Pramāṇa · Search · About · API

Mrigendra 3.60

Mṛgendra (another edition) 3.60

Language
Sanskrit

3.60

sāṃkhyajñāne'pi etadasamyaktvaṃ yatkārye māyodbhūtakalājanite
pradhāne kāraṇabuddhiḥ paramakāraṇatābhramaḥ || mūlaprakṛtiravikṛtiriti
teṣāmabhyupagamaḥ | kalādīnāṃ tatvānāṃ
pṛthakpṛthagupalabhyamānaprayojanānāṃ tattatkāraṇarūpasya
jagannidhirūpasya māyātmano'nupagamāt | uktaṃ ca kvacit
guṇatatvordhvabhogyasya karmaṇo'nupalabdhitaḥ | kaivalyamapi sāṃkhyānāṃ
naiva yuktamasaṃkṣayāditi | tadayamarthaḥ | yeyaṃ kāpilaiḥ paramakāraṇatayā
parikalpitā satvarajastamolakṣaṇaguṇatrayasāmyātmikā prakṛtiḥ tasyāstāvanna
guṇebhyo'nyatvaṃ guṇā eva prakṛtiriti hetubhiḥ pratijñāte guṇebhyo'nanyatve
cāvaśyamanekatvamasyāḥ yaccācaitanye satyanekaṃ tatkāraṇāntarapūrvakam |
yathā tantavo mṛtpiṇḍā vā sati ca kāraṇāntarapūrvakatve na paramakāraṇatā
idaṃ ca te praṣṭavyāḥ | yaduta draṣṭṭṛdṛśyayossaṃyogaḥ saṃsārahetuḥ
tatpūrvakaśca viyogo'pavargakāraṇamiti yaducyate tara
saṃyogastāvatpuṃpradhānayoḥ draṣṭṭṛdṛśyalakṣaṇa eva | na
parasparāśleṣarūpaḥ | ubhayorapyamūrtatvena tādṛśasyānupapattiḥ |
pradhānaṃ ca na svato dṛśyaṃ apratyakṣatvena tasyeṣṭatvāt | na ca
mahadahaṅkārādirūpeṇa pariṇatāṃ draṣṭā tāṃ dṛṣṭuṃ śaknoti tataśca
kathamanayorādyassaṃyogaḥ tadabhāvācca kathaṃ tatpūrvako viyogaḥ | evaṃ ca
saṃyogaviyogānupapatterakāraṇatvameva puruṣārthaṃ prati pradhānasya | ataśca
mithyātvametadīyasya jñānasya || 14½ ||

Commentaries (1)

Linked texts (2)