Mrigendra 1.132

1.132

na jātu iti sūtrasya sambandhamāha tataścetyādi ayamatra
siddhāntavādināmabhiprāyaḥ - devatāyāśśabdamātratve'bhyupagamyamāne
jyotiṣṭomena svargakāmo yajetetyādau svargādyātmakamapi phalaṃ
pramāṇāntarāsiddhatvāt śabdamātrameva syāt | atha
purāṇetihāsādiprasiddhatvāt svargaśabdo'pi viśiṣṭamevārthaṃ
phalatvenābhidhatta ityucyate tadihāpi samānāmiti
devatāyāśśabdetaratvasiddhiriti | ataśca śabdetaratve devatāyāssā kiṃ
vigrahavatī avigrahavatī ubhayarūpā anubhayarūpā vetti ye vikalpāḥ
pūrvapakṣoktāḥ tatrottarayoḥ pakṣayoranabhyupagamena parihāraḥ | vigrahavatve
yaddūṣaṇamuktaṃ yugapadanekadeśasannidhānāsambhava iti tasya parihāraḥ na
jātvityādinocyata iti darśayati vibhūtiyogatāratamyamityādi |
kleśakarmavipākātiśayayoginīti | nahi brahmendrādidevatāśarīrāṇi
asmadādivadduḥkhabahulāni avyāpikāveti
svādhikārāntamaṇimādyaiśvaryayoginītyarthaḥ | icchāmātreṇeti
prākāmyaśaktyā yadāhuḥ - anekāni śarīrāṇi yogī nirmāya cātmanaḥ |
yugapatstrīsahasrāṇi bhuṅkte prākāmyaśaktitaḥ iti | mūrcchitāṇutrāṇāddhi
mūrtatvamiti | mūrcchitānāmajñānabahulānāmaṇūnāṃ, bhūtānāṃ
trāṇādityupalakṣaṇaṃ sthityādikaraṇādityarthaḥ | aṇimādīnāṃ
kāryakaraṇātmakaśarīrajatvāttatraiva teṣāṃ tatkāryāṇāṃ ca
sṛṣṭyādīnāmāropaḥ | yaduktaṃ mataṅge tṛtīyaṃ
kāryatassiddhamaiśvaryamaṇimādikam | prāptyādayo guṇāḥ pañca yoginaḥ
karaṇātmajā iti | yogināmiti | na ca yogino'smākamasiddhā iti vācyam |
yacchrūyate ātmānamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim |
jñānanirmathanābhyāsāddevaṃ paśyennigūḍhavat | iti | ata eva
yogipratyakṣeṇā'pi devatāsiddhiḥ | itthaṃ sāmānyena devatāstitvaṃ
prasāddhya tadviśeṣamīśvarākhyaṃ darśayati | na cetyādi aśarīratve'pi
devatāyāśśarīranairapekṣyeṇāparimitaśaktimatvāt arthasādhakatvam |
ataśśabdenāvinābhūtā satī tatra tatra sānnidhyameti kevalastu
śabdo'cetanatvānna phalādidāne śaktaḥ karmā'pi jaḍatvādadhiṣṭhātāraṃ
vinā na phalajanakamiti vakṣyāmaḥ | yaduktaṃ īśvarasyāśarīratve jagatkaraṇaṃ
nopapadyata iti | tatrāha yathācāśarīradevatāviśeṣasambhavo'sambhavāt
bādhita iti | aśarīrasyā'pi svadehaspandādau kartṛtvaṃ dṛṣṭamiti bhāvaḥ |
uttaratrā'pi bhaviṣyatītyācārya āha tathaiveśvaraprakaraṇe vakṣyāma iti |
tataścānumānenāpi īśvarā?ya siddhiriti bhāvaḥ | paramāṇūnāṃ yathā
kāryatvaṃ tathottare vakṣyāmaḥ | bhūtāvadhi jagadyeṣāṃ kāraṇaṃ
paramāṇava ityādau | iti || 11 ||