Taittirīya Āraṇyaka 10: āraṇyake daśamaḥ praśnaḥ 10
Taittirīyāraṇyaka (complete text) 10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 10.1 — 3 parts
- 10.11 — 3 parts
- 10.12 — 2 parts
- 10.15 — 1 part
- 10.29 — 1 part
- 10.34 — 1 part
- 10.63 — 2 parts
- 10.66 — 4 parts
- 10.101 — 1 part
āraṇyake daśamaḥ praśnaḥ 10
10.p1
0 saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
10.p2
1 ambhasya pāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato mahīyān | śukreṇa jyotīṃṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati garbhe antaḥ | yasminnidaṃ saṃ ca vi caiti sarvaṃ yasmindevā adhi viśve niṣeduḥ | tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyomann | yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahīṃ ca yenādityastapati tejasā bhrājasā ca | yamantassamudre kavayo vayanti yadakṣare parame prajāḥ | yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvānvyacasarja bhūmyām | yadoṣadhībhiḥ puruṣānpaśūgśca viveśa bhūtāni carācarāṇi | ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasaṃ hi parātparaṃ yanmahato mahāntam |
yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt ||
10.p3
2 tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām |
iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti bhuvanasya nābhiḥ | tadevāgnistadvāyustathsūryastadu candramāḥ | tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpassa prajāpatiḥ | sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi | kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ |
ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvathsaraśca kalpantām | sa āpaḥ pradughe ubhe ime antarikṣamatho suvaḥ | nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat | na tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ ||
10.p4
3 na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam | hṛdā manīṣā manasā'bhiklṛpto ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti | adbhyassaṃbhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau | eṣa hi devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ pūrvo hi jātassa u garbhe antaḥ | sa vijāyamānassa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati viśvatomukhaḥ | viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt | saṃ bāhubhyāṃ namati saṃ patatrairdyāvāpṛthivī janayandeva ekaḥ | venastatpaśyanviśvā bhuvanāni vidvān, yatra viśvaṃ bhavatyekanīḻam | yasminnidaṃ saṃ ca vi caikaṃ sa otaḥ protaśca vibhuḥ prajāsu | pra tadvoce amṛtaṃ nu vidvāngandharvo nāma nihitaṃ guhāsu ||
10.p5
4 trīṇi padā nihitā guhāsu yastadveda savituḥ pitā sat | sa no bandhurjanitā sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā | yatra devā amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmānyabhyairayanta | pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ pari lokānpari diśaḥ pari suvaḥ |
ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyattadabhavatprajāsu |
parītya lokānparītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo diśaśca | prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanā''tmānamabhisaṃbabhūva |
sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam | saniṃ medhāmayāsiṣam |
uddīpyasva jātavedo'paghnannirṛtiṃ mama ||
10.p6
5 paśūgśca mahyamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa | mā no hiṃsījjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat | abibhradagna āgahi śriyā mā paripātaya |
puruṣasya vidma sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi | tanno rudraḥ pracodayāt | tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi | tanno rudraḥ pracodayāt |
tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi | tanno dantiḥ pracodayāt |
tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya dhīmahi ||
10.p7
6 tanno nandiḥ pracodayāt | tatpuruṣāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi |
tannaṣṣaṇmukhaḥ pracodayāt | tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi |
tanno garuḍaḥ pracodayāt | vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi | tanno brahma pracodayāt | nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi |
tanno viṣṇuḥ pracodayāt | vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaggṣṭrāya dhīmahi ||
10.p8
7 tanno nārasiṃhaḥ pracodayāt | bhāskarāya vidmahe mahadyutikarāya dhīmahi | tanno ādityaḥ pracodayāt | vaiśvānarāya vidmahe lālīlāya dhīmahi | tanno agniḥ pracodayāt | kātyāyanāya vidmahe kanyakumāri dhīmahi | tanno durgiḥ pracodayāt | sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā |
sarvaṃ haratu me pāpaṃ dūrvā dussvapnanāśanī | kāṇḍātkāṇḍātprarohantī paruṣaḥparuṣaḥ pari ||
10.p9
8 evā no dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca | yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi | tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayam |
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā | śirasā dhārayiṣyāmi rakṣasva māṃ padepade | bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī | uddhṛtā'si varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā | mṛttike hana me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam | mṛttike brahmadattā''si kāśyapenābhimantritā |
mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam ||
10.p10
9 mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike | tayā hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim | yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi | maghavañchagdhi tava tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi | svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī | vṛṣendraḥ pura etu nassvastidā abhayaṃkaraḥ | svasti na indro vṛddhaśravāssvasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ | svasti nastārkṣyo ariṣṭanemissvasti no bṛhaspatirdadhātu |
āpānta manyustṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñcharumāṃ ṛjīṣī | somo viśvānyatasā vanāni nārvāgindraṃ pratimānāni debhuḥ ||
10.p11
10 brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastādvi sīmatassuruco vena āvaḥ |
sa budhniyā upamā asya viṣṭhāssataśca yonimasataśca vivaḥ | syonā pṛthivi bhavā nṛkṣarā niveśanī | yacchā naḥ śarma saprathāḥ |
gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm | īśvarīṃ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam | śrīrme bhajatu | alakṣmīrme naśyatu |
viṣṇumukhā vai devāśchandobhirimān lokānanapajayyamabhyajayan | mahāṃ indro vajrabāhuḥ ṣoḍaśī śarma yacchatu ||
10.p12
11 svasti no maghavā karotu hantu pāpmānaṃ yo'smāndveṣṭi | somānagg svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate | kakṣīvantaṃ ya auśijam | śarīraṃ yajñaśamalaṃ kusīdaṃ tasminthsīdatu yo'smāndveṣṭi | caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati duṣkṛtāni | tena pavitreṇa śuddhena pūtā ati pāpmānamarātiṃ tarema | sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahañchūra vidvān | jahi śatrūṃrapa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ | sumitrā na āpa oṣadhayassantu durmitrāstasmai bhūyāsuṟyo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana ||
10.p13
12 mahe raṇāya cakṣase | yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ | uśatīriva mātaraḥ | tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ | hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrthaṃ me dehi yācitaḥ | yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ |
yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam | tanna indro varuṇo bṛhaspatissavitā ca punantu punaḥ punaḥ | namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo vāruṇyai namo'dbhyaḥ ||
10.p14
13 yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt |
atyāśanādatīpānādyacca ugrātpratigrahāt | tanno varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu | so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbiṣaḥ |
nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahma salokatām | yaścāpsu varuṇassa punātvaghamarṣaṇaḥ | imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stomaṃ sacatā paruṣṇiyā | asikniyā marudvṛdhe vitastayā''rjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā | ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata | tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ ||
10.p15
14 samudrādarṇavādadhi saṃvathsaro ajāyata | ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī | sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat | divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ |
yatpṛthivyāṃ rajassvamāntarikṣe virodasī | imāgstadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ | punantu vasavaḥ punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ | eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya goptā | eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam | dyāvāpṛthivyorhiraṇmayaṃ sa2ṃśritaṃ suvaḥ ||
10.p16
15 sa nassuvaḥ saṃśiśādhi | ārdraṃ jvalati jyotirahamasmi |
jyotirjvalati brahmāhamasmi | yo'hamasmi brahmāhamasmi | ahamasmi brahmāhamasmi | ahamevāhaṃ māṃ juhomi svāhā | akāryakāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ | varuṇo'pāmaghamarṣaṇastasmāt pāpāt pramucyate | rajobhūmistva māṃ rodayasva pravadanti dhīrāḥ | ākrānthsamudraḥ prathame vidharmañjanayanprajā bhuvanasya rājā | vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhathsomo vāvṛdhe suvāna induḥ ||
10.1
purastādyaśo nihitaṃ guhāsu mama cakratuṇḍāya dhīmahi tīkṣṇadaggṣṭrāya dhīmahi pari pratiṣṭhitaṃ debhuryacchatu dadhātanādbhyo'rṇavassuvo rājaikaṃ ca ||
10.1.p1
rudro rudraśca dantiśca nandiḥ ṣaṇmukha eva ca | garuḍo brahma viṣṇuśca nārasiṃhastathaiva ca |
ādityo'gniśca durgiśca krameṇa dvādaśāmbhasi ||
10.1.p2
ma ma va ca ma su ve nā va bhā vai kātyāyanāya ||
10.1.p3
16 jātavedase sunavāma somamarātīyato nidahāti vedaḥ | sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritā'tyagniḥ | tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām | durgāṃ devīṃ śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ | agne tvaṃ pārayā navyo asmānthsvastibhirati durgāṇi viśvā | pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃyoḥ | viśvāni no durgahā jātavedassindhuṃ na nāvā duritā'tiparṣi | agne atrivanmanasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnām | pṛtanājitaṃ sahamānamugramagniṃ huvema paramāthsadhasthāt | sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā kṣāmaddevo atiduritā'tyagniḥ | pratnoṣi kamīḍyo adhvareṣu sanācca hotā navyaśca sathsi | svāṃ cāgne tanuvaṃ piprayasvāsmabhyaṃ ca saubhagamāyajasva |
gobhirjuṣṭamayujo niṣiktaṃ tavendra viṣṇoranusaṃcarema | nākasya pṛṣṭhamabhi saṃvasāno vaiṣṇavīṃ loka iha mādayantām ||
10.2
duritā'tyagniścatvāri ca ||
10.3
17 bhūrannamagnaye pṛthivyai svāhā bhuvo'nnaṃ vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarannamādityāya dive svāhā bhūrbhuvassuvarannaṃ candramase digbhyassvāhā namo devebhyassvadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvarannamom ||
10.4
18 bhūragnaye pṛthivyai svāhā bhuvo vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarādityāya dive svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase digbhyassvāhā namo devebhyassvadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaragna om ||
10.5
19 bhūragnaye ca pṛthivyai ca mahate ca svāhā bhuvo vāyave cāntarikṣāya ca mahate ca svāhā suvarādityāya ca dive ca mahate ca svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase ca nakṣatrebhyaśca digbhyaśca mahate ca svāhā namo devebhyassvadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvarmaharom ||
10.6
20 pāhi no agna enase svāhā | pāhi no viśvavedase svāhā | yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā | sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā ||
10.7
21 pāhi no agna ekayā | pāhyuta dvitīyayā | pāhyūrjaṃ tṛtīyayā |
pāhi gīrbhiścatasṛbhirvaso svāhā ||
10.8
22 yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaśchandobhyaścandāgsyāviveśa |
satāṃ śikyaḥ purovācopaniṣadindro jyeṣṭha indriyāya ṛṣibhyo namo devebhyassvadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaśchanda om ||
10.9
23 namo brahmaṇe dhāraṇaṃ me astvanirākaraṇaṃ dhārayitā bhūyāsaṃ karṇayoḥ śrutaṃ mā cyoḍhvaṃ mamāmuṣya om ||
10.10
24 ṛtaṃ tapassattyaṃ tapaḥ śrutaṃ tapaḥ śāntaṃ tapo damastapaḥ śamastapo dānaṃ tapo yajñaṃ tapo bhūrbhuvassuvarbrahmaitadupāsyaitattapaḥ ||
10.11
25 yathā vṛkṣasya saṃpuṣpitasya dūrādgandho vātyevaṃ puṇyasya karmaṇo dūrādgandho vāti yathā'sidhārāṃ karte'vahitāmavakrāme yadyuve yuve havā vihvayiṣyāmi kartaṃ patiṣyāmītyevamamṛtādātmānaṃ jugupset ||
10.11.p1
26 aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ | tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam | sapta prāṇāḥ prabhavanti tasmāthsaptārciṣassamidhassapta jihvāḥ | sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā guhāśayāṃ nihitāssaptasapta | atassamudrā girayaśca sarve'smāthsyandante sindhavassarvarūpāḥ | ataśca viśvā oṣadhayo rasācca yenaiṣa bhūtastiṣṭhatyantarātmā | brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛddhrāṇāg svadhitirvanānāṃ somaḥ pavitramatyeti rebhann | ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīṃ sarūpām | ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ ||
10.11.p2
27 haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat | nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat | ghṛtaṃ mimikṣire ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamuvasya dhāma | anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam | samudrādūrmirmadhumāṃ udāradupāṃśunā samamṛtatvamānaṭ | ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ | vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsmin, yajñe dhārayāmā namobhiḥ | upa brahmā śṛṇavacchasyamānaṃ catuḥ śṛṅgo'vamīdgaura etat | catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso asya | tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyāṃ āviveśa ||
10.11.p3
28 tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindann |
indra ekaṃ sūrya ekaṃ jajāna venādekagg svadhayā niṣṭatakṣuḥ | yo devānāṃ prathamaṃ purastādviśvādhiyo rudro maharṣiḥ | hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamānaṃ sa no devaḥ śubhayā smṛtyāssaṃyunaktu |
yasmātparaṃ nāparamasti kiṃcidyasmānnāṇīyo na jyāyo'sti kaścit | vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam | na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ | pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājadetadyatayo viśanti |
vedāntavijñānasuniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ |
te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtātparimucyanti sarve | dahraṃ vipāpaṃ parameśmabhūtaṃ yatpuṇḍarīkaṃ puramadhyasaggstham | tatrāpi dahraṃ gaganaṃ viśokastasmin, yadantastadupāsitavyam | yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ | tasya prakṛtilīnasya yaḥ parassa maheśvaraḥ ||
10.12
ajo'nya āviveśa sarve catvāri ca ||
10.12.p1
29 sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ viśvaśaṃbhuvam | viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ padam | viśvataḥ paramānnityaṃ viśvaṃ nārāyaṇaṃ harim | viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati |
patiṃ viśvasyātmeśvaraṃ śāśvataṃ śivamacyutam | nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ parāyaṇam | nārāyaṇa paro jyotirātmā nārayaṇaḥ paraḥ | nārāyaṇa paraṃ brahmatattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ | nārāyaṇa paro dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ | yacca kiṃcijjagathsarvaṃ dṛśyate śrūyate'pi vā ||
10.12.p2
30 antarbahiśca tathsarvaṃ vyāpya nārāyaṇassthitaḥ |
anantamavyayaṃ kaviṃ samudre'ntaṃ viśvaśambhuvam |
padmakośapratīkāśaṃ hṛdayaṃ cāpyadhomukham | adho niṣṭyā vitastyānte nābhyāmupari tiṣṭhati | jvālamālākulaṃ bhātī viśvasyāyatanaṃ mahat | santataṃ śilābhistu lambatyākośasannibham | tasyānte suṣiraṃ sūkṣmaṃ tasminthsarvaṃ pratiṣṭhitam | tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ | so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ |
tiryagūrdhvamadhaḥ śāyī raśmayastasya santatā | santāpayati svaṃ dehamāpādatalamastakaḥ | tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitaḥ |
nīlatoyadamadhyasthādvidyullekheva bhāsvarā | nīvāraśūkavattanvī pītā bhāsvatyaṇūpamā | tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ |
sa brahma sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramassvarāṭ ||
10.13
api vā santatā ṣaṭca ||
10.14
31 ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcā maṇḍalaṃ sa ṛcāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni sāmāni sa sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni yajūṃṣi sa yajuṣā maṇḍalaṃ sa yajuṣāṃ lokassaiṣā trayyeva vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣaḥ ||
10.15
32 ādityo vai teja ojo balaṃ yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano manyurmanurmṛtyuḥ satyo mitro vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ tathsatyamannamamṛto jīvo viśvaḥ katamaḥ svayaṃbhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa eṣa bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujyaṃ salokatāmāpnotyetāsāmeva devatānāṃ sāyujyaṃ sārṣṭitāṃ samānalokatāmāpnoti ya evaṃ vedetyupaniṣat ||
10.15.p1
33 nidhanapataye namaḥ | nidhanapatāntikāya namaḥ | ūrdhvāya namaḥ | ūrdhvaliṅgāya namaḥ | hiraṇyāya namaḥ | hiraṇyaliṅgāya namaḥ | suvarṇāya namaḥ | suvarṇaliṅgāya namaḥ | divyāya namaḥ | divyaliṅgāya namaḥ ||
10.16
34 bhavāya namaḥ | bhavaliṅgāya namaḥ | śarvāya namaḥ | śarvaliṅgāya namaḥ |
śivāya namaḥ | śivaliṅgāya namaḥ | jvalāya namaḥ | jvalaliṅgāya namaḥ | ātmāya namaḥ | ātmaliṅgāya namaḥ | paramāya namaḥ | paramaliṅgāya namaḥ | etathsomasya sūryasya sarvaliṅgagg sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram ||
10.17
35 sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ | bhavebhave nātibhave bhavasva mām | bhavodbhavāya namaḥ ||
10.18
36 vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balāya namo balapramathanāya namassarvabhūtadamanāya namo manonmanāya namaḥ ||
10.19
37 aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ | sarvebhyassarva śarvebhyo namaste astu rudrarūpebhyaḥ ||
10.20
38 tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi | tanno rudraḥ pracodayāt ||
10.21
39 īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom ||
10.22
40 namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye'mbikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ ||
10.23
41 ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam | ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ ||
10.24
42 sarvo vai rudrastasmai rudrāya namo astu | puruṣo vai rudrassanmaho namonamaḥ | viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ ca yat | sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu ||
10.25
43 kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase | vocema śaṃtamaṃ hṛde | sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu ||
10.26
44 yasya vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bhavati pratyevāsyāhutayastiṣṭhantyatho pratiṣṭhityai ||
10.27
45 kṛṇuṣva pāja iti pañca ||
10.28
46 aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣāṃ sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatā mahī sāvitrī gāyatrī jagatyurvī pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kāyā sā satyetyamṛteti vasiṣṭhaḥ ||
10.29
47 āpo vā idaṃ sarvaṃ viśvā bhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ paśava āpo'nnamāpo'mṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ svarāḍāpaśchandāgsyāpo jyotīgṣyāpo yajūgṣyāpaḥ satyamāpaḥ sarvā devatā āpo bhūrbhuvaḥ suvarāpa om ||
10.29.p1
48 āpaḥ punantu pṛthivīṃ pṛthivī pūtā punātu mām | punantu brahmaṇaspatirbrahma pūtā punātu mām ||
10.30
yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama | sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigrahagg svāhā ||
10.31
49 agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ | pāpebhyo rakṣantām |
yadahnā pāpamakārṣam | manasā vācā hastābhyām | padbhyāmudareṇa śiśnā |
ahastadavalumpatu | yatkiṃca duritaṃ mayi | idamahaṃ māmamṛtayonau | satye jyotiṣi juhomi svāhā ||
10.32
50 sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ | pāpebhyo rakṣantām |
yadrātriyā pāpamakārṣam | manasā vācā hastābhyām | padbhyāmudareṇa śiśnā |
rātristadavalumpatu | yatkiṃca duritaṃ mayi | idamahaṃ māmamṛtayonau |
sūrye jyotiṣi juhomi svāhā ||
10.33
51 omityekākṣaraṃ brahma | agnirdevatā brahma ityārṣam | gāyatraṃ chandaṃ paramātmaṃ sarūpam | sāyujyaṃ viniyogam ||
10.34
52 āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma sammitam | gāyatrīṃ chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva me | yadahnātkurute pāpaṃ tadahnātpratimucyate |
yadrātriyātkurute pāpaṃ tadrātriyātpratimucyate | sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati ||
10.34.p1
53 ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmā'si viśvamasi viśvāyussarvamasi sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi chandarṣīnāvāhayāmi śriyamāvāhayāmi gāyatriyā gāyatrīcchando viśvāmitra ṛṣiḥ savitā devatā'gnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇurhṛdayaṃ rudraḥ śikhā pṛthivī yoniḥ prāṇāpānavyānodānasamānā saprāṇā śvetavarṇā sāṃkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā tripadā ṣaṭakukṣiḥ pañcaśīrṣopanayane viniyoga oṃ bhūḥ | oṃ bhuvaḥ | oṃ suvaḥ | oṃ mahaḥ | oṃ janaḥ | oṃ tapaḥ ||
10.35
oṃ satyam | oṃ tathsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi | dhiyo yo naḥ pracodayāt |
omāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvassuvarom ||
10.36
54 uttame śikhare jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani |
brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha devi yathāsukham | stuto mayā varadā vedamātā pracodayantī pavane dvijātā | āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ dattvā prajātuṃ brahmalokam ||
10.37
55 ghṛṇissūrya ādityo na prabhā vātyakṣaram | madhu kṣaranti tadrasam |
satyaṃ vai tadrasamāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvassuvarom ||
10.38
56 brahmametu mām | madhumetu mām | brahmameva madhumetu mām | yāste soma prajā vathso'bhi so aham | duṣṣvapnahanduruṣṣaha | yāste soma prāṇāgstāñjuhomi | trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt | brahmahatyāṃ vā ete ghnanti | ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti | te somaṃ prāpnuvanti |
āsahasrātpaṅktiṃ punanti | om ||
10.39
57 brahma medhayā | madhu medhayā | brahmameva madhu medhayā | adyā no deva savitaḥ prajāvathsāvīḥ saubhagam | parā duṣṣvapniyaṃ suva |
viśvāni deva savitarduritāni parāsuva | yadbhadraṃ tanma āsuva | madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ | mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ | madhu naktamutoṣasi madhumatpārthivaṃ rajaḥ | madhu dyaurastu naḥ pitā | madhu mānno vanaspatirmadhumāṃ astu sūryaḥ | mādhvīrgāvo bhavantu naḥ | ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt | bhrūṇahatyāṃ vā ete ghnanti | ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti | te somaṃ prāpnuvanti |
āsahasrātpaṅktiṃ punanti | om ||
10.40
58 brahma medhavā | madhu medhavā | brahmameva madhu medhavā | brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛddhrāṇāg svadhitirvanānāṃ somaḥ pavitramatyeti rebhann |
haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat |
nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat | ṛce tvā ruce tvā samithsravanti sarito na dhenāḥ |
antarhṛdā manasā pūyamānāḥ | ghṛtasya dhārā abhicākaśīmi |
hiraṇyayo vetaso maddhya āsām | tasminthsuparṇo madhukṛtkulāyī bhajannāste madhu devatābhyaḥ | tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ duhānā amṛtasya dhārām | ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt | vīrahatyāṃ vā ete ghnanti | ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti |
te somaṃ prāpnuvanti | āsahasrātpaṅktiṃ punanti | om ||
10.41
59 medhā devī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā sumanasyamānā |
tvayā juṣṭā nudamānā duruktānbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ | tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmā gataśrīruta tvayā | tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva draviṇo na medhe ||
10.42
60 medhāṃ ma indro dadātu medhāṃ devī sarasvatī | medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajā | apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ | daivīṃ medhā sarasvatī sā māṃ medhā surabhirjuṣatāg svāhā ||
10.43
61 ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī jagamyā |
ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā juṣantām ||
10.44
62 mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu ||
10.45
63 apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu | parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāṃ rayissacatāṃ naḥ śacīpatiḥ ||
10.46
64 paraṃ mṛtyo anu parehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt |
cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāṃ rīriṣo mota vīrān ||
10.47
65 vātaṃ prāṇaṃ manasā'nvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya gopāḥ | sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvaṃhaso jyogjīvā jarāmaśīmahi ||
10.48
66 amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ |
pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmaddevānāmagne bhiṣajā śacībhiḥ ||
10.49
67 hariṃ harantamanuyanti devā viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ matīnām |
brahma sarūpamanu medamāgādayanaṃ mā vivadhīrvikramasva ||
10.50
68 śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham |
ubhayorlokayorṛdhvā'ti mṛtyuṃ tarāmyaham ||
10.51
69 mā chido mṛtyo mā vadhīrmā me balaṃ vivṛho mā pramoṣīḥ | prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā vidhema ||
10.52
70 mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam |
mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ ||
10.53
71 mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ |
vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te ||
10.54
72 prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva | yatkāmāste juhumastanno astu vaya2ṃ syāma patayo rayīṇām ||
10.55
73 svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī | vṛṣendraḥ pura etu nassvastidā abhayaṃkaraḥ ||
10.56
74 tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam | urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt ||
10.57
75 ye te sahasramayutaṃ pāśā mṛtyo martyāya hantave | tān, yajñasya māyayā sarvānavayajāmahe ||
10.58
76 mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā ||
10.59
77 devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā | manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā | pitṛkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā | ātmakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā | anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā |
asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā | yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā | yathsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā |
yathsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā | yadvidvāṃsaścāvidvāṃsaścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā | enasa enaso'vayajanamasi svāhā ||
10.60
78 yadvo devāścakṛma jihvayā guru manaso vā prayutī devaheḍanam |
arā vāyo no abhi ducchunāyate tasmintadeno vasavo nidhetana svāhā ||
10.61
79 kāmo'kārṣīnnamo namaḥ | kāmo'kārṣītkāmaḥ karoti nāhaṃ karomi kāmaḥ kartā nāhaṃ kartā kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te kāma kāmāya svāhā ||
10.62
80 manyurakārṣīnnamo namaḥ | manyurakārṣīnmanyuḥ karoti nāhaṃ karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te manyo manyave svāhā ||
10.63
81 tilāñjuhomi sarasāṃ sapiṣṭāngandhāra mama citte ramantu svāhā | gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapānaṃ sarveṣāg śriyai svāhā | śriyaṃ ca lakṣmiṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cā''nṛṇyatām | brahmaṇyaṃ bahuputratām | śraddhāmedhe prajāḥ saṃdadātu svāhā ||
10.63.p1
82 tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ | tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiñcidduritaṃ mayi svāhā ||
10.63.p2
corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ | gosteyaṃ surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilā śāntiṃ śamayantu svāhā ||
10.64
śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrtiṃ cā''nṛṇyatām | brahmaṇyaṃ bahuputratām | śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ saṃdadātu svāhā ||
10.65
83 prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | vāṅmanaścakṣuḥ śrotrajihvāghrāṇareto buddhyākūtiḥ saṃkalpā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | tvakcarma māṃsa rudhira medo majjā snāyavo'sthīni me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | śiraḥpāṇi pāda pārśva pṛṣṭhorūdara jaṅgha śiśnopastha pāyavo me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | uttiṣṭha puruṣa harita piṅgala lohitākṣi dehi dehi dadāpayitā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā ||
10.66
84 pṛthivyāpastejo vāyurākāśā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | śabdasparśarūparasagandhā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā |
avyaktabhāvairahaṃkārairjyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā | ātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā |
antarātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā |
paramātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā |
kṣudhe svāhā | kṣutpipāsāya svāhā | viviṭṭyai svāhā | ṛgvidhānāya svāhā | kaṣotkāya svāhā | kṣutpipāsāmalaṃ jyeṣṭhāmalakṣmīrnāśayāmyaham | abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda me pāpmāna2ṃ svāhā | annamaya prāṇamaya manomaya vijñāna mayamānandamayamātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsagg svāhā ||
10.66.p1
85 agnaye svāhā | viśvebhyo devebhyassvāhā | dhruvāya bhūmāya svāhā | dhruvakṣitaye svāhā | acyutakṣitaye svāhā | agnaye sviṣṭakṛte svāhā | dharmāya svāhā | adharmāya svāhā | adbhyassvāhā | oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā ||
10.66.p2
86 rakṣodevajanebhyassvāhā | gṛhyābhyassvāhā | avasānebhyassvāhā | avasānapatibhyassvāhā | sarvabhūtebhyassvāhā | kāmāya svāhā |
antarikṣāya svāhā | yadejati jagati yacca ceṣṭati nāmno bhāgo'yaṃ nāmne svāhā | pṛthivyai svāhā | antarikṣāya svāhā ||
10.66.p3
87 dive svāhā | sūryāya svāhā | candramase svāhā | nakṣatrebhyassvāhā | indrāya svāhā | bṛhaspataye svāhā | prajāpataye svāhā | brahmaṇe svāhā | svadhā pitṛbhyassvāhā | namo rudrāya paśupataye svāhā ||
10.66.p4
88 devebhyassvāhā | pitṛbhyassvadhā'stu | bhūtebhyo namaḥ |
manuṣyebhyo hantā | prajāpataye svāhā | parameṣṭhine svāhā |
yathā kūpaḥ śatadhāraḥ sahasradhāro akṣitaḥ | evā me astu dhānyaṃ sahasradhāramakṣitam | dhanadhānyai svāhā | ye bhūtāḥ pracaranti divānaktaṃ balimicchanto vitudasya preṣyāḥ | tebhyo baliṃ puṣṭikāmo harāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu svāhā ||
10.67
oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā'ntarikṣāya svāhā namo rudrāya paśupataye svāhā vitudasya preṣyā ekaṃ ca ||
10.68
89 oṃ tadbrahma | oṃ tadvāyuḥ | oṃ tadātmā | oṃ tathsatyam | oṃ tathsarvam |
oṃ tatpurornamaḥ | antaścarati bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu | tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamindrastvaṃ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ brahma tvaṃ prajāpatiḥ | tvaṃ tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvassuvarom ||
10.69
90 śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śraddhāyāṃ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | brahmaṇi ma ātmā'mṛtatvāya |
amṛtopastaraṇamasi | śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śivo mā viśāpradāhāya | prāṇāya svāhā | śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śivo mā viśāpradāhāya | apānāya svāhā | śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śivo mā viśāpradāhāya | vyānāya svāhā |
śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śivo mā viśāpradāhāya |
udānāya svāhā | śraddhāyāṃ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi | śivo mā viśāpradāhāya | samānāya svāhā | brahmaṇi ma ātmā'mṛtatvāya |
amṛtāpidhānamasi ||
10.70
91 śraddhāyāṃ prāṇe niviśyāmṛtaṃ hutam | prāṇamannenāpyāyasva |
śraddhāyāmapāne niviśyāmṛtaṃ hutam | apānamannenāpyāyasva |
śraddhāyāṃ vyāne niviśyāmṛtaṃ hutam | vyānamannenāpyāyasva |
śraddhāyāmudāne niviśyāmṛtaṃ hutam | udānamannenāpyāyasva |
śraddhāyāṃ samāne niviśyāmṛtaṃ hutam | samānamannenāpyāyasva ||
10.71
92 aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ | īśassarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇāti viśvabhuk ||
10.72
93 vāṅma āsann | nasoḥ prāṇaḥ | akṣyoścakṣuḥ | karṇayoḥ śrotram |
bāhuvorbalam | ūruvorojaḥ | ariṣṭā viśvānyaṅgāni tanūḥ | tanuvā me saha namaste astu mā mā hiṃsīḥ ||
10.73
94 vayassuparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ | apa dhvāntamūrṇuhi pūrddhi cakṣurmumugdhyasmānnidhaye'va baddhān ||
10.74
95 prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ | tenānnenāpyāyasva ||
10.75
96 namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi ||
10.76
97 tvamagne dyubhistvamāśu śukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari | tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase śuciḥ ||
10.77
98 śivena me santiṣṭhasva syonena me santiṣṭhasva subhūtena me santiṣṭhasva brahmavarcasena me santiṣṭhasva yajñasyarddhimanu santiṣṭhasvopa te yajña nama upa te nama upa te namaḥ ||
10.78
99 satyaṃ paraṃ paraṃ satyaṃ satyena na suvargāllokāccyavante kadācana satāṃ hi satyaṃ tasmāthsatye ramante tapa iti tapo nānaśanātparaṃ yaddhi paraṃ tapastaddurdharṣaṃ taddurādharṣaṃ tasmāttapasi ramante dama iti niyataṃ brahmacāriṇastasmāddame ramante śama ityaraṇye munayastamācchame ramante dānamiti sarvāṇi bhūtāni praśaṃsanti dānānnātiduścaraṃ tasmāddāne ramante dharma iti dharmeṇa sarvamidaṃ parigṛhītaṃ dharmānnāti duṣkaraṃ tasmāddharme ramante prajana iti bhūyāṃsastasmādbhūyiṣṭhāḥ prajāyante tasmādbhūyiṣṭhāḥ prajanane ramante'gnaya ityāha tasmādagnaya ādhātavyā agnihotramityāha tasmādagnihotre ramante yajña iti yajño hi devāstasmādyajñe ramante mānasamiti vidvāṃsastasmādvidvāṃsa eva mānase ramante nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ paro hi brahmā tāni vā etānyavarāṇi parāṃsi nyāsa evātyarecayadya evaṃ vedetyupaniṣat ||
10.79
100 prājāpatyo hāruṇiḥ suparṇeyaḥ prajāpatiṃ pitaramupasasāra kiṃ bhagavantaḥ paramaṃ vadantīti tasmai provāca satyena vāyurāvāti satyenādityo rocate divi satyaṃ vācaḥ pratiṣṭhā satye sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāthsatyaṃ paramaṃ vadanti tapasā devā devatāmagra āyantapasarṣayaḥ suvaranvavindantapasā sapatnānpraṇudāmārātīstapasi sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāttapaḥ paramaṃ vadanti damena dāntāḥ kilbiṣamavadhūnvanti damena brahmacāriṇaḥ suvaragacchandamo bhūtānāṃ durādharṣaṃ dame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddamaḥ paramaṃ vadanti śamena śāntāḥ śivamācaranti śamena nākaṃ munayo'nvavindañcchamo bhūtānāṃ durādharṣañchame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmācchamaḥ paramaṃ vadanti dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā loke dātāraṃ sarvabhūtānyupajīvanti dānenārātīrapānudanta dānena dviṣanto mitrā bhavanti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ paramaṃ vadanti dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭhaṃ prajā upasarpanti dharmeṇa pāpamapanudati dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti prajananaṃ vai pratiṣṭhā loke sādhu prajāyāstantuṃ tanvānaḥ pitṛṇāmanṛṇo bhavati tadeva tasyā anṛṇaṃ tasmātprajananaṃ paramaṃ vadantyagnayo vai trayī vidyā devayānaḥ panthā gārhapatya ṛkpṛthivī rathantaramanvāhāryapacanaṃ yajurantarikṣaṃ vāmadevyamāhavanīyaḥ sāma suvargo loko bṛhattasmādagnīnparamaṃ vadantyagnihotraṃ sāyaṃ prātargṛhāṇāṃ niṣkṛtissviṣṭaṃ suhutaṃ yajñakratūnāṃ prāyaṇaṃ suvargasya lokasya jyotistasmādagnihotraṃ paramaṃ vadanti yajña iti yajñena hi devā divaṃ gatā yajñenāsurānapānudanta yajñena dviṣanto mitrā bhavanti yajñe sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmādyajñaṃ paramaṃ vadanti mānasaṃ vai prājāpatyaṃ pavitraṃ mānasena manasā sādhu paśyati mānasā ṛṣayaḥ prajā asṛjanta mānase sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmānmānasaṃ paramaṃ vadanti nyāsa ityāhurmanīṣiṇo brahmāṇaṃ brahmā viśvaḥ katamaḥ svayaṃbhuḥ prajāpatiḥ saṃvathsara iti saṃvathsaro'sāvādityo ya eṣa āditye puruṣaḥ sa parameṣṭhī brahmātmā yābhirādityastapati raśmibhistābhiḥ parjanyo varṣati parjanyenauṣadhivanaspatayaḥ prajāyanta oṣadhivanaspatibhirannaṃ bhavatyannena prāṇāḥ prāṇairbalaṃ balena tapastapasā śraddhā śraddhayā medhā medhayā manīṣā manīṣayā mano manasā śāntiḥ śāntyā cittaṃ cittena smṛtigg smṛtyā smāragg smāreṇa vijñānaṃ vijñānenātmānaṃ vedayati tasmādannaṃ dadanthsarvāṇyetāni dadātyannātprāṇā bhavanti bhūtānāṃ prāṇairmano manasaśca vijñānaṃ vijñānādānando brahma yonissa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmā yena sarvamidaṃ protaṃ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyauśca diśaścāvāntaradiśāśca sa vai sarvamidaṃ jagathsa sa bhūtaṃ sa bhavyaṃ jijñāsaklṛpta ṛtajā rayiṣṭhāḥ śraddhā satyo mahasvāntapasovariṣṭhādjñātvā tamevaṃ manasā hṛdā ca bhūyo na mṛtyumupayāhi vidvāntasmānnyāsameṣāṃ tapasāmatiriktamāhurvasuraṇvo vibhūrasi prāṇe tvamasi saṃdhātā brahmantvamasi viśvadhṛttejodāstvamasyagnirasi varcodāstvamasi sūryasya dyumnodāstvamasi candramasa upayāmagṛhīto'si brahmaṇe tvā mahasa omityātmānaṃ yuñjītaitadvai mahopaniṣadaṃ devānāṃ guhyaṃ ya evaṃ veda brahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo mahimānamityupaniṣat ||
10.80
101 tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo'gnirdamaḥ śamayitā dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā śrotramagnīdyāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado yathsaṃcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ tadāhavanīyo yā vyāhṛtirahutiryadasya vijñānaṃ tajjuhoti yathsāyaṃ prātaratti tathsamidhaṃ yatprātarmadhyaṃdinaṃ sāyaṃ ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste paśubandhā ye saṃvathsarāśca parivathsarāśca te'hargaṇāḥ sarvavedasaṃ vā etathsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai jarāmaryamagnihotraṃ satraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate devānāmeva mahimānaṃ gatvā''dityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ sāyujyaṃ salokatāmāpnotyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo vidvānabhijayati tasmādbrahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo mahimānam (ityupaniṣat) ||
10.80_2
ambhasyekapañcāśaduttaraśataṃ jātavedase caturdaśa bhūrannaṃ bhūragnaye bhūragnaye caikamekaṃ pāhi pāhi catvāri catvāri yaśchandasāṃ dve namo brahmaṇa ṛtaṃ tapo yathā vṛkṣasyaikamekamaṇoraṇīyāg ścatustriṃśat sahasraśīrṣaṃ ṣaḍviṃśatirādityo vā eṣa ādityo vai teja ekamekaṃ nidhanapataye trayoviṃśatiḥ sadyojātaṃ trīṇi vāmadevāyaikamaghorebhyastatpuruṣāya dve dve īśāno namo hiraṇyabāhava ekamekamṛtaṃ satyaṃ dve sarvo vai catvāri kadrudrāya trīṇi yasya vaikaṅkatī kṛṇuṣva pājo'ditirāpo vā idamekamekamāpaḥ punantu catvāryagniśca sūryaśca nava navomiti catvāryāyātu pañcaujo'si daśottame catvāri ghṛṇistrīṇi brahmametu māṃ yāste brahmahatyāṃ dvādaśa brahma medhayā'dyā na imaṃ bhrūṇahatyāṃ brahma medhavā brahmā devānāmidaṃ vīrahatyāmekānna viṃśatirekānna viṃśatirmedhā devī medhāṃ ma indraścatvāri catvāryā māṃ medhā dve mayi medhāmekamapaitu paraṃ vātaṃ prāṇamamutrabhūyāddhariṃ śalkairagniṃ māchido mṛtyo mā no mahāntaṃ mā nastoke prajāpate svastidā tryambakaṃ ye te sahasramayutaṃ dve dve mṛtyave svāhaikaṃ devakṛtasyaikādaśa yadvo devāḥ kāmo'kārṣīnmanyurakārṣīṃ dve dve tilāñjuhomi gāvaḥ śriyaṃ prajāḥ pañca tilāḥ kṛṣṇāścorasya śrīḥ prajñātu jātavedaḥ sapta prāṇavāktvakchira uttiṣṭha pañca pṛthivīśabdamanovāgvyaktātmā'ntarātmā paramātmā me kṣudhe'nnamaya pañcadaśāgnaye svāhaikacatvāriṃśardontadbrahma nava śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi caturviṃśatiḥ śraddhāyāṃ prāṇe niviśyāmṛtaṃ hutandaśāṅguṣṭhamātraḥ puruṣo dve vāṅma āsannaṣṭau vayassuparṇāḥ prāṇānāṃ granthirasi dve dve namo rudrāyaikaṃ tvamagne dyubhirdve śivena me santiṣṭhasva satyaṃ prājāpatyastasyaivamekamekamaśītiḥ ||
10.101
ambhasyapāre svasti naḥ pāhi no agna ekayā''dityo vā eṣa ṛtaṃ satyamomityā māṃ medhā mā nastoke tilāñjuhomi śraddhāyāṃ prāṇe niviśya tasyaivamekottaraśatam ||
10.101.p1
0 saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
Linked texts (12)
- Mahānārāyaṇopaniṣad (Taittirīya) (complete text) — Sanskrit
- Liṅgadhāraṇacandrikā — Nandikeśvara 1625, Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Baudhāyanadharmasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Hiraṇyakeśigṛhyasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Āpastambaśrautasūtra — Āpastamba, Sanskrit
- Mādhyandina (ed. Shuklayajurveda) — Sanskrit
- Vīraśaivānandacandrikā (Maritontadārya) — Maritontadārya 1725, Sanskrit
- Kauṣītakagṛhyasūtra — Sanskrit
- Pañcasūkta — Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit