Gorakshasiddhantasamgraha 4.28
Gorakṣasiddhāntasaṃgraha 4.28
- Language
- Sanskrit
4.28
tāntrikānuṣṭhānasya phalamapi yoga eva | yogināṃ pūrvāvasthāyāmapi
yogitvamuttarā vasthayāmapi yogitvameva na tvavasthābhedād gauṇamukhyabhāvo
tantrādi yasya kasyāpi sāpekṣaṃ parantu tāntrikāṇāṃ pūrvāvasthā tantrānuṣṭhānaṃ
bahiraṃgamupāsanaṃ yogināṃ tvantaraṃgamupāsanam | iyaṃ rītistāntrikāṇām
tāntrikaḥ prathamatoṃ bahiraṃga-pūjanaṃ sthūlaśakteḥ karoti, paścādavadhūtapade
prāpte'ntaraṃgapūjanaṃ sūkṣmaśakteḥ kuṇḍalinyāḥ karoti | ataḥ kāraṇāttāntrakāṇāmapi tātparyamavadhūtapada eva
kāpāliko mārgaḥ kimarthaṃ prakaṭīkṛtaḥ ? ityapekṣāyāha-viṣṇoścaturviṃśatisaṃkhyākā avatārā jātāste ca kāryānte madonmattā jātāḥ | katham ?
yathānye tiryagyonayo jantavaḥ krīḍāḥ kurvanti tathā varāho nṛsiṃhaścetyādayo
bhūdāraṇavanyabhayadānādikaraṇe pravṛttāḥ| puragrāmāditāḍanaṃ keṣāñcit samudrapāto'pi | tatrāpi kṛṣṇena vyabhicāribhāvo viśeṣeṇa dhṛtaḥ| paraśurāmeṇaikakṣatriyadoṣeṇānekeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ nāśaḥ kṛta ityādi viruddhācāropari nāthena
kopaṃ kṛtvā caturviṃśatyavatārāepari caturviṃśati kāpālikarūpāṇi dhṛtāni
dhṛtvā ca caturviṃśatyavatāraiḥ saha samaraṃ kṛtam | tatra sarveṣāmavatārāṇāṃ
kapālāni chinnāni kṛtāni | svakaraistāni dhṛtāni | tena kāpālikā
jātāḥ| punaste sarve kapālacchedānmadahīnā jātāstadā varaṃ datvā kapālāni
taccharīre dhṛtāni tena jīvitā babhūvuriti
kānicicchāstrāṇi mokṣarakṣakāṇi kānicicca vyavahārarakṣakāṇi
tatra mokṣarakṣakāṇi yogaśāstrāṇi | vyavahārarakṣakāṇi śruti-smṛtyādīni
mumukṣavaḥ puruṣāḥ koṭīnāṃ madhye dvitrā eva bhavanti, vyavahāriṇastu koṭi
koṭirevātaḥ kāraṇādvyavahārārthaṃ vidhivākyaśāstrāṇi bahūni santi
katham ? vyavahāriṇāṃ bāhulyāt | yogaśāstraṃ tu sūkṣmam | katham ? mumukṣu
puruṣāṇāmalpatvāt | vedādiśāstrāṇāmapi yogo vartta ta eva, sarveṣāṃ
tātparye yoga evāsti, parantvetadrītyā yathā samudra ratnāni śaṃkhāḥ pāṣāṇa
khaṇḍāni jalaṃ jalajantavaścaityādyanekavastūni santi tathā vedādiśāstreṣvapi
yogādīni santi | samudre cetaravastu sulabhaṃ ratnaṃ tu śrameṇa labhyate, e
vedādiśāstre vyavahārādi sulabhaṃ yogastu bhūriśrameṇa labhyate | yogaśāstre
tu yoga eva labhyate, nānyadasti kiñcidasāraṃ yathā ratnakhanau ratnameveti
sa ca yogo gurukṛpa yālpaśrameṇaiva prāpto bhavedato'nyatsarvaṃ parityajya
yoga eva sevanīya iti | ṣaṭ śāmbhavarahasye—
anya sabhī kā parityāga karake ( anya sādhana-mārgoṃ kī apekṣā na kara ) yoga kā
pṛthvī kartrī mahādevī nāthāḥ śāstrasya bandhakāḥ
brahmatattvavidityādyāḥ śarabhādyāstu rakṣakāḥ || (1|56)
maryādā sthāpayāmāsa yathāsthānaṃ yathāguṇam
varṇānāmāśramāṇāṃ ca dharmādharmabhṛtāṃ vara
lokāṃśca sarvavarṇānāṃ samyag dharmānupālinām
prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ tu pārthiva
sthānamaindraṃ kṣatriyāṇāṃ yatīnāmūrdhvaretasām
smṛtaṃ teṣāṃ tu yatsthānaṃ tadeva guruvāsinām
saptarṣīṇāṃ ca yatsthānaṃ smṛtaṃ tadvai vanaukasām
prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ nyāsināṃ brāhmasaṃjñitam
yogināmamṛtaṃ sthānaṃ brahmaṇaḥ paramaṃ padam
ekāntinaḥ sadodyuktā vyāpino yogino hi ye
teṣāṃ tatparamaṃ sthānaṃ yanna paśyanti sūrayaḥ
gatvā gatvā nivartante candrādityādayo grahāḥ
adyāpi no nivartante prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
( padma0 sṛṣṭikhaṇḍa 3 | 153-161
gītāmeṃ :-vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam
atyeti tatsarvamidaṃ viditvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam || iti
( 8
4.28.p1
evaṃ sarvanamaskāryametanmatamati
ṛco yajūṃṣi sāmāni śarīrāṇi vyapāśritāḥ
jihvāgreṣu pravarttante yatnasādhyā vināśinaḥ
na caivamiṣyate brahma śarīrāśrayasambhavam
na yatnasādhyaṃ tad brahma nādimadhyaṃ na cāntavit
ṛcāmādistathā sāmnāṃ yajuṣāmādirucyate
antaścādimatāṃ dṛṣṭo na tvādirbrāhmaṇaḥ smṛtaḥ
anāditavādanantatvāttadanantamathāvyayam
avyayatvācca niduḥkhaṃ dvandvābhāvastataḥ param
anyacca :-agniryathāyupāyena mathitvā dāru dṛśyate
tathaivātmā śarīrastho yogenaivātra dṛśyate
puna :--ādijñānī bhaved brahmā yugādijñāniyoginaḥ
yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ
kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate
4.28.p2
2|42-44
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Yogacintāmaṇi (Śivānanda Sarasvatī) — Śivānanda Sarasvatī 1650, Sanskrit