Sharadatilaka 2.77
Padārthādarśa 2.77
- Language
- Sanskrit
2.77
trividhānāṃ krameṇa prayojanamāha śastā iti |
uktantu nārāyaṇīye----
śeṣāḥ pumāṃsaḥ śastāste vaśyoccāṭe viśeṣataḥ |
kṣudrakriyāmayadhvaṃse striyo'nyatra napuṃsakāḥ || iti |
pūrvaṃ mātṛkāyāḥ kuṇḍalyā utpatteruktatvāt tasyā agnīṣomātmakatvāt mantrāṇāmapi taddarśayati agnīti |
karmaṇoriti pūrvatrānveti |
vahnī rephaḥ |
tāraḥ oṃkāraḥ |
antyaḥ kṣakāraḥ |
viyat hakāraḥ |
prāyaḥ śabdo bāhulyavācī |
" prāyo mūmnyadrute śanaiḥ " ityamaraḥ |
āgneyā iti pūrveṇa sambadhyate |
induḥ saḥ |
tattvanyāse indumaṇḍalasya sakārāditvena nyastatvāt |
amṛtaṃ vaḥ |
atraikasya bāhulye tattvam |
taduktamīśānaśivena----
tārākāśādyantyavādyantavarṇā āgneyāḥ syuḥ saumyavarṇāstato'nye |
āgneyo'pi syāttu saumyo namo'ntaḥ saumyo'pi syādagnimantraḥ phaḍantaḥ|
syādāgneyaiḥ krūrakāryaprasiddhiḥ saumyaiḥ saumyaṃ karma kuryād yathāvat || iti |
nārāyaṇīye'pi---- tārāntyāgniviyat prāyo mantra āgneya iṣyate |
śiṣṭaḥ saumyaḥ praśastau tau karmaṇoḥ krūrasaumyayoḥ ||
āgneyamantraḥ saumyaḥ syāt prāyaśo'nte namo'nvitaḥ |
saumyamantrastathāgneyaḥ phaṭkāriṇānvito'ntataḥ || iti |
piṅgalāmate'pi---- raudro'pi śāntatāmeti śāntajātisamanvitaḥ |
mantraḥ śānto'pi raudratvaṃ huÁ phaṭ pallavito yadi || iti |
tatra viśeṣo nārāyaṇīye----
mantrāvāgneyasaumyākhyau tārādyantau dvayorjapet |
iti |
apekṣitārthadyotanikāyāṃ vyākhyātam |
ekaṃ nakṣatramaṃśakacatuṣṭayaṃ bhavati |
tatra āgneyānāṃ nakṣatrāṇāṃ pūrvāṃśadvayamagram itarat puccham |
saumyānāṃ uttarāṃśakadvayamagrami- tarat puccham |
pucchakāle prayogo na kārya iti gārgyaḥ |
āgneyasaumyanakṣatrāṇi ahicakre vakṣyante |
tatra sūryanakṣatrāṇi agninakṣatrāṇi |
bodhaphalamāha prayacchantīti |
anyathā doṣadarśanāt |
yaduktaṃ nārāyaṇīye----
suptaḥ prabuddhamātro vā mantraḥ siddhiṃ na yacchati |
svāpakālo vāmavaho jāgaro dakṣiṇāvahaḥ ||
āgneyasya manoḥ saumyamantrasyaitadviparyayaḥ |
prabodhakālaṃ jānīyādubhayorubhayorvaham || iti |
anyatrāpi---- svāpakāle tu mantrasya japo nārthaphalapradaḥ |
iti |
anyatrānyathā svāpakāla uktaḥ |
yadāhuḥ----
prāṇāyāma ( pāna) samāyogācchivaśaktyostu melanam |
prabodhakālo vijñeyaḥ svāpakālastataḥ param || iti |
anyatra tu prabodhārthaṃ prakārāntaramuktam----
sampuṭīkṛtya yatnena lāntānādyān sabindukān |
punaśca savisargāntān kṣakāraṃ kevalaṃ paṭhet |
evaṃ japtvolpadiṣṭaścet prabuddhaḥ śīghrasiddhidaḥ || iti |
puṃstrītyādisvarūpakathanenaiṣāṃ virodho'pi sūcitaḥ |
yadāhuḥ----
strīdaivatyā vairiṇaḥ syuḥ puṃdaivatyasya bhūyasā |
strīdaivatyeṣu saumyānāṃ krūrāṇāṃ syāt parasparam ||
tathaiva puṃdevatānām |
iti |
pūrvavaiparītyenottarasya saṅgatiḥ || 62-63 ||
Linked texts (1)
- Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit