paramaśivabhaṭṭārakaḥ śrutyaṣṭādaśavidyāḥ sarvāṇi darśanāni ca līlayā
tattadavasthāpannaḥ praṇīya savimatyā bhagavatyā svātmāvibhinnayā pṛṣṭaḥ
pañcabhirmukhaiḥ pañcāmnāyān paramārthasvarūpān praṇinye iti |

2.19.50

etān vyācakṣate śaṅkarācāryāḥ |

2.19.51

praramaśiva iti taduktaṃ parimalollāse ||

2.19.52

p. 113) parameśaḥ prasannātmā prakāśasya maheśituḥ |

2.19.53

prathamo yaḥ parispandaḥ śivatattvaṃ taducyate ||

2.19.54

bhaṭṭārakaḥ sarvaniyamakarttā |

2.19.55

kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse ||

2.19.56

bhavapāpapraśamanāt ṭaṅkārendukaśekharāt |

2.19.57

rakṣaṇāt kamanīyādvā bhaṭṭāraka iti smṛtaḥ ||

2.19.58

śrutiprasiddhā aṣṭādaśavidyā iti |

2.19.59

catvāro vedā upavedāścatvāraḥ ṣaḍaṅgāni
purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṇyetāvatyaḥ ||

2.19.60

śrutiprasiddhā iti sarvataḥ prāmāṇyenoktam |

2.19.61

catvāro vedā iti ṛksāmātharvayajūṃṣi |

2.19.62

upavedā ityāyurvedagāndharvavedadaṇḍanītidhanurvedā
yathākramamuktavedānāmityavagantavyam |

2.19.63

tathā ca śaunakoktau caraṇavyūhe ṛgvedasyāyurvedopavedo yajurvedasya dhanurvedopavedaḥ
sāmavedasya gāndharvavedopavedo'tharvavedasyārthaśāstrāṇi bhavantīti astraśāstrāṇi
bhavantīti caturthacaraṇaṃ dākṣiṇātyāḥ paṭhanti |

2.19.64

śrībhāgavate tṛtīyaskandhe dvādaśādhyāye tu |

2.19.65

āyurvedaṃ dhanurvedaṃ gāndhrvaṃ vedamātmanaḥ |

2.19.66

sthāpatyaṃ cāsṛjadvedaṃ kramāt pūrvādibhirmukhairityuktam |

2.19.67

sthāpatyaṃ viśvakarmaśāstramiti svāmī |

2.19.68

tattu gṛhavāstukuṇḍādikaraṇaśāstram |

2.19.69

eteṣāṃ śrutivedabhinnaśāstrebhyaḥ prāmāṇyakīrttanāya sarvaśāstrāṇāmādau
nirdeśaḥ kṛtaḥ śaṅkarācāryaiḥ |

2.19.70

śrīdharasvāminā tu śrībhagavadgītāṭīkāyāṃ smṛtiśāstrāpekṣayā
daṇḍanīterdurbalatvamuktam |

2.19.71

tathātve tvāyurvedoktamahauṣadhānāmabhakṣyāpeyānāma-grāhyatvaṃ syāt |

2.19.72

śaralāṃstu tādṛśauṣadhabhakṣaṇe tu prāyaścittamāhuḥ | tanna |

2.19.73

etānyeva vyādhitasya bhiṣakkriyāyāmapratiṣiddhāni yāni caivaṃ vidhāni teṣvapyadoṣa iti
smṛtyukteḥ |

2.19.74

ṣaḍaṅgānīti śikṣākalpavyākaraṇaniruktacchandojyotīṃṣi |

2.19.75

purāṇaṃ pañcalakṣaṇākrāntaṃ vyāsapraṇītam |

2.19.76

nyāyaḥ karmamīmāṃsā |

2.19.77

gautamena tathā nyāyamiti vakṣyamāṇavacanādānvīkṣikyapi |

2.19.78

mīmāsāṃ brahmamimāṃsā vedānta iti yāvat |

2.19.79

dharmaśāstrāṇimanvādipraṇītāni |

2.19.80

p. 114) etāvatyo'ṣṭādaśavidyā iti darśanāni vyācakṣate ācāryāḥ |

2.19.81

yathādarśanāni bauddhaśaivabrāhmasauravaiṣṇavaśāktānīti |

2.19.82

samprati tu vedāntasāṃkhyamīmāṃsāviśeṣatarkaśāstrāṇi darśanāni manyante sudhiya
iti |

2.19.83

līlayeti līlā icchāviśeṣaḥ |

2.19.84

anyathā sṛṣṭikartṛtve nirīhasya bhagavataḥ kāraṇāntarāpekṣā nāstyeva |

2.19.85

tattadavasthāpanna iti brahmaviṣṇurudravyāsanāradādiśarīrīti |

2.19.86

ata-eva gandharvatantre prathamapaṭale ||

2.19.87

prathamaṃ hi mayā proktaṃ śaivaṃ pāśupatādikam |

2.19.88

macchaktyāveśitairvipraiḥ samproktāni tataḥ param |

2.19.89

kaṇādena ca samproktaṃ śāstraṃ vaiśeṣikaṃ mahat |

2.19.90

gautamena tathā nyāyaṃ sāṃkhyantu kapilena tu |

2.19.91

dhiṣaṇena tathā proktaṃ cārvākamatigarhitam |

2.19.92

daityānāṃ nāśanārthāya viṣṇunā buddharūpiṇā |

2.19.93

bauddhaśāstraṃ tathā proktaṃ lagnanīlapaṭādikam |

2.19.94

āpatyaṃ śrutivākyānyāṃ darśayan lokagarhitam |

2.19.95

karmasvarūpatyājyatvamatra vai pratipadyate |

2.19.96

sarvakarmaparibhraṣṭaṃ kalpaṣantu taducyate |

2.19.97

gautamaproktaśāstrārthaniratāḥ sarva eva hi |

2.19.98

śārgālīṃ yonimāpanāḥ sandigdhāḥ sarvakarmasu |

2.19.99

ata-eva mahābhārate mokṣadharme kāśyapendrasaṃvāde ||

2.19.100

ahamāsaṃ paṇḍitako hautuko vedanindakaḥ |

2.19.101

ānvīkṣikīṃ tarkavidyāmanurakto nirarthikāmiti prastutya ākroṣṭā cātivaktā ca
brahmayajñaṣu vai dvijān |

2.19.102

yasyeyaṃ phalaniṣpattiḥ śṛgālatvaṃ mama dvijeti brāhmaṇaṃ prati śṛgālavākyam ||

2.19.103

nanu ānvīkṣīkī daṇḍanītistrayī tridivasundarīti kālīkulasarvasvī-
yavacanenādyāsahasranāmāntargatatvenānvīkṣikyāḥ śrīmaddakṣiṇakālikāsvarūpāyā
adhyayanarūpopāsanayā yadi śṛgālatvaṃ syāttadā caturvargaphalaṃ kuto labdhavyamiti
cet satyamānvīkṣikyadhyātmavidyeti brūmaḥ |

2.19.104

sā ca dattātreyapraṇītā na gautamoktā |

2.19.105

tatā ca bhāgavate prathamaskandhe |

2.19.106

ṣaṣṭhamatrerapatyatvaṃ vṛtaḥ prāpto'nusuyayā |

2.19.107

p. 115) ānvīkṣikīmalarkāya prahlādādibhya ūcivāniti |

2.19.108

atriṇā vṛtaḥ san tasyāpatyatvaṃ prāptaḥ |

2.19.109

kathamityāha anusūyāyāmāmevāpatyaṃ vṛtavāniti doṣadṛṣṭimakurvannityarthaḥ |

2.19.110

śeṣaṃ sugamam |

2.19.111

ānvīkṣikīmātmavidyāmiti śrīdharasvāminā vyākhyātam |

2.19.112

na gautamoktavidyā sā tu tarkāhvayatvena pasiddheti cennaivam |

2.19.113

tathātve ānvīkṣikīṃ tarkavidyāmiti mokṣadharmaśloke tarkavidyeti viśeṣaṇamānvīkṣikī
daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayorityamara-siṃhoktañca na saṅgacchate |

2.19.114

tasmāttayordvayorevānvīkṣikīti nāmadheyam |

2.19.115

atha tarhi uktadoṣastadavastha iti satyaṃ gandharvatantrābhiprāyamanālocya
doṣamāśaṅkase tathāhi |

2.19.116

niṣṭhāyā atītārthābhidhāyitvācchārgālīṃ yonimāpannāḥ prāptaśṛgālayonikāḥ sarva
eva gautamaproktaśāstrārthaniratāḥ kevalatarkaśāstranipuṇāḥ santaḥ sarvakarmasu
sandigdhā bhavantīti vacanasya nirgalitārthaḥ |

2.19.117

śāstrāntaravyāvṛttistu nipātena vyajyate |

2.19.118

ata-eva āmnāyārthāvivādena nyāyacintāṃ karoti yaḥ |

2.19.119

tena niḥśreyasaṃ prāpyaṃ śārgālī yoniranyatheti paṭhanti |

2.19.120

mokṣadharmaślokārthasu |

2.19.121

tarkavidyāmānvīkṣikīmanurakto'haṃ dvijānākroṣṭātivaktā ca yasya brāhmaṇaṃ
pratyākrośasyātivādasya ca phalaniṣpattirmama śṛgālatvamiti |

2.19.122

yuktañcaitadvācikapāpasya manunā tathātvasya pratipāditatvāt ||

2.19.123

tathā ca manuḥ ||

2.19.124

śarīrajaiḥ karmadoṣairyāti sthāvaratāṃ naraḥ |

2.19.125

vācikaiḥ pakṣijātitvaṃ mānasairantyajātitāmiti |

2.19.126

mānasapāpantu na gṛhasthānāmityagre vakṣyate kalītaraparaṃ vā |

2.19.127

tathā ca bhāgavate prathamaskandhe |

2.19.128

nānudveṣṭi kaliṃ samrāṭ sāraṅga iva sārabhuk |

2.19.129

kuśalānyāśu sidhyanti netarāṇi kṛtāni yat |

2.19.130

sāraṅgo bhramara iva sāragrāhī samrāṭ rājā kaliṃ nānudveṣṭītyanvayaḥ |

2.19.131

kuśalāni puṇyāni āśu saṅkalpena sidhyanti phalanti |

2.19.132

itarāṇi pāpāni nāśu sidhyanti yatastāni kṛtānyeva sidhyanti na tu
saṅkalpamātrāṇītyarthaḥ |

2.19.133

p. 116) saṅkalpaḥ karma mānasamityamaraḥ |

2.19.134

yadi tu tarkavidyāpāṭhena śṛgālatvamucyate tadā tu mokṣadharmasyākroṣṭetyādi
ślokasya vaiyaryyaṃ syāditi sudhībhirvicāryyamiti ||

2.19.135

gāndharve ||

2.19.136

dvijanmanā jaimininā sarvavedamapārthataḥ |

2.19.137

nirīśvareṇa vādena kṛtaṃ śāstraṃ mahattaram |

2.19.138

savimatyeti savimatirvimarṣarūpā |

2.19.139

bhagavatyeti bhagavatī saccidānandarūpalakṣaṇā |

2.19.140

svātmāvibhinnayeti |

2.19.141

sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate sa dvitīyamaicchata |

2.19.142

sahaitāvānanavāsa yathā strīpuṃsau sampariṣvaktau sa tāvānevātmānaṃ dvedhārpayet
|

2.19.143

patiśca patnī cābhavatām |

2.19.144

tasmādidamarddhaṃ gacchata iti tasmāttu yājñavalkyastasmādayamākāśastridhāpūryyata
eva tāṃ samabhavattato manuṣyā ajāyanta sauhe yamīkṣāñcakre |

2.19.145

iti śrutiḥ |

2.19.146

etaduktaṃ svacchandabhairave |

2.19.147

guruśiṣyapade sthitvā svayaṃ devo maheśvaraḥ |

2.19.148

pūrvottara padairvākyaistantrān samavatārayat ||

2.19.149

parāpañcāśikāyāmapi |

2.19.150

parameśaḥ prakāśātmā prakāśasya maheśituḥ |

2.19.151

vimarṣaikasvabhāvatvaṃ na kvacidvyavadhīyate |

2.19.152

pañcabhirmukhairiti īśānatatpuruṣavāmadevāghorasadyojātasvarūpaiḥ |

2.19.153

pañcāmnāyāniti pūrvapaścimadakṣiṇottaraniruttarān sarveṣāṃ devānāṃ
tattatprakaraṇasvarūpān ||

2.19.154

taduktaṃ bhairavatantre ||

2.19.155

pūrvapaścimadakṣiṇa uttarañca niruttaramiti |

2.19.156

anyatrāpi pūrvāmnāyaḥ pūrvamukhaḥ paścimaḥ paścimāmukhaḥ |

2.19.157

dakṣiṇo dakṣiṇastadvaduttaraścottaraḥ paraḥ |

2.19.158

niruttaraṃ tathā corddhaṃ siddhāntāgamarūpiṇam |

2.19.159

ūrddhāmnāyaparijñānaṃ nālpasya tapasaḥ phalamiti |

2.19.160

anyatra pūrvāmnāyaḥ śabdarūpo dakṣiṇaḥ karṇarūpakaḥ |

2.19.161

paścimaḥ praśnarūpaḥ syāduttaraścottarastathā |

2.19.162

ūrddhvāmnāyastattvabodhaḥ kevalānubhavātmakaḥ ||

2.19.163

kulārṇavatantre'pi ||

2.19.164

mama pañcamukhebhyaśca pañcāmnāyāḥ samudgatā ityādi |

2.19.165

paramārthasvarūpāniti sarveṣāṃ śaivādyāmnāyānāṃ sārabhūtān ||

2.19.166

p. 117) nirvāṇantre ṣaṣṭhapaṭale'pi ||

2.19.167

vibhāvya sukhapadmaṃ hi śivasya varavarṇini ! |

2.19.168

sadyojataṃ vāmadevamaghorañca tataḥ param |

2.19.169

tatpuruṣaṃ tatheśānaṃ pañcavaktraṃ prakīrtitam |

2.19.170

sayojātañca vai śuklaṃ śuddhasphaṭikasannibham |

2.19.171

pītavarṇaṃ tathā saumyaṃ vāmadevaṃ manoharam |

2.19.172

kṛṣṇavarṇamaghorañca samaṃ bhīmavivarddhanam |

2.19.173

raktaṃ tatpuruṣaṃ devi ! divyamūrtimanoharam |

2.19.174

śyāmalañca tatheśānaṃ sarvadevaśivātmakam |

2.19.175

cintayet paścime cādyaṃ dvitīyañca tathottare |

2.19.176

aghoraṃ dakṣiṇe devaṃ pūrve tatpuruṣaṃ tathā |

2.19.177

īśānaṃ madhyato jñeyaṃ cintayedbhaktitatparaḥ ||

2.19.178

samayācāratantre dvitīyapaṭale tu ṣaḍāmnāyā uktā yathā ||

2.19.179

pūrvāmnāyo yadā mantrastadā prācīdiśi sthitaḥ |

2.19.180

sadāśivo'haṃ bhagavānācāraḥ parikīrtitaḥ |

2.19.181

evaṃ vai dakṣiṇāmnāyo dakṣiṇasyāṃ diśi sthitaḥ |

2.19.182

evamevottarāmnyāya uttarasyāṃ diśi sthitaḥ |

2.19.183

mukhamūrddha kṛtaṃ devi ! yat proktaṃ tava sannidhau |

2.19.184

ūrddhvāmnāyaśca kathito devānāmapi durlabhaḥ |

2.19.185

yadācāro mukhe devi ! yat proktaṃ girije ! priye ! |

2.19.186

adha āmnāya ityuktaḥ satyaṃ satyaṃ sumadhyame ! |

2.19.187

ṣaḍāmnāyaśca kathitāścotpattikramanāmataḥ |

2.19.188

yasmin yasmiṃśca ye devāḥ kathitāśca varānane ! |

2.19.189

tān devāṃśca pravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai |

2.19.190

śrīvidyābhedasahitā tārā ca tripurā tathā |

2.19.191

bhuvaneśī cānnapūrṇā pūrvāmnāye prakīrtitā |

2.19.192

vagalāmukhī vaśinī tvaritā dhanadā tathā |

2.19.193

mahiṣaghnī mahālakṣmīrdakṣiṇāmnāyakīrtitāḥ |

2.19.194

vāśinī bālabhairavītyarthaḥ ||

2.19.195

mahāsarasvatī vidyā tathā vāgvādinī parā |

2.19.196

pratyaṅgirā bhavānī ca paścimāmnāyakīrtitāḥ ||

2.19.197

kālikābhedasahitā tārābhedaiśca saṃyutā |

2.19.198

mātaṅgī bhairavī cchinnā tathā dhūmāvatī parā |

2.19.199

uttarāmnāyakathitāḥ kalau śīghraphalapradāḥ |

2.19.200

samastabhedasahitāḥ kālikāyāḥ prakīrttitāḥ |

First 200 of 307 passages. Read on

Linked texts (17)

Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Mudgalapurāṇa — Sanskrit
Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
Kulavṛtti — Sanskrit
Tantrasāra (Kṛṣṇānanda) — Kṛṣṇānanda Āgamavāgīśa 1550, Sanskrit
Viśvasāratantra — Sanskrit
Mantrakośa — Āśādityatripāṭhin, Sanskrit
Laghustavacarcāstavau — Sanskrit
Rāmārcanacandrikā (Ānandavanayati) — Ānandavanayati, Sanskrit
Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit
Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit
Smṛtitattva — Raghunandana Bhaṭṭācārya 1520, Sanskrit