Pramāṇa · Search · About · API

Mrigendra 3.90

Mṛgendra (another edition) 3.90

Language
Sanskrit

3.90

nanu svātmanā yathā ghaṭaḥ svasāmarthyakriyā karoti evaṃ
paṭātmanā'pi tatkāryaṃ kuryāt | na ca karoti | ataḥ paṭātmanā nāsti | yadi
svātmanā'pi paṭātmavanna syāttadā svakāryamapi na kuryāt | tasmādasti ca
nāsti cetyuktam | tadevaṃ ghaṭatvamaghaṭatvaṃ parasparamabhinnam | vibhede hi
tadbuddhyābhidhānānuvṛttirna syāt | ghaṭaścāghaṭaśceti
sāmānādhikaraṇyaṃ ca na bhavet | asti caitattasmādubhayātmako'sau krameṇa
tacchabdābhidheyatāmudvahan syādghaṭaścāghaṭaścetyavirodhaḥ |
etadapyayuktam | yato nāsti kaścidabhedaḥ | tathāhi | aghaṭaśabdo ghaṭo na
bhavatīti prasajyapratiṣedho vā syāt ghaṭādanyaḥ paṭādiriti vā puryadāsaḥ |
ādye pakṣe ghaṭaścāghaṭaśca syādityukte ghaṭāghaṭayoravyatirekāt
ghaṭasyābhāva eva ghaṭa ityabhipretam | evaṃ ceṣyamāṇe sūryābhāvo'pi
sūrya eva syāt | tathāca sati sarpādivat tadabhāvādapi bhayaṃ syāt |
sasarpavisarpadeśayossama evopalambho bhavet | paryudāsapakṣe'pi
ghaṭatvādanyadaghaṭatvaṃ bhinnameva paṭatvādikaṃ kathyate |
taddhighaṭādbhinnam | abhede hi ghaṭādiṣvapi paṭabuddhyabhidhānānu-
vṛttissyāt | ghaṭādāvapi spaṣṭe ghaṭapratyayaśca na syāt | tasmānna
ghaṭāghaṭayorabheda iti na sadasatorekāśrayatvam || 17½ ||
sadanyadasadanyacceti pūrvapakṣāśaṅketyāha nanvityādi | taduttaratayā
tadevamityādi vyācaṣṭe | nanvityādi tadbuddhyabhidhānānuvṛttiriti |
ghaṭabuddhyabhidhānānuvṛttiḥ | sāmānādhikaraṇyaṃ ca na bhavediti |
ghaṭārtha eva bhāvābhāvayossāmānādhikaraṇyamityarthaḥ || 17½ ||

Commentaries (1)