Brihadaranyaka 22.2
Bṛhadāraṇyaka 22.2
- Language
- Sanskrit
22.2
kamevedaṃ vākyamiti pūrvapakṣe prāpte ucyate – “na saṃkhyopasaṃgrahādapi nānābhāvādatirekācca”| pañcaviṃśatisaṃkhyāpratītivaśādapi na sāṃkhyābhimatatattvasvīkāraḥ; nānābhāvāt = nānātvāt | bhinnatvāditi yāvat | sāṃkhyābhimatabrahmātmakapañcaviṃśatitattvebhyaḥ, ‘yasmin pañca pañcajanāḥ' iti brahmādhārakatayā brahmātmakatvena pratipādyamānānāṃ tattvānāṃ bhinnatvādityarthaḥ | atirekācca | ‘yasmin pañca
pañcajanā ākāśaśca pratiṣṭhitaḥ' iti vākye yasminnityādhāratayā nirdiṣṭasyātmanaśca,
‘ākāśaśca pratiṣṭhita' ityākāśasya ca pratipādanena saptaviṃśatitattvapratīteśca na
sāṃkhyamatapratyabhijñānam | ‘na saṃkhyopasaṃgrahādapī' tyapiśabdāt , vastutaḥ saṃkhyopasaṃgraho'pi nāsti; pañcabhirārabdhasamūhapañcakāsaṃbhavāt | na hi tantraprasiddheṣu
tattveṣu pañcasu pañcatvasaṃkhyāniveśanimittaṃ jātyādikamasti | na ca pañca karmendriyāṇi, pañca jñānendriyāṇi, pañca mahābhūtāni, pañca tanmātrāṇi, aviśiṣṭāni pañcetyavāntarasaṃkhyāniveśanimittamastyeveti vācyam – ākāśasya pṛthaṅnirdeśena pañcabhirārabdhamahābhūtasamūhāsiddheḥ | ataḥ pañcajanā ityayaṃ samāso na samāhāraviṣayaḥ
api tu, ‘diksaṃkhye saṃjñāyā' miti saṃjñāviṣayaḥ
Commentaries (1)
- Anubhūtiprakāśa — Mādhava, Sanskrit