Mrigendra 1.100
Mṛgendra (another edition) 1.100
- Language
- Sanskrit
1.100
na kila tathāvidhavyatyayadaśāvirahitaparamaparokṣavapuṣaḥ
prakṛṣṭātiśayaiśvaryopapannajñānānandamahimno devatāviśeṣasya
sādhakaṃ kimapi pramāṇaṃ pratibhāti | tathāhi - aparokṣatvena
sakalapramāṇajyeṣṭhasya pratyakṣapramāṇasya tāvannāsau gocaraḥ na
hyatīndriyagrahaṇakṣamatvaṃ pratyakṣasya sambhavati | atha
vyavahitaviprakṛṣṭārthaviṣayaṃ yogipratyakṣaṃ tatsattāniścāyakamiti cet | tanna
| yato'smadādyatīndriyārthadarśino yoginassūkṣmādiviṣayaṃ tatpratyakṣaṃ
tena ceśvarassākṣātkiyata iti sarvametadanupapannaṃ pramāṇābhāvāt |
atīndriyo'tīndriyārthadarśī ca kaścitsādhayitumiṣṭaḥ | tasya
tathāvidhapuruṣapratyakṣeṇāsiddhena sādhanaṃ prāmāṇikasyāpi bhavataḥ
kimiti na trapāvaham | nanvastyatrānupahatasāmarthyamanumānam | tathāhi -
jagadidamurvīparvatasaritsamudrādidharmikāryamiti sādhyo dharmaḥ |
sāvayavatvāt | yadyatsāvayavaṃ tattatkāryaṃ yathā
valabhiprākārapuṣkariṇyādi vipakṣavyāvṛttaścāyaṃ hetuḥ | yatra
kilā''tmādau kāryatvaṃ nāsti tatra sāvayavatvamapi nāstīti | na cāsya
hetorīśvaraśarīreṇānaikāntikatvam | yathāhurjaiminīyāḥ anekāntaścahetuste
taccharīrādinā bhavet | iti | tasyā'pi
tadicchākāryatvenāsmābhiriṣyamāṇatvāt | iti | siddhe ca jagataḥ kāryatve
yadyatkāryaṃ tattadviśiṣṭajñānakriyopapannakartravinābhāvi
ghaṭapaṭādikāryavat | kāryaṃ cedaṃ jagat | tasmādidamapi
niratiśayajñatvakartṛtvasampannanirmātāraṃ gamayati | yaścātra nirmātā sa
īśvara iti kimetanna pramāṇam | bhavedetatpramāṇaṃ yadyabādhitaṃ syāt |
yāvatā paramāṇvindriyāderjagadbhāgasyāsiddhaṃ sāvayavatvamiti
bhāgāsiddho'yaṃ hetuḥ | paramāṇūnāmacaitanye satyanekatvāt ghaṭādivat
kāryatvamavyabhicārīti kila bhavatāmabhyupa-gamaḥ |
yadapyetaddṛṣṭāntīkṛtaṃ valabhiprākārapuṣkariṇyādi
tadgatamupādānasahakārikāraṇādyānuguṇyavaiguṇyanirvṛttasadasat-
sanniveśaṃ sāvayavatvaṃ tadanyadeva tattatsanniveśavisadṛśamitaradeva hi
mahīmahīdharādigataṃ sāvayavatvaṃ
vastusādṛśyāvalambanapūrvakavyāptidarśanāhitasaṃskārācca
tadanuguṇasādhyasādhanārthaṃ pramāṇikamiti pravartata iti yuktam | na
punassāvayavatvaṃ śabdamātrasāmānyāśrayaṇena | yadāha dharmakīrtiḥ -
Commentaries (1)
- Mṛgendravṛtti — Sanskrit