Pramāṇa · Search · About · API

Brihadaranyaka 22.2

Bṛhadāraṇyaka 22.2

Language
Sanskrit

22.2

kamevedaṃ vākyamiti pūrvapakṣe prāpte ucyate – “na saṃkhyopasaṃgrahādapi nānābhāvādatirekācca”| pañcaviṃśatisaṃkhyāpratītivaśādapi na sāṃkhyābhimatatattvasvīkāraḥ; nānābhāvāt = nānātvāt | bhinnatvāditi yāvat | sāṃkhyābhimatabrahmātmakapañcaviṃśatitattvebhyaḥ, ‘yasmin pañca pañcajanāḥ' iti brahmādhārakatayā brahmātmakatvena pratipādyamānānāṃ tattvānāṃ bhinnatvādityarthaḥ | atirekācca | ‘yasmin pañca
pañcajanā ākāśaśca pratiṣṭhitaḥ' iti vākye yasminnityādhāratayā nirdiṣṭasyātmanaśca,
‘ākāśaśca pratiṣṭhita' ityākāśasya ca pratipādanena saptaviṃśatitattvapratīteśca na
sāṃkhyamatapratyabhijñānam | ‘na saṃkhyopasaṃgrahādapī' tyapiśabdāt , vastutaḥ saṃkhyopasaṃgraho'pi nāsti; pañcabhirārabdhasamūhapañcakāsaṃbhavāt | na hi tantraprasiddheṣu
tattveṣu pañcasu pañcatvasaṃkhyāniveśanimittaṃ jātyādikamasti | na ca pañca karmendriyāṇi, pañca jñānendriyāṇi, pañca mahābhūtāni, pañca tanmātrāṇi, aviśiṣṭāni pañcetyavāntarasaṃkhyāniveśanimittamastyeveti vācyam – ākāśasya pṛthaṅnirdeśena pañcabhirārabdhamahābhūtasamūhāsiddheḥ | ataḥ pañcajanā ityayaṃ samāso na samāhāraviṣayaḥ
api tu, ‘diksaṃkhye saṃjñāyā' miti saṃjñāviṣayaḥ

Commentaries (1)