Pramāṇa · Search · About · API

Pravargya Brāhmaṇa of the Taittirīya Āraṇyaka (Pravargyabrāhmaṇa)

प्रवर्ग्यब्राह्मण

Brāhmaṇa-style exegesis of the Pravargya (heated-milk offering) transmitted as the fifth prapāṭhaka of the Taittirīya Āraṇyaka; edited and studied separately by Houben (1991).

Language
Sanskrit
Date
800–500 BCE
Extent
122 passages, 3,409 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Taittiriya Aranyaka; ed. Rajendralal Mitra; Bibliotheca Indica; Baptist Mission Press; 1872 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.1

śnanastanno māhāsīt | oṃ śāntiḥ śāntiḥ
śāntiḥ | om
(1)devā vai satramāsata | ṛddhiparimitaṃ yaśaskāmāḥ | te'bruvan | yannaḥ prathamaṃ yaśa ṛcchāt | sarveṣānnastatsahāsaditi | teṣāṃ kurukṣetraṃ vedirāsīt | tasyai
khāṇḍavo dakṣiṇārdha āsīt | tūrghnamuttarārdhaḥ | parīṇajjaghanārdhaḥ | marava utkaraḥ

1.2

teṣāṃ makhaṃ vaiṣṇavaṃ yaśa ārchat(1) | (2)tan nya̍kāmayata | tenāpākrāmat | taṃ devā anvāyan | yaśo'varutsamānāḥ | tasyānvāgatasya | savyāddhanurajāyata
dakṣiṇādiṣavaḥ | tasmādiṣudhanvaṃ puṇyajanma | yajñajanmā hi

1.3

tamekam̐ santaṃ | bahvo nābhyadhṛṣṇuvan | tasmādekaṃmiṣudhanvinaṃ | bahvo'niṣudhanvā nābhidhṛṣṇuvanti(2)
(3)so'smayata | ekaṃ mā santaṃ bahavo nābhyadharṣiṣuriti
tasya̍ siṣmiyā̱ṇasya̱ tejo'pā̍krāmat| tadde̱vā oṣa̍dhīṣu
nya̍mṛjuḥ | te śyā̱mākā̍ abhavan | smā̱yākā̱ vai nāmai̱te

1.4

tat smā̱yākā̍nā̱m̐ smā̱yāka̍tvaṃ | tasmā̍ddīkṣi̱tenā̍pi̱
gṛtya̍ smeta̱vya̍ṃ | teja̍so dhṛtyai̍(3) | (4)sa dhanu̍ḥ prati̱ṣkabhyā̍'tiṣṭhat | tā u̍pa̱dīkā̍ abruva̱n vara̍ṃ vṛṇāmahai | atha̍ va
i̱mam̐ ra̍ndhayāma | yacca̱ kva̍ ca̱ khanā̍ma | tada̱po'bhi̱tṛ̍ṇadā̱meti̍ | tasmā̍dupa̱dīkā̱ yacca̱ kva̍ ca̱ khana̍nti | tada̱po'bhi̱tṛ̍ndanti

1.5

vārai̍ vṛta̱m̐ hyausā̍ṃ | tasya̱ jyāmapyā̍dan | tasya̱ dhanu̍rvi̱prava̍māṇa̱m̐ śira̱ uda̍varttayat | tad dyāvā̍pṛthi̱vī anu̱prāva̍rttata | yat prāva̍rttata | tat pra̍va̱rgya̍sya prava̱rgya̍tvaṃ | yaṅghā̱m̐3
ityapa̍tat | taddha̱rmasya̍ gha̱rmatvaṃ | ma̱hatā vī̱rya̍mapattaditi̍ | tanma̍hāvī̱rasya̍ mahāvī̱ratvaṃ

1.6

yasyā̱ḥ samabha̍ran | tat sa̱mrājña̍ḥ sa̱mrāṭtva̍ṃ(4)
(5)tam̐ sru̱taṃ de̱vatā̍stre̱dhā vya̍gṛhṇata | a̱gniḥ prā̱taḥsava̱naṃ | indro̍ mādyandi̱nam̐ sava̍naṃ | viśve̍ de̱vāstṛ̍tīyasa̱vana̍ | tenāpa̍śīrṣṇā ya̱jñena̱ yaja̍mānāḥ | nāśiṣo̍'vāru̍ndhata | na su̍va̱rgaṃ lo̱kamabhya̍jayan(5) | (6)te de̱vā
a̱śvino̍vabruvan

1.7

bhi̱ṣajau̱ vai stha̍ḥ | i̱daṃ ya̱jñasya̱ śira̱ḥ prati̍dhattamiti̍
tāva̍brūtā̱ṃ vara̍ṃ vṛṇāvahai | graha̍ e̱va nāvatrāpi̍ gṛhyatāmiti̍ | tābhyā̍me̱tamā̍śvi̱nama̍gṛhṇan | tāve̱tadya̱jñasya̱
śira̱ḥ pratya̍dhattāṃ(6) | (7)yat pra̍va̱rgya̍ḥ | tena̱ saśau̍rṣṇā ya̱jñena̱ yaja̍mānāḥ | avāśiṣo̍'rundhata | a̱bhi su̍va̱rgaṃ lo̱kama̍jayan || yat pra̍va̱rgya̍ṃ pravṛ̱ṇakti̍ | ya̱jñasyai̱va tacchira̱ḥ prati̍dadhāti | tena̱ saśī̍rṣṇā ya̱jñena̱
yaja̍mānaḥ | avāśiṣo̍ rundhe | a̱bhi su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ ja̍yati | tasmā̍de̱ṣa ā̍śvi̱napra̍vayā iva | yat pra̍va̱rgya̍ḥ(7)

2.1

u̱tkara̍ḥ(1), hi(2), e̱te(3), tṛ̱ndanti̍(4), ma̱hāvī̱ratvam(5), a̍bruvan(6), a̱jayan, sa̱pta ca̍(7)
anu0 1
atha dvitīyo'nuvākaḥ
(1)sāvitraṃ juhoti prasūtyai | caturgṛhītena juhoti
catuṣpādaḥ paśavaḥ | paśūnevāvarundhe | catasro diśaḥ
dikṣveva pratitiṣṭhati(1) | (2)chandām̐si devebhyo'pākrāman
na vo bhāgāni havyaṃ vakṣyāma iti | tebhya etaccaturgṛhītamadhārayan | puro'nuvākyāyai yājyāyai

2.2

devatāyai vaṣaṭkārāya | yaccaturgṛhītaṃ juhoti
chandām̐syeva tat prīṇāti | tānyasya prītāni devebhyo
havyaṃ vahanti(2) | (3)brahmavādino vadanti | hotavyaṃ dīkṣitasya gṛhā3 ina hotavyā3miti | havirvai dīkṣitaḥ
yajjuhuyāt | haviṣkṛtaṃ yajamānamagnau prardahyāt | yanna
juhuyāt(3)

2.3

(4)yajñaparurantariyāt | yajureva vadet | na haviṣkṛtaṃ
yajamānamagnau prardadhāti | na yajñaparurantareti(4) | (5)gāyatrī chandām̐syatya̍manyata | tasyai vaṣaṭ‌kāro̍'bhya̱yya śiro̍'cchinat | tasyai dvedhā rasaḥ parā̍patat | pṛthi̱vīmardhaḥ
prāvi̍śat | pa̱śūnardha̍ḥ | yaḥ pṛthi̱vīṃ prāvi̍śat

2.4

sa khadi̱ro̍'bhavat | yaḥ pa̱śūn | so̍'jāṃ | yat
khā̍di̱ryyabhrirbhava̍ti | chanda̍sāme̱va rase̍na ya̱jñasya śiraḥ
sambha̍rati 5) | (6)yadau̍dumba̱rī | ūrgvau udumba̱raḥ | ūrjai̱va
ya̱jñasya śiraḥ sambha̍rati | yadvai̍ṇa̱vī | tejo̱ vai ve̱ṇuḥ

2.5

teja̍sai̱va ya̱jñasya śiraḥ sambha̍rati | yadvai̍kaṅka̱tī
bhā e̱vāva̍rundhe(6) | (7)de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ prasa̱va ityabhrimāda̍tte̱ prasū̍tyai | a̱śvino̍rbā̱hubhyā̱mityā̍ha | a̱śvinau
hi de̱vānāma̍dhva̱ryū āstā̍ṃ | pū̱ṣṇo hastā̍bhyā̱mityā̍ha
yatyai̍(7) | (8)vajra̍ i̱va vā e̱ṣā | yadabhri̍ḥ | a̱bhrira̍si̱
nāri̍rasī̱tyā̍ha̱ śāntyai̍(8)

2.6

(9)adhvarakṛte̍vebhya̱ ityā̍ha | ya̱jño vā a̍dhva̱raḥ | ya̱jñakṛte̍vebhya̱ iti vāvaitadā̍ha(9) | (10)utti̍ṣṭha brahma̱ṇaspata
ityā̍ha | bra̱hma̍ṇai̱va ya̱jñasya̱ śiro'cchai̍ti(10) | (11)praitu̱ brahma̍ṇa̱spati̱rityā̍ha | praityai̱va ya̱jñasya̱ śiro'cchai̍ti(11) | (12)prade̱vye̍tu sū̱nṛtetyā̍ha | ya̱jño vai sū̱nṛtā̍(12) | (13)accho
vī̱rannarya̍ pa̱ṅktirā̍dhasa̱mityā̍ha

2.7

pā̱ṅkto hi ya̱jñaḥ(13) | (14)de̱vā ya̱jñaṃ na̍yantu na̱ ityā̍ha
de̱vāne̱va ya̍jñani̱yaḥ ku̍rute(14)|(15)de̱vī dyā̍vāpṛthi̱vī anu̍
memam̐sāthā̱mityā̍ha | ā̱bhyāme̱vānu̍mato ya̱jñasya̱ śira̍ḥ
sambha̍rati(15) | (16)ṛ̱dhyāsa̍ma̱dya ma̱khasya̱ śira̱ ityā̍ha
ya̱jño vai ma̱khaḥ | ṛ̱dhyāsa̍ma̱dya ya̱jñasya̱ śira̱ iti̱ vāvaitadā̍ha(16) | (17)ma̱khāya̍ tvā ma̱khasya̍ tvā śī̱rṣṇa ityā̍ha
ni̱rddiśyai̱vaina̍m̐harati(17)

2.8

(18)tri̱rhara̍ti | traya̍ i̱me lo̱kāḥ | e̱bhya e̱va lo̱kebhyo̍
ya̱jñasya̱ śira̱ḥ sambha̍rati | tū̱ṣṇīṃ ca̍tu̱rtham̐ ha̍rati | apa̍rimitāde̱va ya̱jñasya̱ śira̱ḥ sambha̍rati(18) | (19)mṛ̱tkha̱nāda̍graṃ harati | tasmā̱n mṛtkha̱naḥ krū̱radya̍tamaḥ(19) | (20)i̱yatyagre̍
āsī̱rityā̍ha | a̱syāme̱vāccha̍ṃvaṭkāraṃ ya̱jñasya̱ śira̍ḥ
sambha̍rati(20) | (21)ūrja̱ṃ vā e̱tam̐ rasa̍ṃ pṛthi̱vyā u̍pa̱dīkā udva̍hanti

2.9

yadvalmīka̍ṃ | yadva̍lmīkava̱pāsa̍mbhāro bhava̍ti | ūrja̍me̱va rasa̍ṃ pṛthi̱vyā ava̍rundhe | atho̱ śrotra̍me̱va | śrotra̱m̐
hye̍tat pṛ̍thi̱vyāḥ | yadvalmīka̍ḥ(21) | (22)aba̍dhiro bhavati
ya e̱vaṃ veda̍(22) | (23)indro̍ vṛ̱trāya̱ vajra̱muda̍yacchat | sa
yatra̍ yatra̱ parākra̍mata

2.10

tannādhri̍yata | sa pū̍tīkasta̱mbe parā̍kramata | so̍'dhriyata | so̍'bravīt | ū̱tiṃ vai me̍dhā iti̍ | taddtīkā̍nāmūtīka̱tvaṃ | yaddtīkā̱ bhava̍nti | ya̱jñāyai̱voti̍ṃ da̍dhati(23) | (24)
a̱gnijā a̍si pra̱jāpa̍te̱ reta̱ ityā̍ha | ya e̱va rasa̍ḥ
pa̱śūn prāvi̍śat

2.11

tamevāvarundhe(24) | (25)pañcaite saṃbhārā bhavanti | pāṅkto
yajñaḥ | yāvāneva yajñaḥ | tasya śiraḥ sambharati (25)
(26)yad grāmyāṇāṃ paśūnāṃ carmaṇā sambharet
grāmyān paśūñchucārpayet | kṛṣṇājinena sambharati
āraṇyāneva paśūñchucārpayati | tasmāt samāvat paśūnāṃ
prajāyamānānāṃ

2.12

āraṇyāḥ paśavaḥ kanīyām̐saḥ | śucā hyatāḥ(26)
(27)lomataḥ sambharati | ato hyasya medhyaṃ(27) | (28)parigṭahyāryanti | rakṣasāmapahṛtyai | bahavo haranti | apacitimevāsmindadhati | uddhate sikatāpopte pariṃ śrite
nidadhati śāntyai(28) | (29)madantībhirupasṛjati

2.12.p1

teja evāsmindadhāti(29) | (30)madhu tvā madhulā karotvityāha | brahmaṇaivāsmin tejo dadhāti(30) | (31)yadgrāmyāṇāṃ pātrāṇāṃ kapālaiḥ sam̐sṛjet | grāmyāṇi
pātrā̍ṇi śucā'rpa̍yet | a̱rmaka̱pālaiḥ sam̐sṛ̍jati | e̱tāni̱ vā anu̍pajīva̱nīyā̍ni | tānye̱va śucā'rpa̍yati(31)

2.12.p2

32)śarka̍rābhiḥ sam̐sṛ̍jati dhṛtyai̍ | atho̱ śantvāyā̍(32

2.13

(33)a̱jalo̱maiḥ sam̐sṛ̍jati | e̱ṣā vā a̱gneḥ pri̱yā
ta̱nūḥ | yada̱jā | pri̱yayai̱vaina̍nta̱nuvā̱ sam̐sṛ̍jati | atho̱
teja̍sā(33) | (34)kṛ̱ṣṇāji̱nasya̱ loma̍bhiḥ sam̐sṛ̍jati
ya̱jño vai kṛ̱ṣṇāji̱naṃ | ya̱jñenai̱va ya̱jñam̐ sam̐sṛ̍jati(34)

2.13.p1

yā̱jyāyai̍(1), na ju̍huyāt(2), ā̱viśa̍t(3),
ve̱ṇāḥ(4), śāntyai̍(5), pa̱ṅktirā̍dhasa̱mityā̍ha(6), hara̍ti(7), di̱hanti̍(8), parā̱krāma̍t(9), ā̱viśa̍t(10),
pra̱jāya̍mānānām̐(11), sṛjati(12), śantvāya̱, aṣṭau
ca̍ 13 || anu0 2
atha tṛtīyo'nuvākaḥ

2.13.p2

1)pari̍śrite karoti | bra̱hma̱va̱rca̱sasya̱ pari̍gṛhītyai(1

3.1

(2)na ku̱rvanna̱bhipra̍āṇyāt | yat ku̱rvanna̱bhipra̍āṇyāt
prā̱ṇāñchucā̍rpayet | apa̍hṛtya prāṇi̍ti | prā̱ṇānā̍ṃ gopīthā̍ya(2) | (3)na pra̍va̱rgya̍ṃ cādi̱tyaṃ cā̱ntare̍yāt | yada̍ntare̍yāt | du̱ścarmā̍ syāt

3.2

tasmā̱nnāntare̍tyaṃ | ā̱tmano̍ gopīthā̍ya(3) | (4)veṇu̍nā karoti | tejo̱ vai veṇu̍ḥ | teja̍ḥ pra̱vargya̍ḥ | teja̍sai̱va teja̱ḥ sama̍rddhayati(4) | (5)ma̱khasya̱ śiro̍'sītyā̍ha
ya̱jño vai ma̱khaḥ | tasyai̱tacchira̍ḥ | yat pra̍va̱rgya̍ḥ

3.3

tasmā̍de̱vamā̍ha(5) | (6)ya̱jñasya̍ pa̱de stha̱ ityā̍ha | ya̱jñasya̱ hyete pa̱de | atho̱ prati̍ṣṭhityai(6) | (7)gā̱ya̱treṇa̍ tvā̱
chanda̍sā karomītyā̍ha | chando̍bhire̱vaina̍ṃ karoti(7)
(8)tryu̱ddhiṃ ka̍roti | traya̍ i̱me lo̱kāḥ | e̱ṣāṃ lo̱kānāmāptyai̍(8) | (9)chando̍bhiḥ karoti

3.4

vī̱rya̍ṃ vai chandā̍m̐si | vī̱ryeṇai̱vaina̍ṃ karoti(9) | (10)yaju̱ṣā vila̍ṃ karoti vyāvṛ̍ttyai(10) | (11)iya̍ntaṃ karoti
pra̱jāpa̍tinā ya̱jñamu̱khena̱ sammi̍tam(11) | (12)iya̍ntaṃ karoti | ya̱jñapu̱ru̱ṣā sammi̍tam(12) | (13)iya̍ntaṃ karoti | e̱tāva̱dvai puru̍ṣe vī̱rya̍m | vī̱ryasa̍mmitam(13)

3.4.p1

14)apa̍rimitaṃ karoti | apa̍rimitasyāva̍ruddhyai(14

3.5

(15)pa̱ri̱grī̱vaṃ ka̍roti dhṛtyai̍(15) | (16)sū̱ryasya̱ hara̍sā śrāyetyā̍ha | yathā̱ yaju̱re̱vaitat(16) | (17)aśvaśa̱kena̍ dhūpayati
prā̱jā̱pa̱tyo vā aśva̍ḥ sayo̍nitvāya̍(17) | (18)vṛṣṇo̱
aśva̍sya niṣpa̱dasītyā̍ha | a̱sau vā ā̍di̱tyo vṛṣāśva̍ḥ
tasya̱ chandā̍m̐si niṣpa̱t

3.6

chando̍bhire̱vaina̍ṃ dhūpayati(18) | (19)a̱rciṣe̍ tvā śociṣe̱ tvetyā̍ha | teja̍ e̱vāsmi̍n dadhāti | vāru̱ṇībhīrhaḥ | mai̍triye̱āpaiti̱ śāntyai̍(19) | (20)siddhyai̱ tvetyā̍ha
yathā̱ yaju̍re̱vaitat(20) | (21)de̱vastvā̍ savi̱todva̍patvityā̍ha | savi̱tṛpra̍sūta e̱vaina̱ṃ brahma̍ṇā de̱vatā̍bhirudva̍pati(21) | (22)apa̍camānaḥ pṛthi̱vyāmāśā̱ diśa̱ āpṛ̍ṇetyā̍ha

3.7

tasmā̍da̱gniḥ sarvā̱ diśo'nuvibhā̍ti(22) | (23)utti̍ṣṭha
bṛhan bha̍vo̱rddhasti̍ṣṭha dhru̱vastvamityā̍ha̱ prati̍ṣṭhityai(23)
(24)īśva̱ro vā e̱ṣo'ndho bha̍vi̱toḥ | yaḥ pra̍va̱rgyamanvīkṣa̍te | sūrya̍sya tvā̱ cakṣu̍ṣānvī̍kṣa̱ ityā̍ha | cakṣu̍ṣo gopīthā̍ya(24) | (25)ṛ̱jave̍ tvā sā̱dhave̍ tvā sukṣi̱tyai tvā
bhūtyai̱ tvetyā̍ha | i̱yaṃ vā ṛ̱juḥ | a̱ntari̍kṣam̐ sā̱dhu
a̱sau su̍kṣi̱tiḥ

3.8

diśo bhūtiḥ | imānevāsmai lokān kalpayati
atho pratiṣṭhityai(25) | (26)idamahamamumāmuṣyāyaṇaṃ viśā
paśubhirbrahmavarcasena paryūhamītyāha | viśaivenaṃ paśubhirbrahmavarcasena paryūhati(26) | (27)viśeti rājanyasya
brūyāt | viśaivenaṃ paryūhati | paśubhiriti vaiśyasya
paśubhirevenaṃ paryūhati(27) | (28)asūryaṃ pācamanāklṛptaṃ

3.9

āklṛṇatti | devacākaḥ(28) | (29)ajakṣīreṇāklṛṇatti | paramaṃ vā etatpayaḥ | yadajakṣīraṃ | parameṇaivenaṃ
payasāklṛṇatti(29) | (30)yajuṣā vyāvṛttyai(30) | (31)chandobhirāklṛṇatti | chandobhirvā eṣa kriyate | chandobhireva chandām̐syāklṛṇatti(31)|| (32)klṛndhi vācamityāha
vācamevāvarundhe | klṛndhyūrjamityāha | ūrjamevāvarundhe
klṛndhi havirityāha | havirevākaḥ(32) | (33)devapuraścarasaghyāsaṃ tvetyāha | yathā yajurevaitat(33)

4.1

syāt(1), yat pra̍va̱rgya̍ḥ(2), chando̍bhiḥ karoti̱(3),
vī̱rya̍sammitaṃ(4), chandā̍m̐si niṣṣat(5), pṛ̱ṇotyā̍ha(6),
sukṣi̱tiḥ(7), anā̍cchṛṇāṃ(8), chandā̍m̐ syācchṛ̍ṇatti(9),
a̱ṣṭau ca̍ || anu0 3
atha caturtho'nuvākaḥ
(1)brahma̱n praca̍ṃriṣyāmo̱ hota̍rgha̱rmama̱bhiṣṭu̍hītyā̍ha
e̱ṣa vā e̱tarhi̱ bṛha̱spati̍ḥ | yad bra̱hmā | tasmā̍ e̱va
pra̍ti̱procya̱ praca̍ṃrati | ā̱tmano̱ nārtyai̍(1) | (2)ya̱māya̍
tvā ma̱khāya̍ tvetyā̍ha | e̱tā vā e̱tasya̍ de̱vatā̍ḥ | tābhi̱re̱vaina̱m̐ sama̍rddhayati(2) | (3)mada̍ntībhiḥ prokṣati | teja̍
e̱vāsmi̍n dadhāti(3)

4.2

(4)a̱bhi̱pūrva̍ṃ prokṣati | a̱bhi̱pūrva̍me̱vāsmi̱n tejo̍
dadhāti(4) | (5)triḥ pro̍kṣati | tryā̍vṛ̱ddhi ya̱jñaḥ | atho̍
medhyatvāya̍(5) | (6)hotā'nvāha | rakṣa̍sāmapa̍hatyai(6)
(7)ana̍vānaṃ | prā̱ṇānā̱m̐ santa̍tyai(7) | (8)tri̱ṣṭubha̍: sa̱tīrgāya̱trīri̍vānvā̱ha

4.3

gāya̱tro hi prā̱ṇaḥ | prā̱ṇame̱va yaja̍māne dadhāti(8)
(9)santa̍tamanvāha | prā̱ṇānā̱mannādya̍sya̱ santa̍tyai | atho̱
rakṣa̍sāmapa̍hatyai(9) | (10)yat pari̍mitā anubrū̱yāt
pari̍mita̱mava̍rundhīta | apa̍rimitā̱ anvā̍ha | apa̍rimitasyāva̍ruddhyai(10) | (11)śiro̱ vā e̱tadya̱jñasya̍

4.4

yat pra̍va̱rgya̍ḥ | ū̱rṅmuñjā̍ḥ | yanmauñjo ve̱do bhava̍ti
ū̱rjeva ya̱jñasya̱ śira̱ḥ sama̍rddhayati(11) | (12)prā̱ṇāhu̱tīrju̍hoti | prā̱ṇāne̱va yaja̍māne dadhāti(12) | (13)sa̱pta ju̍hoti | sa̱pta vai śī̍rṣa̱ṇyā̍: prā̱ṇāḥ | prā̱ṇāne̱vāsmi̱n
dadhāti(13) | (14)de̱vastvā̍ savi̱tā madhvā̍na̱ktityā̍ha

4.5

teja̍sai̱vaina̍manakti(14) | (15)pṛ̱thi̱vīṃ tapa̍sastrāyasveti̍
hira̍ṇya̱mupā̍syati | a̱syā ana̍tidāhāya(15) | (16)śiro vā e̱tadya̱jñasya̍ | yatpra̍va̱rgyaḥ | a̱gniḥ sarvā̍ de̱vatā̍ḥ
pra̱la̱vānā̱dīṣyopā̍syati | de̱vatā̍sve̱va ya̱jñasya̱ śira̍ḥ
prati̍dadhāti(16) | (17)apra̍tīśīrṇāgraṃ bhavati | e̱tad
ba̍rhi̱rhyeṣaḥ(17)

4.6

(18)a̱rcira̍si̱ śoci̱rasītyā̍ha | teja̍ e̱vāsmi̍n
bra̱hma̱va̱rca̱saṃ da̍dhāti(18) | (19)sam̐sī̍dasva ma̱hām̐ asītyā̍ha | ma̱hān hye̍ṣaḥ(19) | (20) bra̱hma̱vā̱dino̍ vadanti
e̱te vāva ta ṛ̱tvija̍ḥ | ye da̍rśapūrṇamā̱sayo̍ḥ | atha̍
ka̱thā hotā̱ yaja̍mānāyā̱śiṣo̱ nāśā̍sta̱ iti̍ | purastā̍dā̱śīḥ khalu̱ vā a̱nyo ya̱jñaḥ | u̱pa̱ri̍ṣṭādāśīra̱nyaḥ(20)

4.7

(21)anā̍dhṛ̱ṣyā pu̱rastā̱diti̱ yade̱tāni̱ yajū̍m̐ṣyā̱ha
śīrṣata eva yajñasya yaja̍māna ā̱śiṣo'va̍rundhe(21) | (22)ā̱yuḥ pu̱rastā̍dāha | pra̱jāṃ da̍kṣiṇa̱taḥ | prā̱ṇaṃ pa̱ścāt
śrotra̱mutta̍ra̱taḥ | viṣṭu̍timu̱pari̍ṣṭāt | prā̱ṇāne̱vāsmai̍
samī̱co̍ dadhāti(22) | (23)īśva̱ro vā e̱ṣa diśo'nūnma̍ditoḥ | yaṃ diśo'nu̍ vyāsthāpa̱yanti̍

4.8

mano̱raśvā̍si bhū̱ripu̍tre̱tīmā̱mabhimṛ̍śati | i̱yaṃ vai
mano̱raśvā̍ bhū̱ripu̍trā | a̱syāme̱va prati̍tiṣṭha̱tyanu̍nmādāya(23) | (24)sūpasa̱do̍ me bhūyā̱ mā mā̍ him̐sī̱rityā̍hāhi̍m̐sāyai(24) | (25)ci̱ta̍ḥ stha parici̱ta ityā̍ha
apa̍citime̱vāsmi̍n dadhāti(25) | (26)śiro̱ vā e̱tadya̱jñasya̍ | yat pra̍va̱rgyaḥ | a̱sau khalu̱ vā ā̍di̱tyaḥ
pra̍va̱rgyaḥ | tasya̍ ma̱ruto̍ ra̱śmaya̍ḥ

4.9

svāhā̍ ma̱rudbhi̱ḥ pari̍śrayasve̱tyā̍ha | a̱mume̱vādi̱tyam̐
ra̱śmibhi̱ḥ paryūhati | tasmā̍da̱sāvā̍di̱tyo'muṣmi̍m̐llo̱ke
ra̱śmibhi̱ḥ paryūhaḥ | tasmā̱drājā̍ vi̱śā paryūhaḥ | tasmā̱d
grāmaṇīḥ saṃjātaiḥ payyūḍhaḥ(26) | (27)agneḥ sṛṣṭasya yataḥ
vikaṅkataṃ bhā ārcchat | yadvaikaṅkatāḥ paridhayo bhavanti
bhā evāvarundhe(27) | (28)dvādaśa bhavanti

4.10

dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaramevāvarundhe(28)
(29)asti trayodaśo māsa ityāhuḥ | yat trayodaśaḥ
paridhirbhavati | tenaiva trayodaśaṃ māsamavarundhe(29) | (30)
antarikṣasyāntarddhirasītyāha vyāvṛttyai(30) | (31)divaṃ tarpayastrāyasvetyupariṣṭāddhiraṇyamabhiniddhāti | amuṣyā
anatidāhāya | atho ābhyāmevainamubhayataḥ parigṛhṇāti(31) | (32)arhan bibharṣi sāyakāni dhanvetyāha

4.11

stautyevainametat(32) | (33)gāyatramasi traiṣṭubhamasi
jāgatamasīti dhaviṣṇyyādatte | chandobhirevainānyāda̍tte(33) | (34)madhu̱ madhviti̍ dhūnoti | prā̱ṇā vai madhu̍
prā̱ṇame̱va yaja̍māne dadhāti(34) | (35)triḥ pari̍yanti
tri̱vṛddhi prā̱ṇaḥ(35) | (36)triḥ pari̍yanti | vyā̱vṛddi yajñaḥ

4.12

atho̱ rakṣa̍sāmapa̍hatyai(36) | (37)triḥ puna̱ḥ pari̍yanti
ṣaṭ sampa̍dyante | ṣaḍ vā ṛ̱tava̍ḥ | ṛ̱tuṣve̱va prati̍tiṣṭhanti(37) | (38)yo vai gha̱rmasya̍ pri̱yānta̱nuva̍mā̱krāme̍ti
du̱ścarmā̱ vai sa bha̍vati | e̱ṣa ha̱ vā a̍sya pri̱yānta̱nuva̍mā̱krāma̍ti | yastriḥ parītya̍ catu̱rthaṃ paryai̍ti | e̱tām̐ ha̱ vā a̍syā̱grade̍vo rā̱jñani̍rāca̍krāma

4.13

tato̱ vai sa du̱ścarmā̍'bhavat | tasmā̱t triḥ parītya̱ na
ca̍tu̱rthaṃ parī̍yāt | ā̱tmano̱ gopī̍thāya | prā̱ṇā vai
dha̍vi̱trāṇi̍(38) | (39)a̱vya̍tiṣaṅgaṃ dhūnvanti | prā̱ṇānā̱mavya̍tiṣaṅgāya̱ klṛptyai̍(39) | (40)vi̱ni̱ṣadya̍ dhūnvanti
di̱kṣveva prati̍tiṣṭhanti(40) | (41)ū̱rddhaṃ dhū̍nvanti | su̱vargasya̍
lo̱kasya̱ sama̍ṣṭyai(41) || (42)sa̱rvato̍ dhūnvanti | tasmā̍da̱yam̐
sa̱rvata̱ḥ pava̍te(42)

5.1

da̱dhā̱ti̱(1), i̱vā̱nvā̱ha̱(2), ya̱jñasya̍(3), ā̱ha̱(4),
e̱ṣaḥ(5), u̱pa̱ri̍ṣṭādāśī̱ranyaḥ(6), vyā̱sthā̱pa̱ya̱nti̱(7),
ra̱kṣasya̍ḥ(8), bha̱va̱nti̱(9), dha̱nvetyā̱ha̱(10), ya̱jñaḥ(11),
ca̱krā̱ma̱(12), sama̍ṣṭyai̱, dve ca̍(13), || anu0 4
atha pañcamo'nuvākaḥ
(1)a̱gniṣṭvā̱ vasu̍bhiḥ pu̱rastā̍drocayatu gāya̱treṇa̱ chanda̱setyā̍ha | a̱gnire̱vaina̱ṃ vasu̍bhiḥ pu̱rastā̍drocayati gāya̱treṇa̱ chanda̍sā(1) | (2)sa mā̍ ruci̱to ro̍caye̱tyā̍ha
ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(2) | (3)indra̍stvā ru̱drairda̍kṣiṇa̱to
ro̍cayatu traiṣṭu̍bhena̱ chanda̱setyā̍ha | indra̍ e̱vainam̐ ru̱drairda̍kṣiṇa̱to ro̍cayati traiṣṭu̍bhena̱ chanda̍sā | sa mā̍ ruci̱to
ro̍caye̱tyā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste | varu̍ṇastvādityaiḥ
pa̱ścādro̍cayatu jāga̍tena̱ chanda̍setyā̍ha | varu̍ṇa e̱vaina̍mādi̱tyaiḥ pa̱ścādro̍cayati̱ jāga̍tena̱ chanda̍sā

5.2

sa mā̍ ruci̱to ro̍caye̱tyāha̍ | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste | dyu̱tānastvā̍ māru̱to ma̱rudbhi̍rutta̱rato̍ rocayatvā̱nuṣṭubhe̍na̱ chanda̍setyā̍ha | dyu̱tāna e̱vaina̍ṃ māru̱to ma̱rudbhi̍rutta̱rato̍ rocayatyānu̍ṣṭubhe̱na chanda̍sā | sa mā̍
ruci̱to ro̍caye̱tyāha̍ | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste | bṛ̱ha̱spati̍stvā̱ viśvai̍rde̱vairupa̱riṣṭā̍drocayatu pā̱ṅktena̱ chanda̍setyā̍ha | bṛha̱spati̍re̱vaina̱ṃ viśvai̍rde̱vairupa̱riṣṭā̍drocayati pā̱ṅktena̱ chanda̍sā | sa mā̍ ruci̱to ro̍caye̱tyāha̍
ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(3)

5.3

(4)roci̱tastvaṃ de̍va gharma de̱veṣva̍sītyā̍ha | roci̱to
hye̍ṣa de̱veṣu̍ | roci̱ṣoyā̱haṃ ma̍nu̱ṣye̍ṣvityā̍ha | roca̍ta
e̱vaiṣa ma̍nu̱ṣye̍ṣu(4) | (5)sa̱mrāḍ gha̱rma ruci̱tastvaṃ de̱veṣvāyu̍ṣmām̐steja̱svī bra̍hmavarca̱sya̍sītyā̍ha | ruci̱to hye̍ṣa
de̱veṣvāyu̍ṣmām̐steja̱svī bra̍hmavarca̱sī | ruci̱to'haṃ ma̍nu̱ṣye̍ṣvāyu̍ṣmām̐ steja̱svī bra̍hmavarca̱sī bhū̍yāsa̱mityā̍ha | ruci̱ta
e̱vaiṣa ma̍nu̱ṣye̍ṣvāyu̍ṣmā̱m̐steja̱svī bra̍hmavarca̱sī bha̍vati(5)
(6)ru̱gasi̱ ruca̱ṃ mayi̍ dhehi̱ mayi̱ rugi̱tyā̍ha | āśiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(6) || (7)taṃ yade̱tairyaju̍rbhi̱raro̍cayitvā | ru̱cito gha̱rma iti̍ pra̱brūyāt | aro̍cuko'dhva̱ryuḥ
syāt | aro̍cuko yaja̍mānaḥ | atha̱ yade̍name̱tairyaju̍rbhī
roca̱yitvā | ru̱cito gha̱rma iti̱ prāha̍ | rocu̍ko'dhva̱ryurbha̍vati | rocu̍ko yaja̍mānaḥ(7)

5.1-2

pa̱ñcādro̍cayati jā̱tega̍n chanda̍sā(1), sa mā̍ ruci̱to
ro̍caye̱tyāhā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(2), śāste̱, aṣṭau
ca̍(3) || anu0 5
atha ṣaṣṭho'nuvākaḥ
(1)śiro̱ vā e̱tadya̱jñasya̍ | yat pra̍va̱rgyaḥ | grī̱vā
u̍pa̱sada̍ḥ | pu̱rastā̍dupa̱sadā̍ṃ pra̱vargya̍ṃ pravṛ̍ṇakti | grī̱vāsve̱va ya̱jñasya̱ śiraḥ prati̍dadhāti(1) | (2)triḥ pravṛ̍ṇakti | traya̍ i̱me lo̱kāḥ | e̱bhya e̱va lo̱kebhyo̍ ya̱jñasya̍
śiro'va̍rundhe(2) | (3)ṣaṭ sampa̍dyante | ṣaḍ vā ṛ̱tava̍ḥ

5.2-2

ṛ̱tubhya̍ e̱va ya̱jñasya̱ śiro'va̍rundhe(3) | (4)dvāda̍śakṛtva̍ḥ pravṛ̍ṇakti | dvāda̍śa̱ māsā̍ḥ saṃvatsa̱raḥ | sa̱ṃvatsa̱rāde̱va ya̱jñasya̱ śiro'va̍rundhe(4) | (5)catu̍rvim̐śatiḥ
sampa̍dyante | catu̍rvim̐śatirardhamā̱sāḥ | a̱rdha̱mā̱sebhya̍ e̱va
ya̱jñasya̱ śiro'va̍rundhe(5) | (6)atho̱ khalu̍ | sa̱kṛde̱va pravṛ̱jyaḥ | eka̱m̐ hi śira̍ḥ(6)

5.3-2

(7)a̱gni̱ṣṭo̱me pravṛ̍ṇakti | e̱tāvā̱n vai ya̱jñaḥ | yāvā̍nagniṣṭo̱maḥ | yāvā̍ne̱va ya̱jñaḥ | tasya̱ śira̱ḥ prati̍dadhāti(7) | (8)nokthye̍ pravṛ̍ñjyāt | pra̱jā vai pa̱śava̍ u̱kthāni̍
yadu̱kthye̍ pravṛ̱ñjyāt | pra̱jāṃ pa̱śūna̍sya nirda̍het(8)
(9)vi̱śva̱jiti̍ sa̱rvapṛ̍ṣṭhe pravṛ̍ṇakti

5.4

pṛ̱ṣṭhāni̱ vā acyu̍taṃ cyāvayanti | pṛ̱ṣṭhaire̱vāsmā̱ acyu̍taṃ cyāva̱yitvā'va̍rundhe(9) | (10)apa̍śyaṃ go̱pāmityā̍ha | prā̱ṇo vai go̱pāḥ | prā̱ṇame̱va pra̱jāsu̍ vi̱ryāta̍yati(10) | (11)apa̍śyaṃ go̱pāmityā̍ha | a̱sau vā ā̍di̱tyo go̱pāḥ | sa hīmāḥ pra̱jā go̱pāyati̍ | tame̱va
pra̱jānā̍ṃ go̱ptāra̍ṃ kurute(11) | (12)ani̍padyamāna̱mityā̍ha

5.5

na hye̍ṣa ni̱padya̍te(12) | (13)ā ca̱ parā̍ ca pa̱thibhi̱ścara̍nta̱mityā̍ha | ā ca̱ hye̍ṣa parā̍ ca pa̱thibhi̱ścara̍ti(13) | (14)sa sa̱dhrīcīḥ sa viṣū̍cī̱rvasā̍na i̱tyā̍ha | sa̱dhrīcī̍śca̱ hye̍ṣa viṣū̍cīśca̱ vasā̍naḥ pra̱jā
a̱bhivi̱paśya̍ti(14) | (15)ā̱varī̍vartti̱ bhuva̍neṣva̱ntarityā̍ha | ā hye̍ṣa varī̍vartti̱ bhuva̍neṣva̱ntaḥ(15) | (16)ṛ̱caṃ prācīrmadhu̍mādhvī̱bhyāṃ madhu̍mādhvī̱bhyāmityā̍ha | vā̱sa̱ntikāve̱vāsmā̍ ṛ̱tū ka̍lpayati(16) | (17)sa̱ma̱gnira̱gninā̍
gatetyā̍ha

5.6

graiṣmāvevāsmā ṛtū kalpayati^{(17)}| ^{(18)}samagniragninā gatetyāha| agnihyevaiṣo'gninā saṅgacchate^{(18)}
^{(19)}svāhā samagnistapa̍sā gatetyāha| pūrvamevāditaṃ
uttareṇābhigṛ̍ṇāti^{(19)}| ^{(20)}dharttā divo vibhāsi raja̍saḥ
pṛthivyā ityāha| vārṣikāvevāsmā ṛtū kalpayati
^{(20)}| ^{(21)}hṛde tvā mana̍se tvetyāha| śāradāvevāsmā
ṛtū kalpayati^{(21)}

5.7

^{(22)}divi deveṣu hotrā yacchetyāha| hotrābhirevemān lokānsanda̍dhāti^{(22)}| ^{(23)}viśvā̍sāṃ bhuvāṃ pat
ityāha| haimantikāvevāsmā ṛtū kalpayati^{(23)}
^{(24)}devaśrustvaṃ deva gharma devān pāhītyāha| śaiśirāvevāsmā ṛtū kalpayati^{(24)}| ^{(25)}tapojāṃ vāca̍masme niyaccha de̱vāyuva̱mityāha| yā vai medhyā vāk| sā
tapojā| tāmevāvarundhe^{(25)}

5.7.p1

26)garbho de̱vānā̱mityā̍ha | garbho hye̍ṣa de̱vānā̍ṃ(26

5.7.p2

(27)pi̱tā ma̍tī̱nāmityā̍ha | pra̱jā vai ma̱taya̍ḥ | tāsā̍me̱ṣa e̱va pi̱tā | yat pra̍va̱rgya̍ḥ | tasmā̍de̱vamā̍ha(27)

5.7.p3

28)pati̍ḥ pra̱jānā̱mityā̍ha | pati̱rhye̍ṣa pra̱jānā̍ṃ(28

5.8

(29)ma̱tiḥ ka̍vī̱nāmityā̍ha

5.9

ma̱tirhye̍ṣa ka̍vī̱nāṃ(29) | (30)saṃ de̱vo de̱vena̍ savi̱trā'ya̍tiṣṭa̱ sam̐ sūrye̍ṇaroca̱tetyā̍ha | a̱muñcai̱vādi̱tyaṃ
pra̍va̱rgyañca̱ sam̐śā̍sti(30) | (31)āyu̱rdāstvama̍smabhya̍ṃ gharma
varco̱dā a̱sītyā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(31)
(32)pi̱tā no̍'si pi̱tā no̍ bodha̱tyā̍ha | bo̱dhaya̍tye̱vaina̍m(32) | (33)navai̱te'va̍kā̱śā bha̍vanti | patni̍yai daśa̱maḥ
nava̱ vai puru̍ṣe prā̱ṇāḥ

5.10

nābhi̍rdaśa̱mī | prā̱ṇāne̱va yaja̍māne dadhāti | atho̱
daśā̍kṣarā vi̱rāṭ | anna̍ṃ vi̱rāṭ | vi̱rājai̱vānnādya̍mava̍rundhe(33) | (34)ya̱jñasya̱ śiro̍'cchidyata | tadde̱vā hotrā̍bhi̱ḥ pratya̍dadhuḥ | ṛ̱tvijo̍'vekṣante | e̱tā vai hotrā̍ḥ
hotrā̍bhire̱va ya̱jñasya̱ śira̱ḥ prati̍dadhāti(34)

5.11

(35)ru̱ci̱ta̱mave̍kṣante | ru̱ci̱tādvai pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā
a̍sṛjata | pra̱jānā̱m̐ sṛṣṭyai̍(35) | (36)ru̱ci̱ta̱mave̍kṣante
ru̱ci̱tādvai pa̱rjanyo̍ varṣati | varṣu̍kaḥ pa̱rjanyo̍ bhavati
saṃ pra̱jā e̍dhante(36) | (37)ru̱ci̱ta̱mave̍kṣante | ru̱ci̱taṃ vai
bra̍hmavarca̱saṃ | bra̱hma̱va̱rca̱sino̍ bhavanti(37)

5.12

(38)a̱dhī̱ya̱nto've̍kṣante | sarva̱māyu̍ryanti(38) | (39)na
patnyave̍kṣeta | yat patnyave̍kṣe̱ta | prajā̍yeta | pra̱jāṃ tva̍syai
nirha̍het | yannāve̍kṣe̱ta | na prajā̍yeta | nāsyai̍ pra̱jāṃ
nirha̍het | ti̱ra̱skṛtya̱ yaju̍rvācayati || prajā̍yate | nāsyai̍ pra̱jāṃ nirha̍hati(39) | (40)tvaṣṭrī̍matī te sapeyetyā̍ha | sa̱pādbhi pra̱jāḥ prajā̍yante(40)

6.1

ṛ̱tava̍ḥ(1), hi śira̍ḥ(2), sa̱rva̱pṛ̱ṣṭhe pravṛ̍ṇakti(3),
a̱gnipa̍cyamāna̱mityā̍ha(4), ga̱tetyā̍ha(5), śā̱ra̱dāve̱vāsmā̍ ṛ̱tū ka̍lpayati(6), rundhe̍(7), ka̱vīnāmityā̍ha(8), prā̱ṇāḥ(9), pra̱ti̍dadhāti(10), bhavanti(11),
vācayati, catvā̱ri̍ ca(12), || anu0 6
atha saptamo'nuvākaḥ
(1)de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱va iti̍ raśa̱nāmāda̍tte
prasū̍tyai | a̱śvino̍rbā̱hubhyā̱mityā̍ha | a̱śvinau̱ hi de̱vānā̍madhva̱ryū āstā̍m | pū̱ṣṇo hastā̍bhyā̱mityā̍ha yatyai̍(1)
(2)āda̱de'di̍tyai̱ rāsnā̍sī̱tyā̍ha yaju̍ṣkṛtyai(2) | (3)i̱ḍa
ehyadi̍ta̱ ehi̱ sara̍svatyehītyā̍ha | e̱tāni̱ vā aśva̍syai de̱vanā̍mā̱ni | de̱vanā̍ma̱aire̱vaināmāhva̍yati(3) | (4)a̱sāvehyasāvehyasāvehītyā̍ha | e̱tāni̱ vā aśva̍syai manu̱ṣya̍nāmā̱ni

6.2

ma̱nu̱ṣya̍nā̱maire̱vainā̱māhva̍yati(4) | (5)ṣaṭ sampa̍dyante
ṣaḍvarta̱vaḥ | ṛ̱tubhi̱re̱vainā̱māhva̍yati(5) | (6)a̱di̍tyā u̱ṣṇīṣa̍masītyā̍ha | yathā̱ yaju̱re̱vaitat(6) | (7)
vā̱yure̍syai̱ḍa ityā̍ha | vā̱yude̍va̱tyo̱ vai va̱tsaḥ(7) | (8)pū̱ṣā tvā̱pāva̍sṛja̱tvityā̍ha | pau̱ṣṇā vai de̱vata̍yā pa̱śava̍ḥ

6.3

svayai̱vaina̍ṃ de̱vata̍yā̱pāva̍sṛjati(8) | (9)a̱śvibhyā̍ṃ pra̱dā̍payetyā̍ha | a̱śvinau̱ vai de̱vānā̍ṃ bhi̱ṣajau̍ | tābhyā̍me̱vāsmai̍ bheṣa̱jaṃ ka̍roti(9) | (10)yaste̱ stana̍ḥ śaśa̱ya ityā̍ha | stautye̱vainā̍ṃ(10) | (11)u̱sraṃ gha̱rmam̐ śi̍m̐ṣā̱sraṃ
gha̱rmaṃ pā̍hi gha̱rmāya̍ śim̐ṣetyā̍ha | yathā̍ brū̱yāda̱muṣmai̍
de̱hīti̍ | tā̱dṛge̱va tat(11) | (12)bṛha̱spati̍stvā̱pa̍sīda̱tvityā̍ha

6.4

brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̍ḥ | brahma̍ṇai̱vainā̱mupa̍sīdati(12) | (13)dāna̍va stha pe̱rava̱ ityā̍ha | me̱dhyā̍ne̱vainā̍n karoti(13) | (14)vi̱ṣa̱gṭa̱to lohi̍te̱netyā̍ha
vyāvṛ̍ttyai(14) | (15)a̱śvibhyā̍ṃ pinvasva̱ sara̍svatyai pinvasva pū̱ṣṇe pi̍ṃnvasva̱ bṛha̱spata̍ye pinva̱svetyā̍ha | e̱tābhyo hyeṣā de̱vatā̍bhyaḥ pinva̍te(15) | (16)indrā̍ya pinva̱svendrā̍ya pinva̱svetyā̍ha | indra̍me̱va bhā̍ga̱dheye̍na̱ sama̍rddhayati(16) | (17)dirindrā̱yetyā̍ha

6.5

tasmā̱dindro̍ de̱vatā̍nā̱ṃ bhūyi̍ṣṭha̱ bhākta̍maḥ(17)
(18)gāya̱tro'si̱ traiṣṭu̍bho'si̱ jāga̍tamasīti̍ śapho̱paya̍mānāda̍tte | chando̍bhire̱vainā̍nāda̍tte(18) | (19)sa̱horjjā
bhā̱genopa̱mehītyā̍ha | ūrjja̍ e̱vaina̍ṃ bhā̱gama̍kaḥ(19)
(20)a̱śvinau̱ vā e̱tadya̱jñasya̱ śira̍ḥ prati̱dadha̍tāvabrūtāṃ
ā̱vābhyā̍me̱va pūrvā̍bhyā̱ṃ vaṣa̍ṭ kri̱yātā iti̍ | indrā̍śvinā̱ madhu̍naḥ sā̱ra̱ghasyetyā̍ha | a̱śvibhyā̍me̱va pūrvā̍bhyāṃ vaṣa̍ṭ karoti | atho̱ aśvināvèva bhā̱gadhèyè̍na
sama̍rdhayati(20)

6.6

(21)gha̱rmaṃ pā̍ta vasavò yaja̍tā̱ vaḍi̍tyā̍ha | vasū̍nè̱va
bhā̱gadhèyè̍na̱ sama̍rdhayati(21) | (22)yadvaṣa̍ṭ ku̱ryāt | yāta̍yāmāsya vaṣaṭkā̱raḥ syā̍t | yanna vaṣa̍ṭ ku̱ryāt
rakṣā̍m̐si ya̱jñam̐ ha̍nyuḥ | vaḍi̍tyā̍ha | pa̱ròkṣa̍mè̱va vaṣa̍ṭ karòti | nāsya̍ yā̱tayā̍mā vaṣaṭkā̱rò bha̍vati
na ya̱jñam̐ rakṣā̍m̐si ghnanti(22)

6.7

(23)svāhā̍ tvā̱ sūrya̍sya ra̱śmayè̍ vṛṣṭivana̍yè juhòmītyā̍ha | yò vā a̍sya pu̱ṇyò ra̱śmiḥ | sa vṛ̍ṣṭivaniḥ | tasmā̍ è̱vaina̍ṃ juhòti(23) | (24)madhu̍ havi̱rasītyā̍ha | sva̱daya̍tyè̱vaina̍ṃ(24) | (25)sūrya̍sya tapa̍stapètyā̍ha
yathā̱ yaju̍rè̱vaitat(25) | (26)dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̍ṃ tvā pari̍gṛhṇāmītyā̍ha | dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̍mè̱vaina̱ṃ pari̍gṛhṇāti(26)

6.8

(27)a̱ntari̍kṣeṇa tvopa̍yacchāmītyā̍ha | a̱ntari̍kṣeṇai̱vaina̍mupa̍yacchata | na vā e̱taṃ ma̍nu̱ṣyo̍ bharttumarhati(27)
(28)de̱vānā̍ṃ tvā pitṛ̱ṇāmanu̍mato bha̱rttum̐ śakeyamityā̍ha | de̱vaire̱vaina̍ṃ pitṛ̱bhiranu̍mata ā̱datte(28) | (29)vi vā
e̱name̱tada̍rdhayanti | yat pa̱ścāt pra̱vṛjya̍ pu̱ro juhva̍ti
tejo̍'si tejo'nuprehītyā̍ha | teja̍ e̱vāsmi̍n dadhāti(29) | (30)di̱vispṛ̱ṅmā mā̍ him̐sīrantarikṣaspṛ̱ṅmā
mā̍ him̐sīḥ pṛthivispṛ̱ṅmā mā̍ him̐sī̱rityā̍hāhi̍ṃm̐sāyai(30)

6.9

(31)suva̍rasi suva̍rme yaccha̱ diva̍ṃ yaccha di̱vo mā̍ pāhītyā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(31) | (32)śiro̱ vā
e̱tadya̱jñasya̍ | yat pra̍va̱rgyaḥ | ā̱tmā vā̱yuḥ | u̱dyatya̍vātanāmānyā̍ha | ā̱tmanne̱va ya̱jñasya̱ śiraḥ prati̍dadhāti(32) | (33)ana̍vānaṃ | prā̱ṇānā̱m̐ santa̍tyai(33)
(34)pañcā̍ha

6.10

pāṅkto̍ ya̱jñaḥ | yāvā̍ne̱va ya̱jñaḥ | tasya̱ śira̱ḥ prati̍dadhāti(34) | (35)a̱gnaye̍ tvā vasu̍mate̱ svāhetyā̍ha
a̱sau vā ā̍di̱tyo'gnirvasu̍mān | tasmā̍ e̱vaina̍ṃ juhoti(35) | (36)somā̍ya tvā ru̱drava̍te̱ svāhetyā̍ha
ca̱ndramā̱ vai somo̍ ru̱dravān | tasmā̍ e̱vaina̍ṃ juhoti
varu̍ṇāya tvā''di̱tyava̍te̱ svāhetyā̍ha

6.11

a̱psu vai varu̍ṇa ādi̱tyavān̍ | tasmā̍ e̱vaina̍ṃ juhoti
bṛha̱spata̍ye tvā vi̱śvade̍vyāvate̱ svāhetyā̍ha | brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̍ḥ | brahma̍ṇa e̱vaina̍ṃ juhoti(36) | (37)sa̱vi̱tre tva̍rbhumate̍ vi̱bhumate̍ pra̱bhumate̱ vāja̍vate̱ svāhetyā̍ha | saṃvatsa̱ro vai sa̍vita̱rbhumān vi̱bhumān pra̍bhu̱mān
vāja̍vān | tasmā̍ e̱vaina̍ṃ juhoti(37) | (38)ya̱māya̍
tvāṅgi̍rasvate pitṛ̱mate̱ svāhetyā̍ha | prā̱ṇo vai ya̱mo'ṅgi̍rasvān pitṛ̱mān

6.12

tasmā̱ evaina̍ṃ juhoti(38) | (39)e̱tābhya̍ e̱vaina̍ṃ de̱vatā̍bhyo juhoti(39) | (40)daśa̱ sampa̍dyante | daśā̍kṣarā
vi̱rāṭ | anna̍ṃ vi̱rāṭ | vi̱rājaivānnādya̱mava̍rundhe(40)
(41)rauhi̱ṇābhyā̱ṃ vai de̱vāḥ su̍va̱rgaṃ lo̱kamā̍yan | tadrauhi̱ṇayo̍ rauhiṇa̱tvaṃ | yadrau̍hi̱ṇau bha̍va̱taḥ | rauhi̱ṇābhyā̍me̱va tadyaja̍mānaḥ suva̱rgaṃ lo̱kame̍ti(41) || (42)aha̱rjyoti̍ḥ ke̱tunā̍ juṣatā̱m̐ sujyo̍ti̱rjyoti̍ṣā̱m̐ svāhā̱
rātri̱rjyoti̍ḥ ke̱tunā̍ juṣatā̱m̐ sujyo̍ti̱rjyoti̍ṣā̱m̐
svāhetyā̍ha | ā̱dityame̱va tada̱muṣmi̍m̐llo̱ke'hnā̍ pu̱rastā̍ddādhāra | rātriyā avastā̍t | tasmā̍da̱sāvā̍di̱tyo'muṣmi̍m̐llo̱ke'̍horā̱trābhyā̍ṃ dhṛ̱taḥ(42)

7.1

manuṣyanāmāni̍(1), paśa̱va̍ḥ(2), sīda̱tvityā̍ha(3),
indrā̱yetyā̍ha(4), arddha̍yati(5), ghnanti̍(6), gṛhṇāti̍(7),
ahi̍m̐sāyai̱(8), pañcā̍ha(9), ā̱dityava̍te̱ svāhetyā̍ha(10), pitṛ̱mān(11), e̍ti, ca̱tvāri̍ ca(12)
anu0 7
atha aṣṭamo'nuvākaḥ
(1)viśvā āśā̍ dakṣi̱ṇasa̱dityā̍ha | viśvā̍ne̱va de̱vān prī̍ṇāti | atho̍ duri̱ṣṭyā e̱vaina̍ṃ pāti(1) | (2)viśvān de̱vāna̍yāḍi̱hetyā̍ha | viśvā̍ne̱va de̱vān bhā̍ga̱dheye̍na̱ sama̍rddhayati(2) | (3)svāhā̍kṛtasya gha̱rmasya̱ madho̍ḥ
pibatamaśvinetyā̍ha | a̱śvinā̍ve̱va bhā̍ga̱dheye̍na̱ sama̍rddhayati(3) | (4)svāhā̱'gnaye̍ ya̱jñiyā̍ya̱ śaṃ yaju̍rbhi̱rityā̍ha
a̱gnayai̱vaina̍ṃ dhārayati | atho̍ ha̱vire̱vāka̍ḥ(4)

7.1.p1

(5)a̱śvinā̍ gha̱rmaṃ pā̍ta̱m̐ hārdi̍vānamahardivābhirū̱tibhi̱rityā̍ha | a̱śvinā̍ve̱va bhā̍ga̱dheye̍na̱ sama̍rddhayati(5)

7.1.p2

6)anu̍ vāṃ dyāvāpṛthi̱vī maṃm̐sātā̱mityā̍hā̱numa̍tyai(6

7.2

(7)svāhendrā̍ya̱ svāhendrā̍va̱ḍityā̍ha | indrā̍ya̱ hi pu̱rohūyate̍(7) | (8)āśrāvyā̍ha gha̱rmasya̍ ya̱jeti̍ | vaṣa̍ṭkṛte
juhoti | rakṣa̍sāmapa̍hatyai | anu̍yajati svagākṛ̍tyai(8)
(9)gha̱rmama̍pātamaśvinetyā̍ha

7.3

pūrvame̱vādi̍taṃ | utta̍reṇābhigṛ̍ṇāti(9) | (10)anu̍ vāṃ
dyāvāpṛthivī ama̍m̐sātāmityā̍hānu̍matyai(10) | (11)taṃ
prācya̍ṃ yathāvasamau di̱ve nama̍ḥ pṛthi̱vyā ityā̍ha | yathā
yajure̱vaitat(11) | (12)di̱vi dhā̍ i̱maṃ ya̱jñaṃ ya̱jñami̱maṃ di̱vi
dhā ityā̍ha | su̱vargame̱vaina̍ṃ lo̱kaṃ ga̍mayati(12) | (13)di̱vaṃ
gacchāntari̍kṣaṃ gaccha pṛthi̱vīṃ gacchetyā̍ha | e̱ṣvevaina̍ṃ lo̱keṣu̱ prati̍ṣṭhāpayati(13) | (14)pañca̍ pra̱diśo̍ gacchetyā̍ha

7.4

di̱kṣvevaina̱ṃ prati̍ṣṭhāpayati | de̱vān gha̱rmapā̱n ga̍ccha
pi̱tṝn gha̱rmapā̱n gacchetyā̍ha | u̱bhaye̍ṣve̱vaina̱ṃ prati̍ṣṭhāpayati(14) | (15)yat pinva̍te | varṣu̍kaḥ pa̱rjanyo̍ bhavati
tasmā̱t pinva̍mānaḥ puṇyo̍ḥ(15) | (16)yat prāṅ pinva̍te
tadde̱vānā̍ṃ | yaddakṣi̍ṇā | tat pi̍tṝ̱ṇāṃ

7.5

yat pratyak | tanma̍nu̱ṣyāṇā̍ṃ | yadudaṅ | tadru̱drāṇā̍ṃ(16) | (17)prāñca̱muda̍ñcaṃ pinvayati | de̱va̱trāka̍ḥ(17)
(18)atho̱ khalu̍ | sarvā̱ anu̱ diśa̍ḥ pinvayati | sarvā̱
diśa̱ḥ same̍dhante(18) | (19)a̱ntaḥ pa̍ri̱dhi pi̍ṃnvayati

7.6

teja̍so'ska̍ndāya(19) | (20)iṣe pī̍pihyūrje pī̍pihītyā̍ha | iṣa̍me̱vorja̱ṃ yaja̍māne dadhāti(20) | (21)yaja̍mānāya pīpihītyā̍ha | yaja̍mānā̱yaivaitāmā̱śiṣa̱māśā̍ste(21) | (22)mahya̱ṃ jyaiṣṭhyā̍ya pīpihītyā̍ha | ā̱tmana̍
e̱vaitāmā̱śiṣa̱māśā̍ste(22) | (23)tviṣyai̍ tvā dyu̱mnāya̍ tvendri̱yāya̍ tvā bhūtyai̱ tvetyā̍ha | yathā̱ yaju̱re̱vaitat(23)
(24)dharmā̍si sudha̱rmā me̍'nya̱sme bra̱hmāṇi̍ dhāra̱yetyā̍ha

7.7

brahma̍nne̱vaina̱ṃ prati̍ṣṭhāpayati(24) | (25)nettvā̱ vāta̍ḥ ska̱ndyādi̍ti(25) (26)yadya̍bhi̱care̍t | a̱muṣya̍ tvā̱ prā̱ṇai
sā̍dayā̱myamuno̍ sa̱ha nira̱rthaṃ ga̍cche̱ti̍ brūyā̱dyaṃ dvi̱ṣyāt
yame̱va dveṣṭi̍ | tenai̍nam̐ sa̱ha nira̱rthaṃ ga̍mayati(26)
(27)pū̱ṣṇo śara̍se̱ svāhetyā̍ha | yā e̱va de̱vatā̍ hu̱tabhā̍gāḥ
tābhya̍ e̱vaina̍ṃ juhoti(27) | (28)grāva̍bhya̱ḥ svāhetyā̍ha
yā e̱vāntari̍kṣe̱ vāca̍ḥ

7.8

tābhya̍ e̱vaina̍ṃ juhoti(28) | (29)pra̱ti̱rebhya̱ḥ svāhetyā̍ha
prā̱ṇā vai de̱vāḥ pra̍ti̱rāḥ | tebhya̍ e̱vaina̍ṃ juhoti(29)
(30)dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̱m̱̐ svāhetyā̍ha | dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̍me̱vaina̍ṃ juhoti(30) | (31)pi̱tṛbhyo̍ gha̱rmape̍bhya̱ḥ svāhetyā̍ha
ye vai yaja̍mānāḥ | te pi̱taro̍ gha̱rmapāḥ | tebhya̍ e̱vaina̍ṃ
juhoti(31)

7.6-2

(32)ru̱drāya̍ ru̱draho̍ce̱ svāhetyā̍ha | ru̱drame̱va bhā̍ga̱dheye̍na
sama̍rdhayati(32) | (33)sa̱rvata̱ḥ sama̍nakti | sa̱rvata̍ e̱va ru̱draṃ
ni̱rava̍dayate(33) | (34)uda̍ñca̱ṃ nira̍syati | e̱ṣā vai ru̱drasya̱
dik | svāyā̍me̱va di̱śi ru̱draṃ ni̱rava̍dayate(34) | (35)apa
upa̍spṛśati medhya̱tvāya̍(35) | (36)nānvī̍kṣeta | yada̱nvīkṣai̍ta

7.10

cakṣu̍rasya pra̱māyu̍kam̐ syāt | tasmānnānvī̍kṣyaḥ(36)
(37)apo̍paro̱ māho̍ rā̱triyai̱ mā pā̍hye̱ṣā te̍ agne sami̱ttayā̱ sami̍dhyasvā̱''yu̍rme dā̱ varca̍sā māñdhī̱rityā̍ha
ā̱yu̍re̱vāsmi̱n varco̍ dadhāti | apo̍paro̱ mā rātriyā
ahno̍ mā pāhye̱ṣā te̍ agne sa̱mittayā̱ sami̍dhyasvā̱''yu̍rme
dā̱ varca̍sā māñdhī̱rityā̍ha | ā̱yu̍re̱vāsmi̱n varco̍ dadhāti(37) | (38)a̱gnirjyoti̱rjyoti̍ra̱gniḥ svāhā̱ sūryā
jyoti̱rjyoti̱ḥ sūrya̱ḥ svāhetyā̍ha | yathā̱ yaju̍re̱vaitat(38)
(39)brahmavādino̍ vadanti | hota̱vya̍magniho̱trāṃ3 na
hota̱vyā3miti̍

7.11

yadyaju̍ṣā juhu̱yāt | aya̍thāpūrva̱māhu̍tīrjuhuyāt
yanna ju̍hu̱yāt | a̱gniḥ parā̍bhavet | bhūḥ svāhetye̱va hota̱vya̍m | yathāpūrva̱māhu̍tīrjuhoti̍ | nāgniḥ parā̍ bhavati(39) | (40)hu̱tam̐ ha̱virmadhu̍ha̱virityā̍ha | sva̱daya̍tye̱vaina̍(40) | (41)indra̍tame̱'gnāvityā̍ha

7.12

prā̱ṇo vā indra̍tamo̱'gniḥ | prā̱ṇa e̱vaina̍mindra̍tame'gnau ju̍hoti(41) | (42)pi̱tā no̍'si̱ mā mā̍ him̐sīrityāhāhi̍m̐sāyai(42) | (43)aśyā̍ma te deva gha̱rma madhu̍mato̱
vāja̍vataḥ pitu̱mata ityā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(43)
(44)sva̱dhāvi̍no̱'śīma̍hi tvā̱ mā mā̍ him̐sī̱rityāhāhi̍m̐sāyai(44) | (45)teja̍sā̱ vā e̱te vyṛ̍ddhyante | ye pra̍va̱rgye̍ṇa̱ cara̍nti | prāśna̍nti | teja̍ e̱vātmanda̍dhate(45)

7.13

(46)saṃvatsaraṃ na mām̐samaśnīyāt | na rāmāmupeyāt
na mṛṇmayena pibet | nā'sya rāma ucchiṣṭaṃ pibet
teja eva tat sam̐śyati(46) | (47)devāsurāḥ saṃyattā āsan | te devā vijayamupayantaḥ | vibhrāji saurye brahma
sannadadhata | yatkiñca divākīrtyaṃ | tadetenaiva vratenā'gopāyat || tasmādetad vrataṃ cāryaṃ | tejaso gopīthāya | tasmādetāni yajūm̐ṣi vibhrājaḥ sauryasyetyāhuḥ(47)
(48)svāhā tvā sūryasya raśmibhya iti prātaḥ sam̐sādyati | svāhā tvā nakṣatrebhya iti sāyaṃ | etā vā
etasya devatāḥ | tābhirevainam̐ samarddhayati(48)

8.1

akaḥ(1), aśvinetyāha(2), pradiśo gacchetyāha(3),
pitṝṇāṃ(4), antaḥparidhi pinvayati(5), dhārayetyāha(6), vācaḥ(7), gharmapāstebhya evainaṃ juhoti(8),
anvīkṣeta(9), hotavyā3miti(10),amāvityāha(11),
dadhate(12), agopāyat, sapta ca(13) || anu0 8
atha navamo'nuvākaḥ
(1)gha̱rma yā te̍ di̱vi śugiti̍ ti̱sra āhu̍tīrjuhoti
chando̍bhire̱vāsye̍bhyo lo̱kebhya̱ḥ śuca̍mava̍yajate(1) | (2)i̱yatyagre̍ juhoti | atheyatyatheya̍ti | traya̍ i̱me lo̱kāḥ
e̱bhya e̱va lo̱kebhya̱ḥ śuca̍mava̍yajate(2) | (3)anu̍ no̱'dyānu̍ma̱tiri̱tyāhā̍numa̱tyai(3) | (4)di̱vastvā̍ pa̱rasyāyā̱ ityā̍ha
di̱va e̱vemām̐llo̱kān dā̍dhāra(4) | (5)brahma̍ṇastvā pa̱rasyāyā̱ ityā̍ha

8.2

e̱ṣveva lo̱keṣu̍ pra̱jā dā̍dhāra(5) | (6)prā̱ṇasya̍ tvā pa̱rasyāyā̱ ityā̍ha | pra̱jāsve̱va prā̱ṇān dā̍dhāra(6) | (7)śiro̱
vā e̱tadya̱jñasya̍ | yat pra̍va̱rgyaḥ | a̱sau khalu̱ vā ā̍di̱tyaḥ pra̍va̱rgyaḥ | taṃ yadda̍kṣi̱ṇā pra̱tyañca̍mu̱dañca̍mu̱dvāsaye̍t
ji̱hyaṃ ya̱jñasya̱ śiro̍ haret | prāñca̍mu̱dvāsa̍yati | pu̱rastā̍de̱va ya̱jñasya̱ śira̱ḥ prati̍dadhāti

8.3

prāñcamudvāsayati | tasmādasāvādityaḥ purastādudeti(7) | (8)śaphopayamān dhavirvāṇi dhṛṣṭī ityanvavaṃharanti | sātmānamevainam̐ satanaṃ karoti(8) | (9)sātmā'muṣmim̐lloke bhavati | ya evaṃ veda(9) | (10)audumbarāṇi
bhavanti | ūrgvā udumbaraḥ | ūrjamevāvarundhe(10) | (11)vartmanā vā anvitya

8.4

yajñam̐ rakṣām̐si jighām̐santi | sāmnā prastotā'nvavaiti | sāma vai rakṣohā | rakṣasāmapahṛtyai(11) | (12)trirnidhanamupaiti | traya ime lokāḥ | ebhya eva lokebhyo
rakṣām̐syapahanti(12) | (13)puruṣaḥ puruṣo nidhanamupaiti
puruṣaḥ puruṣo hi rakṣasvī | rakṣasāmapahṛtyai(13)

8.5

(14)yat pṛthivyāmudvāsayet | pṛthivīm̐ śucārpayet
yadapsu | apaḥ śucārpayet | yadoṣadhīṣu | oṣadhīḥ śucārpayet | yadvanaspatiṣu | vanaspatīñchucārpayet | hiraṇyaṃ nidhāyodvāsayati | amṛtaṃ vai hiraṇyaṃ

8.6

a̱mṛta̍ e̱vaina̱ṃ prati̍ṣṭhāpayati(14) | (15)va̱lgura̍si śaṃyu̱dhāyā̱ iti̱ triḥ pari̍ṣiñcan parye̍ti | tri̱vṛdvā a̱gniḥ
yāvā̍nevāgniḥ | tasya̱ śuca̍m̐ śamayati(15) | (16)triḥ
puna̱ḥ parye̍ti | ṣaṭ sampa̍dyante | ṣaḍ vā ṛ̱tava̍ḥ | ṛ̱tubhi̱re̱vāsya̱ śuca̍m̐ śamayati(16) | (17)catu̍ḥsrakti̱rnābhi̍rṛ̱tasyetyā̍ha

8.7

i̱yaṃ vā ṛ̱taṃ | tasyā̍ e̱ṣa e̱va nābhi̍ḥ | yat pra̍va̱rgya̍ḥ
tasmā̍de̱vamā̍ha(17) | (18)sa̱do viśvā̱yurityā̍ha | sa̱do
hīya̍(18) | (19)apa̱ dveṣo̱ apa̱ hvara̱ ityā̍ha̱ bhrātṛ̍vyāpanuttyai(19) | (20)gha̱rmaitatte'nna̍me̱tat purī̍ṣa̱miti̍ da̱dhnā ma̍dhumiśre̍ṇa pūrayati | ūrgvā annādya̱ṃ dadhi̍ | ū̱rjaivaitamannādye̍na̱ sama̍rddhayati(20)

8.8

(21)ane̍śanāyuko bhavati | ya e̱vaṃ veda̍(21) | (22)ranti̱rnāmā̍si di̱vyo ga̍ndha̱rva ityā̍ha | rū̱pame̱vāsyai̱tama̍hi̱māna̱m̐ rati̍ṃ bandha̱tāṃ vyāca̍ṣṭe(22) | (23)sama̱hamāyu̍ṣā̱ saṃ prā̱ṇenetyā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(23)
(24)yosau yo'smān dveṣṭi̱ yañca̍ va̱yaṃ dvi̱ṣma ityā̍ha | a̱bhi̱cāra e̱vāsyai̱ṣaḥ(24) | (25)aci̍krada̱d vṛṣā hari̱rityā̍ha | vṛṣā hye̍ṣaḥ

8.9

vṛṣā hari̍ḥ(25) | (26)ma̱hānmi̱tro na da̍rśata̱ ityā̍ha
stautye̱vaina̍me̱tat(26) | (27)ci̱dasi̍ samu̱drayo̍ni̱rityā̍ha
svāme̱vainā̱ṃ yoni̍ṃ gamayati(27) | (28)nama̍ste astu̱ mā
mā̍ him̐sī̱rityā̱hāhi̍m̐sāyai(28) | (29)vi̱śvāva̍sum̐ somagandha̱rvvami̍tyāha | yade̱vāsya̍ kri̱yamā̍ṇasyānta̱ryanti̍
tade̱vāsyai̱tenāpyā̍yayanti(29) | (30)vi̱śvāva̍su̱rabhi tannau̍
gṛṇātvi̱tyā̍ha

8.10

pū̱rvvame̱vodi̍taṃ | utta̍reṇābhigṛ̍ṇāti(30) | (31)dhiyo̍
hinvāno dhiya̱ innā̍ avyādityā̍ha | ṛ̱tūne̱vāsmai̍ kalpayati(31) | (32)prā̱ṇāṃ gandha̱rvvī a̱mṛtā̍ni voca̱dityā̍ha | prā̱ṇā vā a̱mṛtā̍ḥ | prā̱ṇāne̱vāsmai̍ kalpayati(32)
(33)e̱tatte̍ deva gharmma de̱vo de̱vānupā̍gā̱ ityā̍ha | de̱vo
hye̍ṣa san de̱vānupaiti̍(33) | (34)i̱dama̱haṃ ma̍nu̱ṣyo̍ manu̱ṣyā̱nityā̍ha

8.11

ma̱nu̱ṣyo̱ hi | e̱ṣa san ma̍nu̱ṣyā̱nupaiti̍(34) | (35)ī̱śva̱ro
vai pra̍va̱rgyamu̱dvāsaya̍n | pra̱jāṃ pa̱śūntso̍mapī̱thama̍nū̱dvāsa̍ḥ
soma̍pī̱thānu̍mehi | sa̱ha pra̱jayā̍ sa̱ha rā̱yaspoṣe̱ṇetyā̍ha
pra̱jāme̱va pa̱śūntso̍mapī̱thamā̱tmandha̍tte(35) | (36)su̱mi̱trā na̱
āpa̱ oṣa̍dhayaḥ sa̱ntvityā̍ha | ā̱śiṣa̍me̱vaitāmāśā̍ste(36) | (37)du̱rmi̱trāstasmai̍ bhūyāsu̱ryo'smān dveṣṭi̱ yañca̍
va̱yaṃ dvi̱ṣma ityā̍ha | a̱bhi̱cāra e̱vāsyai̱ṣaḥ(37)
(38)pra vā e̱ṣo'smā̍llo̱kāccya̍vate | yaḥ pra̍va̱rgyamu̱dvāsaya̍ti | udu̱ tyaṃ ci̱tramiti̍ sau̱rībhyā̱mṛgbhyā̱ṃ puna̱retya̱
gārha̍patye juhoti | a̱yaṃ vai lo̱ko gārha̍patyaḥ | a̱sminne̱va lo̱ke prati̍tiṣṭhati | a̱sau khalu̱ vā ā̍di̱tyaḥ su̍va̱rgo lo̱kaḥ | yat sau̱rī bharva̍taḥ | tenai̱va su̍va̱rgām̐ -
llo̱kānnaiti̍(28)

9.1

bra̱hma̱ṇastvā̱ para̱syāyā̱ ityā̍ha(1), dadhāti(2),
a̱nvitye̍(3), ra̱kṣa̱ghnī ra̱kṣasā̱mapa̍hatyai(4), va hira̍ṇyaṃ(5), ā̱ha(6), a̱rddhaya̍ti(7), hye̱ṣaḥ(8), gṛ̱ṇā̱tvityā̍ha(9), ma̱nu̱ṣyā̱nityā̍ha(10), a̱syai̱ṣaḥ(11), a̱ṣṭau
ca̍ || anu0 9
(1)pra̱jāpa̍ti̱ṃ vai de̱vāḥ śu̱kraṃ payo̍'duhan | tade̍bhyo̱ na
vya̍bhavat | tadvya̍karot | tāni̍ śu̱kriyā̍ṇi̱ sāmā̍nyabhavan | teṣā̱ṃ yo raso̱'tyakṣa̍rat | tāni̍ śu̱krayajū̍m̐ṣya̍bhavan | śu̱kriyā̍ṇāṃ vā e̱tāni̍ śu̱kriyā̍ṇi | sā̱mapaya̱saṃ vā e̱tayo̍ra̱nyat | de̱vānā̍ma̱nyat paya̍ḥ | yad
goḥ paya̍ḥ

9.2

tatsa̱āmnaḥ paya̍ḥ | yada̱jāyai̱ paya̍ḥ | tadde̱vānā̱ṃ paya̍ḥ | tasmādyadyaitairyaju̍rbhi̱ścara̍nti | tatpaya̍sā caranti | pra̱jāpa̍time̱va tadde̱vān paya̍sānnā̱dyena̱ sama̍rddhayanti(1) | (2)e̱ṣa
ha̱ vai sā̱kṣāt pra̍va̱rgya̍ṃ bhakṣayati | yasyai̱vaṃ vi̱duṣa̍ḥ pra̱vargya̍ḥ pravṛ̱jyate̍(2) | (3)u̱ttara̍vedyāmu̱dvāsa̍ye̱t teja̍skāmasya
tejo̱ vā u̍ttarave̱diḥ

9.3

teja̍ḥ pra̱vargya̍ḥ | teja̍sai̱va teja̱ḥ sama̍rddhayati(3) | (4)uttara̍vedyāmu̱dvāsa̍yeda̱nna̍kāmasya | śiro̱ vā e̱tadya̱jñasya̍
yat pra̍va̱rgya̍ḥ | mukha̍muttarave̱diḥ | śī̱rṣṇai̱va mukha̱m̐ sanda̍dhātyannā̱dyāya̍ | a̱nnāda e̱va bha̍vati(4) | (5)yacca̱ khalu̱
vā e̱tamu̱dvāsi̍ta̱ṃ vayām̐̍si̱ pra̱vyāsa̍te | pari̱ vai tāḥ
sarvā̍ḥ pra̱jā vayām̐̍syāsate

9.4

tasmā̍duttarave̱dyāme̱vodvāsa̍yet | pra̱jānā̍ṃ gopī̱thāya̍(5) | (6)pu̱ro vā̍ pa̱ścāddodvāsa̍yet | pu̱rastā̱dvā e̱tajjyoti̱rude̍ti | tatpa̱ścānnirmro̍cati | svāme̱vainā̱ṃ yoni̍manū̱dvāsa̍yati(1) | (7)a̱pāṃ madhya̱ udvā̍sayet | a̱pāṃ vā
e̱tanmadhyā̱jjyoti̱rajāyata | jyoti̍ḥ pra̱vargya̍ḥ | sva e̱vaina̱ṃ
yonau̱ prati̍ṣṭhāpayati(7)

9.5

(8)yaṃ dvi̱ṣyāt | yatra̱ sa syāt | tasyā̍ṃ di̱śyudvā̍sayet
e̱ṣa vā a̱gnirvai̍śvā̱naraḥ | yat pra̍va̱rgyaḥ | a̱gni̱nai̱vaina̍ṃ
vaiśvā̱na̱reṇā̱bhiprava̍rttayati(8) | (9)audu̍mba̱ryyāḥ śākhā̍yā̱mudvā̍sayet | ūrgvā udumba̱raḥ | anna̍ṃ prā̱ṇaḥ | śug gha̱rmmaḥ

9.6

i̱da̱ma̱hama̱muṣyā̍muṣyāyaṇa̱sya̍ śu̱cā prā̱ṇamapi̍ dahāmītyā̍ha | śu̱caivā̱sya̍ prā̱ṇamapi̍ dahati | tā̱jagā̱rttimāccha̍ti(9) | (10)yatra̍ da̱rbhā u̍pa̱dīka̍santatāḥ syuḥ | tadudvā̍saye̱d vṛṣṭi̍kāmasya | e̱tā vā a̱pāma̍nū̱jāva̍ryyā̱
nāma̍ | yadda̱rbhāḥ | a̱sau khalu̱ vā ā̍di̱tya i̱to
vṛṣṭi̱mudī̍rayati | a̱sāve̱vāsmā̍ ā̱dityo vṛṣṭi̍ṃ niya̍cchati | tā āpo̱ niya̍tā̱ dhanva̍nā yanti(10)

10.1

goḥ paya̍ḥ(1), utta̱rave̱diḥ(2), ā̍sate(3), sthāpayati(4), gha̱rmmaḥ(5), ya̍nti (6) || anu010
athaikādaśo'nuvākaḥ
(1)pra̱jāpa̍tiḥ sambhri̱yamā̍ṇaḥ | sa̱mrāṭ sambhṛ̍taḥ
gha̱rmaḥ pravṛ̍ktaḥ | ma̱hā̱vī̱ra udvā̍sitaḥ | asau khalu
vāvaiṣa ā̍di̱tyaḥ | yatpra̍va̱rgyaḥ | sa e̱tāni̱ nāmā̍nyakuruta(1) | (2)ya e̱vaṃ veda̍ | vi̱dure̍na̱ṃ nāmnā̍(2) | (3)bra̱hma̱vā̱dino̍ vadanti

10.2

yo vai vasī̍yām̐sa̱ṃ yathā̱nāma̱mupa̱cara̍ti | pu̱ṇyāṃrttiṃ vai sa tasmai̍ kāmayate | pu̱ṇyārtimasmai̍ kāmayante
ya e̱vaṃ veda̍ | tasmā̍de̱vaṃ vi̱dvān | gha̱rma iti̱ divā̍''ca̍kṣīta | sa̱mrāḍiti̱ nakta̍ṃ | e̱te vā e̱tasya̍ pri̱ye
ta̱nuvau̍ | e̱te a̍sya pri̱ye nāma̍nī | pri̱yayai̱vaina̍ṃ
ta̱nuvā̍

10.3

pri̱yeṇa̱ nāmnā̱ sama̍rdhayati | kī̱rttira̍sya̱ pūrvā̱ ga̍cchati ja̱natā̍māya̱taḥ(3) | (4)gāya̱trī de̱vebhyo'pā̍krāmat
tāṃ de̱vāḥ pra̍va̱rgyeṇai̱vānu̱vya̍bhavan | pra̱va̱rgyeṇāpnu̍van | yacca̍turvim̐śati̱ ṛtva̍ḥ pra̱vargya̍ṃ pravṛ̱ṇakti̍ | gā̱ya̱trīme̱va
tadanu̍ virbhavati | gā̱ya̱trīmā̍pnoti | pūrvā̍'sya ja̱nam̐
ya̱taḥ kī̱rttirga̍ccha̱ti(4) | (5)vai̱śva̱de̱vaḥ sam̐sa̍nnaḥ

10.4

vasa̍vaḥ pravṛ̱ktaḥ | somo̍'bhikīryamā̍ṇaḥ | ā̱śvi̱naḥ
paya̍syā̱nīyamā̍ne | mā̱rutaḥ kvatha̍n | pau̱ṣṇa udva̍ntaḥ
sā̱ra̱sva̱to viṣyanda̍mānaḥ | mai̱traḥ śaro̍ gṛhī̱taḥ | te̱ja
udya̍to vā̱yuḥ | hriyamā̍ṇaḥ pra̱jāpa̍tiḥ | hūyamā̍no̱
vāgghu̱taḥ

10.5

asau khalu vāvaiṣa ā̍di̱tyaḥ | yatpra̍va̱rgya̍ḥ | sa
e̱tāni̱ nāmā̍nyakuruta(5) | (6)ya e̱vaṃ veda̍ | vi̱dure̍na̱ṃ
nāmnā̍(6) | (7)bra̱hma̱vā̱dino̍ vadanti | yanmṛ̱ṇmaya̱māhu̱tiṃ nāśnu̱te'tha̍ | kasmā̍de̱ṣo'śru̱ta iti̍ | vāge̱ṣa
iti brūyāt | vā̱cyeva vāca̍ṃ dadhāti

10.6

tasmā̍daśru̱taṃ(7) | (8)pra̱jāpa̍ti̱rvā e̱ṣa dvāda̍śadhā vihi̍taḥ | yatpra̍va̱rgya̍ḥ | yatprāga̍vakā̱śebhya̍ḥ | tena̍ pra̱jā
a̍sṛjata | a̱vakā̱śairde̱vāsu̱rāna̍sṛjata | yadūrdhvama̍vakā̱śebhya̍ḥ | tenānna̍masṛjata | anna̍ṃ pra̱jāpa̍tiḥ | pra̱jāpa̍ti̱rvāvaiṣaḥ(8)

11.1

vada̱nti(1), ta̱nuvā(2), sam̐sa̍nnaḥ(3), hū̱yamā̍no
vāgghutaḥ(4), da̍dhāti(5), e̱ṣaḥ(6),|| anu011
atha dvādaśo'nuvākaḥ
(1)savi̱tā bhū̱tvā pra̍tha̱me'ha̱n pravṛ̍jyate | tena̱ kāmām̐ eti | yad dvi̱tīye̍'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | a̱gnirbhū̱tvā
de̱vāne̍ti | yattṛ̱tīye̍'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | vā̱yurbhū̱tvā prā̱ṇāne̍ti | yacca̍tu̱rthe'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | ā̱dityo bhū̱tvā
ra̱śmīne̍ti | yatpa̍ñca̱me'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | ca̱ndramā̍ bhū̱tvā
nakṣa̍trāṇyeti

11.2

yat ṣa̱ṣṭhe'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | ṛ̱turbhū̱tvā sa̍ṃvatsa̱rame̍ti
yat sa̍pta̱me'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | dhā̱tā bhū̱tvā śarva̍rīmeti
yada̍ṣṭa̱me'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | bṛha̱spati̍rbhū̱tvā gā̍ya̱trīme̍ti | yanna̍va̱me'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | mi̱tro bhū̱tvā
vi̱ṣṭata̍ i̱māṃllo̱kānaiti̍ | yadda̍śa̱me'ha̍n pra̱vṛjyate̍
varu̍ṇo bhū̱tvā vi̱rāja̍meti

11.3

yade̍kāda̱śe'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | indro̍ bhū̱tvā tri̱ṣṭubha̍meti | yad dvā̍da̱śe'ha̍n pra̱vṛjyate̍ | somo̍ bhū̱tvā
ja̱gatī̱meti̍(1) | (2)yat pu̱rastā̍dupa̱sadā̍ṃ pra̱vṛjyate̍
tasmā̍di̱taḥ parā̍ṅ‌mūṃllo̱kām̐ stapa̍nneti | yadu̱pari̍ṣṭādupa̱sadā̍ṃ pra̱vṛjyate̍ | tasmā̍da̱muto̱'rvāṅ‌mi̱māṃllo̱kām̐ stapa̍nneti(2) | (3)ya e̱vaṃ veda̍ | e̱va ta̍pati(3)

11.12

nakṣa̍trāṇyeti(1), vi̱rāja̍meti(2), tapati(3),
anu0

11.12-2

(1)de̱vā vai sa̱tram̐(1), sā̍vi̱traṃ(2), pari̍śrite(3),
bra̱hman pra̍cariṣyāmaḥ(4), a̱gniṣṭvā(5),śiro̍0grī̱vā(6),
de̱vasya̍0raśa̱nāṃ(7), viśvā̱ āśā̍(8), gha̱rma yā te̍(9),
pra̱jāpa̍tiḥ0śu̱kraṃ(10), pra̱jāpa̍tiḥ sambhriyamā̍ṇaḥ(11),
savi̱tā(12), dvā̍da̱śa

11.108

de̱vā vai sa̱tram̐, sa kha̍di̱raḥ, pari̍śrite, a̱bhipūrvaṃ,
aṣṭau rakṣa̍sām, grai̱ṣmove̱va, bra̱hma vai de̱vānā̍ṃ, a̱śvinā
gha̱rmaṃ pātaṃ, prā̱ṇo vā indra̍tamo̱'gniḥ, vṛṣā̱ hari̍ḥ,
yo vai vasī̍yām̐saṃ yathānā̱mam, a̱ṣṭotta̍raśa̱tam

11.108.p1

śannastanno̱ mā hā̍sīt || oṃ śānti̱ḥ śānti̱ḥ
śānti̍ḥ | hari̍ḥ om
samāpto'yaṃ pañcamaḥ prapāṭhakaḥ

Same text as

Parallel to

Part of

See also: more in Āraṇyakas (forest texts)