Pramāṇa · Search · About · API

Vishnupurana 23.83

Ātmaprakāśa 23.83

Language
Sanskrit

23.83

tasmādapi paraṃ sūkṣmādiviśeṣaṇānām aviṣaye varttamānaṃ tava kimapyacintyaṃ rūpamasti, tasmai puruṣottamākhyāya te rūpāya namaḥ | “yasmāt kṣaramatīto'ham akṣarādapi cottamaḥ | ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottama” iti smṛteḥ |
nanvevambhūtasya kutaḥ sthūlasūkṣmādyanekarūpatvamityāśaṅkya tadupapādakaṃ śaktidvayaṃ praṇamati—‘sarveṣu bhūteṣviti dvābhyām | aparā jar̤aśaktiḥ prakṛtyākhyā |
vācāṃ manasāñca yā atītagocarā atikrānto gocaro yayā sā | yasmādaviśeṣaṇā jātiguṇādiviśeṣaṇaśūnyā | jñānināṃ kṣetrajñānāṃ yāni śabdādiviṣayāṇi prādeśikāni jñānāni taiḥ paricchedyā sarvataḥ prasaradbhirnirmarodakairmahāsarovat sarvagatatvenāvagamyā | yadvā jñānī jīvaḥ jñānaṃ buddhiḥ, tadubhayamapi paricchedyaṃ bāhyaghaṭādivat prakāśyaṃ yasyāḥ sā, tasyāḥ sarvabhāsakatvāt | tāmīśvarīm īśvarasya tava svarūpabhūtāṃ parāṃ cicchaktiṃ vande | “parāsya śaktirvividhaiva śrūyate svābhāvikī jñānabalakriyā ca” iti śruteḥ | ata evambhūtaśaktidvayenācintyaniratiśayaiśvaryāt śuddhatvam sthūlasūkṣmādyanekarūpatvañca saṅgacchata eveti |
dvādaśākṣaramantrapratipādyarūpeṇa praṇamati —‘oṃ nama’ iti dvābhyām |
‘namastasmai’ iti tribhiḥ punaruktyā ‘rūpaṃ mahat’diti ślokoktacaitanyopādhibhūtairviśvarūpajagadrūpabhūtasvarūpaiḥ praṇāmaḥ | nāmarūpaṃ na yasya tasmai nama ityanuṣaṅgāt śuddhakṣetrajñarūpeṇa eko'stitvenopalabhyate | tasmai mahātmane namaḥ iti pūrṇabrahmarūpeṇa praṇāma iti draṣṭavyam |
nanvevaṃ kevalaścet parameśvarastarhi tasyāviṣayatvāt arcanādikaṃ na ghaṭate ityāśaṅkyāha— ‘yasye’ti |
nanvevaṃ parameśvara eva cedarcanīyaḥ, tarhi indrādīnāṃ pūjyatā kathamityāśaṅkya teṣāmantaryāmisvarūpeṇaiva pūjyatetyāśayenāha—‘yo'nta’riti |
jar̤asyāpi jagataḥ parameśvaravātmatvena upāsyatvamasti, punardevatānāmityāśayenāha— namo'stvi’ti | abhinnatve hetuḥ jagatāmādyaḥ kāraṇamiti |
tadupapādayan āha— ‘atre’ti | yasmin otaṃ viśvaṃ dīrghātantuṣu paṭavad grathitam, protañca tiryak tantuṣu paṭa iva prasyūtam | avyayaṃ pradhānamahadādirūpam |

Linked texts (1)