 ..
2.50.44
koṭijanma bhavedvipro dhanāḍhyo vedapāragaḥ .
mārkaṇḍeyeśakocīśau natvā syātpitṛtārakaḥ .. 50.43 ..
2.50.45
rukma pārijātavane pārvvatyā saha śaṅkaraḥ.
rahasye saṃsthito reme yugānāmayutaṃ purā .. 50.44 ..
2.50.46
marīciḥ phalapuṣpārthaṃ pārijātavanaṃ gataḥ.
dṛṣṭvā śapto maheśena yasmātsukhavighātakaḥ .. 50.45 ..
2.50.47
duḥkhī bhaveti tadbhīto maricistuṣṭuve śivam.
tuṣṭaḥ provāca taṃ śambhurvṛṇīṣva varamuttamam .. 50.46 ..
2.50.48
śāpād bhavatu muktirmme marīciḥ prāha śaṅkaram.
bhavedgayāyāṃ muktiste śivoktaḥ prayayau gayām .. 50.47 ..
2.50.49
śilāsthitastapastepe sarvveṣāṃ duṣkarañca yat.
marīcirīśvarācchaptaḥ kṛṣṇatvamagamatpurā .. 50.48 ..
2.50.50
tapasā dāruṇeneha sa vipraḥ śuklatāṃ gataḥ .
harirūce marīciñca varaṃ vṛṇuhi putraka .. 50.49 ..
2.50.51
kimalabhyaṃ tvayi tuṣṭe marīciḥ prāha mādhavam.
haraśāpādvimukto'haṃ śilā bhavatu pāvanī .. 50.50 ..
2.50.52
pitṛmuktikarī ca syāttathetyuktvā divaṃ gataḥ.
divaukasāṃ puṣkariṇīṃ samāsādya naraḥ śuciḥ .. 50.51 ..
2.50.53
yatra dattaṃ pitṛbhyastu bhavatyakṣayamityuta.
tatra snāto divaṃ yāti svaśarīreṇa mānavaḥ .. 50.52 ..
2.50.54
pāpmānaṃ prajahātyeṣa jīrṇatvacamivoragaḥ.
tatpaṅgajavanaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhirniṣevitam .. 50.53 ..
2.50.55
pāṇḍuśilā vai tatrāste śrāddhaṃ yatrākṣayaṃ bhavet.
yudhiṣṭhirastu tasyāṃ hi śrāddhaṃ karttuṃ yayau mune .. 50.54 ..
2.50.56
tatra kāle pāṇḍunoktaṃ maddhaste dehi piṇḍakam.
hastaṃ tyaktvā śilāyāñca piṇḍadānañcakāra saḥ .. 50.55 ..
2.50.57
śilāyāṃ piṇḍadānena prahṛṣṭo vyāsanandanaḥ.
varaṃ dadau svaputrāya rājyaṃ kuru mahītale .. 50.56 ..
2.50.58
akaṇṭakantu sampūrṇaṃ tvaṃ me trātā hi putraka.
svargaṃ vraja śarīreṇa bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ .. 50.57 ..
2.50.59
dṛṣṭimātreṇa sampūtānnarakasthāndivaṃ naya.
ityuktvā prayayau pāṇḍuḥ śāśvataṃ padamavyayam .. 50.58 ..
2.50.60
udbhijjāḥ svedajā vāpi hyaṇḍajā ye jarāyujāḥ.
madhusravāṃ samāsādya mṛtāḥ svargapuraṃ yayuḥ .. 50.59 ..
2.50.61
daśāśvamedhike haṃsatīrthe śrāddhāddivaṃ vrajet.
daśāśvamedhahaṃsau ca natvā śivapuraṃ vrajet .. 50.60 ..
2.50.62
bharatasyāśrame śrāddhānnayedbrahmālayaṃ pitṝn.
mataṅgasya pade śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn .. 50.61 ..
2.50.63
nirmmathyāgniṃ śamīgarbhe vidhirviṣṇvādibhiḥ saha.
lebhe tīrthantu yajñārthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam .. 50.62 ..
2.50.64
makhasaṃjñantu tattīrthaṃ pitṝṇāṃ mukti dāyakam.
snātvā ca tarpaṇaṃ kṛtvā piṇḍado muktimāpnuyāt .. 50.63 ..
2.50.65
pitṝnsvargaṃ nayennatvā saṅgame'ṅgārakeśvarau.
gayākūṭe piṇḍadānādaśvamedhaphalaṃ labhet .. 50.64 ..
2.50.66
bhasmakūṭe bhasmanāthaṃ natvā ca tārayetpitṝn .
tyaktapāpo bhavenmuktaḥ saṅgame snānamācaret .. 50.65 ..
2.50.67
iṣṭiṃ cakre'śvamedhākhyaṃ vasiṣṭho munisattamaḥ.
iṣṭito nirgataḥ śambhurvaraṃ vṛṇu vasiṣṭhakam .. 50.66 ..
2.50.68
prāheti taṃ vasiṣṭho'pi śiva tuṣṭho'si me yadi.
vastavyaṃ cātra deveśa tathetyuktvā śivaḥ sthitaḥ .. 50.67 ..
2.50.69
piṇḍado dhenukāraṇye kāmadhenupadeṣu ca.
snātvā natvātha sampūjya brahmalokaṃ nayetpitṝn .. 50.68 ..
2.50.70
karddamāle gayānābhau muṇḍapṛṣṭhasamīpataḥ.
snātvā śrāddhādikaṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet .. 50.69 ..
2.50.71
phalgucaṇḍīśmaśānākṣīmaṅgalādyāḥ samarccayet.
gayāyāñca vṛṣotsargātriḥ saptakulamuddharet .. 50.70 ..
2.50.72
yatra tatra sthitā devā ṛṣayo'pi jitendriyāḥ .
ādyaṃ gadādharaṃ dhyāyañchrāddhapiṇḍādidānataḥ .. 50.71 ..
2.50.73
kulānāṃ śatamuddhṛtya brahmalokaṃ nayet pitṝn.
gayā gayo gayā dityo gāyatrī ca gadādharaḥ .. 50.72 ..
2.50.74
gayā gayāsuraścaiva ṣaṅgayā muktidāyakāḥ.
gayākhyānamidaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhetsatataṃ naraḥ .. 50.73 ..
2.50.75
śrṛṇuyācchraddhayā yastu sa yāti paramāṃ gatim.
pāṭhayedvā gayākhyānaṃ viprebhyaḥ puṇyakṛnnaraḥ .. 50.74 ..
2.50.76
gayāśrāddhaṃ kṛtaṃ tena kṛtaṃ tena suniścitam.
gayāyā mahimānañca hyabhyasedyaḥ samāhitaḥ .. 50.75 ..
2.50.77
teneṣṭaṃ rājasūyena aśvamedhena nārada.
likhedvā lekhayedvāpi pūjayedvāpi pustakam .. 50.76 ..
2.50.78
tasya gehe sthirā lakṣmīḥ suprasannā bhaviṣyati.
upākhyānamidaṃ puṇyaṃ gṛhe tiṣṭhati pustakam .. 50.77 ..
2.50.79
sarpāgnicaurajanitaṃ bhayaṃ tatra na vidyate.
śrāddhakāle paṭhedyastu gayāmāhātmyamuttamam .. 50.78 ..
2.50.80
vidhihīnantu tatsarvaṃ pitṝṇāntu gayāsamam.
yāni tīrthāni trailokye tāni dṛṣṭāni tatra vai.
yena jñātaṃ gayākhyānaṃ śrutaṃ vā paṭhitaṃ mune .. 50.79 ..
2.50.81
..sūta uvāca..
2.50.82
sanatkumāro munipuṅgavāya puṇyāṃ kathāñcātha nivedya bhaktyā.
svamāśramaṃ puṇyavanairupetaṃ visṛjya saṃgītaguruṃ jagāma .. 50.80 ..
2.50.83
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte gayāmahātmyaṃ nāma pañcāśattamo'dhyāyaḥ .. 50 .. samāptamidaṃ vāyupurāṇam .. * ..
2.1.p1
uttarārddham ..
śrīgaṇeśāya namaḥ ..
2.1.1
śāṃśapāyana uvāca..
kramaṃ manvantarāṇāntu jñātumicchāmi tattvataḥ .
daivatānāṃ ca sarveṣāṃ ye ca yasyāntare manoḥ ..1..
2.1.2
sūta uvāca.. manvantarāṇāṃ yāni syuratītānāgatāni ha .
samāsādvistarāccaiva bruvato vai nibodata ..2..
2.1.3
svāyambhuvo manuḥ pūrvaṃ manuḥ svārociṣastathā .
auttamastāmasaścaiva tathā raivatacākṣuṣau .
ṣaḍete manavo'tītā vakṣyāmyaṣṭāvanāgatān ..3..
2.1.4
sāvarṇāḥ pañca raucyaśca bhautyo vaivasvatastathā .
vakṣyāmyetān purastāttu manorvaivasvatasya ha ..4..
2.1.5
manavaḥ pañca ye'tītā mānavāṃstān nibodhata .
manvantaraṃ mayā coktaṃ krāntaṃ svāyambhuvasya ha ..5..
2.1.6
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi manoḥ svārociṣasya ha .
prajāsargaṃ samāsena dvitīyasya mahātmanaḥ ..6..
2.1.7
āsan vai tuṣitā devā manusvārociṣe'ntare .
pārāvatāśca vidvāṃso dvāveva tu gaṇau smṛtau ..7..
2.1.8
tuṣitāyāṃ samutpannāḥ kratoḥ putrāḥ svarociṣaḥ .
pārāvatāśca śiṣṭāśca dvādaśautau gaṇau smṛtau .
chandajāśca caturviṃśaddevāste vai tadā smṛtāḥ ..8..
2.1.9
dhaivasyaśo'tha vāmānyo gopā devāyatastathā .
ajaśca bhagavān devo duroṇaśca mahābalaḥ ..9..
2.1.10
āpaścāpi mahābāhurmahaujāścāpi vīryavān .
cikitvān nibhṛto yaśca aṃśoyaścaiva paṭhyate .
ityete kratuputrāstu tadāsan somapāyinaḥ ..2.1.10.. 62.10
2.1.11
pracetāścaiva yo devo viśvedevāstathaiva ca .
samañjo viśruto yaśca ajihmaścārimarddanaḥ ..11..
2.1.12
ajoṣau ca mahābhāgau yavīyaśca mahābalaḥ ..12..
2.1.13
hotā yajvāca ityete parākrāntāḥ parāvatāḥ .
ityetā devatā hyāsanmanusvārociṣentare ..13..
2.1.14
somapāstu tadā hyetāścaturviṃśatidevatāḥ .
teṣāmindrastadā hyāsīdvaidhaśca lokaviśrutaḥ ..14..
2.1.15
ūrjau vasiṣṭhaputrastu stambhaḥ kāśyapa eva ca .
bhārgavaśca tadā droṇo ṛṣabho'ṅgirasastathā ..15..
2.1.16
paulastyaścaiva dattātrirātreyo niścalastathā .
paulahasya ca dhāvāṃstu ete saptarṣayaḥ smṛtāḥ ..16..
2.1.17
bṛhadguho navaścaiva sutāścaite nava smṛtāḥ ..17..
2.1.18
manoḥ svārociṣasyaite putrā vaṃśakarāḥ smṛtāḥ .
purāṇe parisaṅkhyātā dvitīyaṃ caitadantaram ..18..
2.1.19
saptarṣayo manurdevāḥ pitaraśca catuṣṭayam .
mūlaṃ manvantarasyaite teṣāṃ caivāntare prajāḥ ..19..
2.1.20
ṛṣīṇāṃ devatāḥ putrāḥ pitaro devasūnavaḥ .
ṛṣayo devaputrāśca iti śāstraviniścayaḥ ..2.1.20.. 62.21
2.1.21
manoḥ kṣatraṃ viśaścaiva saptarṣibhyo dvijātayaḥ .
etanmanvantaraṃ proktaṃ samāsānna tu vistarāt ..21..
2.1.22
svāyambhuvena vistāro jñeyaḥ svārociṣasya tu .
na śakyo vistarastasya vaktuṃ varṣaśatairapi .
punaruktabahutvāttu prajānāṃ vaikule kule ..22..
2.1.23
tṛtīyastvatha paryāya auttamasyāntare manoḥ .
pañca caiva gaṇāḥ proktāstān vakṣyāmi nibodhata ..23..
2.1.24
sudhāmānaśca devāśca ye cānye vaśavarttinaḥ .
pratarddanāḥ śivāḥ satyā gaṇā dvādaśa vai smṛtāḥ ..24..
2.1.25
satyo dhṛtirdamo dāntaḥ kṣamaḥ kṣāmo dhṛtiḥ śuciḥ .
īṣorjāśca tathā jyeṣṭho vapuṣmāṃścaiva dvādaśa .
ityete nāmabhiḥ krāntāḥ sudhāmānastu dvādaśa ..25 .
2.1.26
sahasradhāro viśvātmā śamitāro bṛhadvasuḥ .
viśvadhāviśvakarmā ca manasvanto virāḍyaśāḥ ..26..
2.1.27
jyotiścaiva vibhāvyaśca kīrttimān vaṃśakāriṇaḥ .
anyānārādhito devo vasudhiṣṇo vivasvasuḥ ..27..
2.1.28
dinakratuḥ sudharmā ca dhṛtavarmā yaśasvinaḥ .
ketumāṃścaiva ityete kīrtitāstu pramarddanāḥ ..28..
2.1.29
haṃsasvaro'hihā caiva pratarddanayaśaskarau .
sudāno vasudānaśca sumañjasaviṣāvubhau ..29..
2.1.30
jantuvāhayatiścaiva suvittasunayastathā .
śivā hyete tu vijñeyā yajñiyā dvādaśāparāḥ ..2.1.30.. 62.30
2.1.31
satyānāmapi nāmāni nibodhata yathāmatam .
dikpatirvākpatiścaiva viśvaḥ śambhustathaiva ca ..31..
2.1.32
svamṛḍīko'dhipaścaiva varccodhā muhyasarvvaśaḥ .
vāsavaśca sadāśvaśca kṣemānandau tathaiva ca ..32..
2.1.33
satyā hyete parikrāntā yajñiyā dvādaśāparāḥ .
ityete devatā hyāsannauttamasyāntare manoḥ ..33..
2.1.34
ajaśca paraśuścaiva divyo divyauṣadhirnnayaḥ .
devānujaścāpratimo mahotsāhauśijastathā ..34..
2.1.35
vinītaśca suketuśca sumitraḥ subalaḥ śuciḥ .
auttamasya manoḥ putrāstrayodaśa mahātmanaḥ .
ete kṣatrapraṇetārastṛtīyaṃ caitadantaram ..35..
2.1.36
auttame parisaṅkhyātaḥ sargaḥ svārociṣeṇa tu .
vistareṇānupūrvyā ca tāmasastānnibodhata ..36..
2.1.37
caturthetvatha paryāye tāmasasyāntare manoḥ .
satyā svarūpāḥ sudhiyo harayaścaturo gaṇāḥ ..37..
2.1.38
pulastyaputrastu śīrṣyaṇyāstamaścaivāṣṭamastathā .
indriyāṇi tadā devā manostasyāntare smṛtāḥ ..38..
2.1.39
indriyāṇāṃ śataṃ yaddhimunayaḥ pratijānate .
satyaprāṇāstu śīrṣyaṇyāstamaścaivāṣṭamastathā .
indriyāṇi tadā devā manostasyāntare smṛtāḥ ..39..
2.1.40
teṣāṃ ca prabhudevānāṃ śivirindraḥ pratāpavān .
saptarṣayo'ntare caiva tānnibodhata sattamāḥ ..2.1.40.. 62.40
2.1.41
kāvyo harṣastathā caiva kāśyapaḥ pṛthureva ca .
ātreyaścāgnirityeva jyotirdhāmā ca bhārgavaḥ ..41..
2.1.42
paulaho vanapīṭhaśca gotre vāsiṣṭha eva ca .
caitrastathāpi paulastya ṛṣayastāmase'ntare ..42..
2.1.43
januvaṇḍastathā śāntirnaraḥ khyātirbhayastathā .
priyabhṛtyo hyavakṣiśca pṛṣṭaloḍho dṛḍhodyataḥ .
ṛtaśca ṛtabandhuśca tāmasasya manoḥ sutāḥ ..43..
2.1.44
pañcametvatha paryāye manoścāriṣṇave'ntare .
gaṇāstu susamākhyātā devatānāṃ nibodhata ..44..
2.1.45
amṛtā bhābhūtarajovikuṇṭhāḥ sasumedhasaḥ .
cariṣṇostu śubhāḥ putrā vasiṣṭhasya prajāpateḥ .
caturdaśa ca catvāro gaṇāsteṣāntu bhāsvarāḥ ..45..
2.1.46
svatravipregnibhāsasva pratyetiṣṭhāmṛtastathā .
sumatirvāvirāvaśca vācinodaḥ sravastathā ..46..
2.1.47
pravirāśī ca vādaśca prāśaśceti caturdaśa .
amṛtābhāḥ smṛtā hyete devāścāriṣṇave'ntare ..47..
2.1.48
matiśca sumatiścaiva ṛtasatyau tathaiva ca .
āvṛtirvivṛtiścaiva mado vinaya eva ca ..48..
2.1.49
jetā jiṣṇuḥ sahaścaiva dyutimān sravasastathā .
ityetānīha nāmāni ābhūtarajasāṃ viduḥ ..49..
2.1.50
vṛṣabhettā jayo bhīmaḥ śucirdānto yaśo damaḥ .
nātho vidvānajeyaśca kṛśo gauro dhruvastathā .
kīrtitāstu vikuṇṭhā vai sumedhāstu nibodhata ..2.1.50.. 62.50
2.1.51
medhā medhātithiścaiva satyamedhāstathaiva ca .
pṛśrimedhālpamedhāśca bhūyomedhādayaḥ prabhuḥ ..51..
2.1.52
dīptimedhā yaśomedhāḥ sthiramedhāstathaiva ca .
sarvamedhāśvamedhāśca pratimedhāśca yaḥ smṛtaḥ .
medhāvān medhaharttā ca kīrttitāstu sumedhasaḥ ..52..
2.1.53
vibhurindrastadā teṣāmāsīdvikrāntapauruṣaḥ .
paulastyo vedabāhuśca yajurnāmā ca kāśyapaḥ ..53..
2.1.54
hiraṇyaromāṅgiraso vedaśrīścaiva bhārgavaḥ .
ūrddhvabāhuśca vāsiṣṭhaḥ parjanyaḥ paulahastathā .
satyanetrastathātreya ṛṣayo raivatāntare ..54..
2.1.55
mahāpurāṇasambhāvyaḥ pratyaṅgaparahā śuciḥ .
balabandhurnirāmitraḥ ketubhṛṅgo dṛḍhavrataḥ .
cariṣṇavasya putrāste pañcamañcaitadantaram ..55..
2.1.56
svārociṣottamaścaiva tāmaso raivatastathā .
priyavratānvayā hyete catvāro manavastathā ..56..
2.1.57
ṣaṣṭhe khalvatha paryāye devā ye cākṣuṣe'ntare .
ādyāḥ prasūtā bhāvyāśca pṛthukāśca divaukasaḥ .
mahānubhāvalekhāśca pañca devagaṇāḥ smṛtaḥ ..57..
2.1.58
divaukasaḥ sarga eṣa procyate mātṛnāmabhiḥ .
atreḥ putrasya naptāra āraṇyasya prajāpateḥ .
gaṇāśca teṣāṃ devānāmekaiko hyaṣṭakaḥ smṛtaḥ ..58..
2.1.59
antarikṣo vasuhayo hyatithiśca priyavataḥ .
śrotā mantā sumantā ca ādyā hyete prakīrttitāḥ ..59..
2.1.60
śyenabhadrastathā paśyaḥ pathyanetro mahāyaśāḥ .
sumanāśca suvetāśca raivataḥ supracetasaḥ .
dyutiścaiva mahāsattvaḥ prasūtāḥ parikīrttitāḥ ..2.1.60.. 62.60
2.1.61
vijayaḥ sujayaścaiva manodyānau tathaiva ca .
sumatiḥ supariścaiva vijñāto'rthapatiśca yaḥ .
bhāvyā hyete smṛtā devāḥ pṛthukāṃstu nibodhata ..61..
2.1.62
ajiṣṭaḥ śākyano devo vānapṛṣṭhastathaiva ca .
śāṅkaraḥ satyadhṛṣṇuśca viṣṇuśca vijayastathā .
ajitaśca mahābhāgaḥ pṛthukāste divaukasaḥ ..62..
2.1.63
lekhāṃstathā pravakṣyāmi bruvato me nibodhata .
manojavaḥ praghāsastu pracetāstu mahāyaśāḥ ..63..
2.1.64
vāto dhruvakṣitiścaiva adbhutaścaiva vīryavān .
avano bṛhaspatiścaiva lekhāḥ samparikīrttitāḥ ..64..
2.1.65
manojavo mahāvīryasteṣāmindrastadābhavat .
unnato bhārgavaścaiva haviṣmānaṅgiraḥsutaḥ ..65..
2.1.66
sudhāmā kāśyapaścaiva vāsiṣṭho virajastathā .
atimānaśca paulastyaḥ sahiṣṇuḥ paulahastathā .
madhurā treya ityete sapta vai cākṣuṣe'ntare ..66..
2.1.67
ūruḥ pūruḥ śatadyumnastapasvī satyavāk kṛtiḥ .
agniṣṭudatirātraśca sudyumnaśceti te nava ..67..
2.1.68
abhimanyuśca daśamo nādvaleyā manoḥ sutāḥ .
cākṣuṣasya sutā hyete ṣaṣṭhaṃ caiva tadantaram ..68..
2.1.69
vaivasvatena saṅkhyātastasya sargo mahātmanaḥ .
vistareṇānupūrvyā ca kathitaṃ vai mayā dvijāḥ ..69..
2.1.70
..ṛṣaya ūcuḥ..
cākṣuṣasya tu dāyādaḥ sambhūtaḥ kaśyapānvaye .
tasyānvavāye ye'pyanye tanno brūhi yathātatham ..2.1.70.. 62.70
2.1.71
sūta uvāca.. cākṣuṣasya nisargantu samāsācchrotumarhatha .
tasyānvavāye sambhūtaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān ..71..
2.1.72
prajānāṃ patayaścānye dakṣaḥ prācetasastathā .
uttānapādaṃ jagrāha putramatriḥ prajāpatiḥ ..72..
2.1.73
dakṣakasya tu putro'sya rājā hyāsīt prajāpateḥ .
svāyambhuvena manunā datto'treḥ kāraṇaṃ prati ..73..
2.1.74
manvantaramathāsādya bhaviṣyaṃ cākṣuṣasya ha .
ṣaṣṭhaṃ tadanuvakṣyāmi upodghātena vai dvijāḥ ..74..
2.1.75
uttānapādāccaturā sūnṛtā vittabhāvinī .
utpannā cādhidharmeṇa dhruvasya jananī śubhā .
dharmasya patnyāṃ lakṣmyāṃ vai utpannā sā śucismitā ..75..
2.1.76
dhruvañca kīrttimantañca ayasmantaṃ vasuṃ tathā .
uttānapādo'janayat kanye dve ca śucismite .
manasvinīṃ svarāñcaiva trayoḥ putrāḥ prakīrttitāḥ ..76..
2.1.77
dhruvo varṣasahasrāṇi daśa divyāni vīryavān .
tapastepe nirāhāraḥ prārthayan vipulaṃ yaśaḥ ..77..
2.1.78
tretāyuge tu prathame pautraḥ svāyambhuvasya saḥ .
ātmānaṃ dhārayan yogāt prārthayan sumahadyaśaḥ ..78..
2.1.79
tasmai brahmā dadau prīto jyotiṣāṃ sthānamuttamam .
ābhūtasaṃplavaṃ hṛdyamastodayavivarjitam ..79..
2.1.80
tasyātimātrāmṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ha .
daityāsurāṇāmācāryaḥ ślokamapyuśanā jagau..2.1.80.. 62.80
2.1.81
aho sya tapaso vīryamaho śrutamaho hutam.
sthitāḥ saptarṣayaḥ kṛtvā yadenamupari dhruvam .
dhruve divaṃ samāsaktamīśvaraḥ sa divaspatiḥ ..81..
2.1.82
dhruvātpuṣṭiñca bhavyañca bhūmiḥ sā suṣuve nṛpau .
svāṃ chāyāmāha vai puṣṭirbhava nārī tu tāṃ vibhuḥ ..82..
2.1.83
satyābhivyāhṛte tasya sadyaḥ strī sābhavattadā .
divyasaṃhana nācchāyā divyābharaṇabhūṣitā ..83..
2.1.84
chāyāyāṃ puṣṭirādhatta pañca putrānakalmaṣān .
prācīnagarbhaṃ vṛṣakaṃ vṛkañca vṛkalaṃ dhṛtim ..84..
2.1.85
patnī prācīnagarbhasya bhūvarcā suṣuve nṛpam .
nāmnodāradhiyaṃ putramindro yaḥ pūrvajanmani ..85..
2.1.86
saṃvatsarasahasrānte sakṛdāhāramāharat .
evaṃ manvantaraṃ yuktamindratvaṃ prāptavānvibhuḥ ..86..
2.1.87
udāradheḥ sutaṃ bhadrājanayatsā divañjayam .
ripuṃ ripuñjayaṃ jajñe varāṅgī sā divañjayāt ..87..
2.1.88
riporādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam .
vyajījanat puṣkariṇyāṃ vāruṇyāṃ cākṣuṇo manum .
prajāpaterātmajāyāmāraṇyasya mahātmanaḥ ..88..
2.1.89
manorajāyanta daśanadvalāyāṃ śubhāḥ sutāḥ .
kanyāyāṃ vai mahābhāga vairājasya prajāpateḥ ..89..
2.1.90
ūruḥ pūruḥ śatadyumnastapasvī satyavāk kaviḥ .
agniṣṭudatirātraśca sudyumnaśceti te nava .
abhimanyuśca daśamo nadvalāyāṃ manoḥ sutāḥ ..2.1.90.. 62.90
2.1.91
ūrorajanayat putrān ṣaḍāgneyī mahāprabhān .
aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratumaṅgirasaṃ śivam ..91..
2.1.92
aṅgāta sunīthāpatyaṃ vai venamekaṃ vyajāyata .
apacāreṇa venasya prakopaḥ sumahānabhūt ..92..
2.1.93
prajārthamṛṣayastasya mamanthurdakṣiṇaṃ karam .
venasya pāṇau mathite sambabhūva mahānnṛpaḥ .
vainyo nāma mahīpālo yaḥ pṛthuḥ parikīrttitaḥ ..93..
2.1.94
sa dhanvī kavacī jātastejasā prajvalanniva .
pṛthurvainyaḥ sarvalokān rarakṣa kṣatrapūrvajaḥ ..94..
2.1.95
tasya stavārthamutpannau nipuṇau sūtamāgadhau ..95..
2.1.96
teneyaṃ gaurmahārājñā dugdhā sasyāni dhīmatā .
prajānāṃ vṛttikāmānāṃ devaiṛṣigaṇaiḥ saha ..96..
2.1.97
pitṛbhirdānavaiścaiva gandharvairapsarogaṇaiḥ .
sarvaiḥ puṇyajanaiścaiva vīrudbhiḥ parvataistathā ..97..
2.1.98
teṣu teṣu tu pātreṣu duhyamānā vasundharā .
prādādyathepsitaṃ kṣīraṃ tena lokāṃstvadhārayat ..98..
2.1.99
ṛṣaya ūcuḥ.. vistareṇa pṛthorjanma kīrttayasva mahā mate .
yathā mahātmanā dugdhā pūrvaṃ tena vasundharā ..99..
2.1.100
yathā devaiśca nāgaiśca yathā brahmarṣibhiḥ saha .
yathā yakṣaiḥ sagandharvairapsarobhiryathā purā ..2.1.100.. 62.100
2.1.101
teṣāṃ pātraviśeṣāṃśca dogdhāraṃ kṣīrameva ca .
tathā vatsaviśeṣāṃśca tannaḥ prabrūhi pṛcchatām ..101..
2.1.102
yasmiṃśca kāraṇe pāṇirvenasya mathitaḥ purā .
kruddhairmaharṣibhiḥ pūrvaṃ tat sarvaṃ kathayasva naḥ ..102..
2.1.103
..sūta uvāca.. varṇayiṣyāmi vo viprāḥ pṛthorvainyasya sambhavam .
ekāgrāḥ prayatāścaiva śūśrūṣadhvaṃ dvijottamāḥ ..103..
2.1.104
nāśucernāpi pāpāya nāśiṣyāyāhitāya ca .
varṇayeyamimaṃ puṇyaṃ nāvratāya kathañcana ..104..
2.1.105
svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam .
rahasyamṛṣibhiḥ proktaṃ śrṛṇuyādyo'nasūyakaḥ ..105..
2.1.106
yaścemaṃ śrāvayenmartyaḥ pṛthorvainyasya sambhavam .
brāhmaṇebhyo namaskṛtya na sa śocet kṛtākṛtam .
goptā dharmasya rājāsau babhūvātrisamaḥ prabhuḥ ..106..
2.1.107
atrivaṃśasamutpanno hyaṅgo nāma prajāpatiḥ .
yasya putro'bhavadveno nātyarthaṃ dhārmika stathā ..107..
2.1.108
jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ prajāpatiḥ .
sa mātāmahadoṣeṇa venaḥ kālātmajātmajaḥ ..108..
2.1.109
sa dharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmāllobhe vyavarttata .
sthāpanaṃ sthāpayāmāsa dharmāpetaṃ sa pārthivaḥ ..109..
2.1.110
vedaśāstrāṇyatikramya hyadharme nirato'bhavat .
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajā stasmin praśāsati .
āsanna ca papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ ..2.1.110.. 62.110
2.1.111
na yaṣṭavyaṃ na hotavyamiti tasya prajāpateḥ .
āsīt pratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite ..111..
2.1.112
ahamijyaśca pūjyaśca sarvayajñe dvijātibhiḥ .
mayi yajño vidhātavyo mayi hotavyamityapi ..112..
2.1.113
tamatikrāntamaryādamādadānamasāmpratam .
ūcurmaharṣayaḥ sarve marīcipramukhāstathā ..113..
2.1.114
vayaṃ dīkṣāṃ pravekṣyāmaḥ saṃvatsaraśatān bahūn .
mā'dharmaṃ vena kārṣīstvaṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ .
nidhane ca prasūto'si prajāpatirasaṃśayaḥ ..114..
2.1.115
pālayiṣye prajāśceti tvayā pūrvaṃ pratiśrutam .
tāṃstathā vādinaḥ sarvān brahmarṣīnabravīttadā ..115..
2.1.116
sa prahasya tu durbuddhiridaṃ vacanakovidaḥ .
sraṣṭā dharmasya kaścānyaḥ śrotavyaṃ kasya vai mayā ..116..
First 200 of 308 passages. Read on
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Bhṛgusaṃhitā — Bhṛgu, Sanskrit
- Prakīrṇādhikāra — Bhṛgu, Sanskrit
- Tīrthacintāmaṇi — Vācaspatimiśra, Sanskrit