Taittirīya Āraṇyaka 5.1
Taittirīyāraṇyaka (complete text) 5.1
- Language
- Sanskrit
5.1
utkaro hyete tṛndanti mahāvīratvamabruvannajayanthsapta ca ||
5.1.p1
8 sāvitraṃ juhoti prasūtyai | caturgṛhītena juhoti | catuṣpādaḥ paśavaḥ | paśūnevāvarundhe | catasro diśaḥ | dikṣveva pratitiṣṭhati | chandāṃsi devebhyo'pākrāmann | na vo bhāgāni havyaṃ vakṣyāma iti | tebhya etaccaturgṛhītamadhārayann | puronuvākyāyai yājyāyai ||
5.1.p2
9 devatāyai vaṣaṭkārāya | yaccaturgṛhītaṃ juhoti | chandāgsyeva tatprīṇāti | tānyasya prītāni devebhyo havyaṃ vahanti | brahmavādino vadanti | hotavyaṃ dīkṣitasya gṛhā 3 i na hotavyā 3 miti | havirvai dīkṣitaḥ | yajjuhuyāt | haviṣkṛtaṃ yajamānamagnau pradadhyāt | yanna juhuyāt ||
5.1.p3
10 yajñaparurantariyāt | yajureva vadet | na haviṣkṛtaṃ yajamānamagnau pradadhāti | na yajñaparurantareti | gāyatrī chandāgsyatyamanyata | tasyai vaṣaṭkāro'bhyayya śiro'cchinat | tasyai dvedhā rasaḥ parāpatat | pṛthivīmardhaḥ prāviśat | paśūnardhaḥ | yaḥ pṛthivīṃ prāviśat ||
5.1.p4
11 sa khadiro'bhavat | yaḥ paśūn | so'jām | yatkhādiryabhrirbhavati | chandasāmeva rasena yajñasya śirassambharati | yadaudumbarī | ūrgvā udumbaraḥ | ūrjaiva yajñasya śirassambharati | yadvaiṇavī | tejo vai veṇuḥ ||
5.1.p5
12 tejasaiva yajñasya śirassambharati | yadvaikaṅkatī | bhā evāvarundhe | devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādatte prasūtyai |
aśvinorbāhubhyāmityāha | aśvinau hi devānāmadhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityāha yatyai | vajra iva vā eṣā | yadabhriḥ | abhrirasi nārirasītyāha śāntyai ||
5.1.p6
13 adhvarakṛddevebhya ityāha | yajño vā adhvaraḥ |
yajñakṛddevebhya iti vāvaitadāha | uttiṣṭha brahmaṇaspata ityāha |
brahmaṇaiva yajñasya śiro'cchaiti | praitu brahmaṇaspatirityāha |
pretyaiva yajñasya śiro'cchaiti | pradevyetu sūnṛtetyāha | yajño vai sūnṛtā | acchā vīraṃ naryaṃ paṅktirādhasamityāha ||
5.1.p7
14 pāṅkto hi yajñaḥ | devā yajñaṃ nayantu na ityāha | devāneva yajñaniyaḥ kurute | devī dyāvāpṛthivī anu me'maṃsāthāmityāha | ābhyāmevānumato yajñasya śirassambharati | ṛdhyāsamadya makhasya śira ityāha | yajño vai makhaḥ | ṛdhyāsamadya yajñasya śira iti vāvaitadāha | makhāya tvā makhasya tvā śīrṣṇa ityāha |
nirdiśyaivainaddharati ||
5.1.p8
15 trirharati | traya ime lokāḥ | ebhya eva lokebhyo yajñasya śirassambharati | tūṣṇīṃ caturthaṃ harati | aparimitādeva yajñasya śirassambharati | mṛtkhanādagre harati | tasmānmṛtkhanaḥ karuṇyatamaḥ |
iyatyagra āsīrityāha | asyāmevāchambaṭkāraṃ yajñasya śirassambharati |
ūrjaṃ vā etaṃ rasaṃ pṛthivyā upadīkā uddihanti ||
5.1.p9
16 yadvalmīkam | yadvalmīkavapā sambhāro bhavati | ūrjameva rasaṃ pṛthivyā avarundhe | atho śrotrameva | śrotragg hyetatpṛthivyāḥ | yadvalmīkaḥ | abadhiro bhavati | ya evaṃ veda | indro vṛtrāya vajramudayacchat | sa yatra yatra parākramata ||
5.1.p10
17 tannāddhriyata | sa pūtīkastambe parākramata | so'ddhriyata | so'bravīt | ūtiṃ vai me dhā iti | tadūtīkānāmūtīkatvam | yadūtīkā bhavanti |
yajñāyaivotiṃ dadhati | agnijā asi prajāpate reta ityāha | ya eva rasaḥ paśūnprāviśat ||
5.1.p11
18 tamevāvarundhe | pañcaite sambhārā bhavanti | pāṅkto yajñaḥ | yāvāneva yajñaḥ | tasya śirassambharati | yadgrāmyāṇāṃ paśūnāṃ carmaṇā sambharet | grāmyānpaśūñchucā'rpayet | kṛṣṇājinena sambharati | āraṇyāneva paśūñchucā'rpayati | tasmāthsamāvatpaśūnāṃ prajāyamānānām ||
5.1.p12
19 āraṇyāḥ paśavaḥ kanīyāṃsaḥ | śucā hyṛtāḥ | lomatassambharati | ato hyasya medhyam | parigṛhyāyanti | rakṣasāmapahatyai | bahavo haranti | apacitimevāsmindadhati | uddhate sikatopopte pariśrite nidadhati śāntyai | madantībhirupasṛjati ||
5.1.p13
20 teja evāsmindadhāti | madhu tvā madhulā karotvityāha |
brahmaṇaivāsmintejo dadhāti | yadgrāmyāṇāṃ pātrāṇāṃ kapālaiḥ saṃsṛjet |
grāmyāṇi pātrāṇi śucā'rpayet | armakapālaiḥ saṃsṛjati | etāni vā anupajīvanīyāni | tānyeva śucā'rpayati | śarkarābhissaṃsṛjati dhṛtyai | atho śantvāya | ajalomaissaṃsṛjati | eṣā vā agneḥ priyā tanūḥ | yadajā | priyayaivainaṃ tanuvā saṃsṛjati | atho tejasā |
kṛṣṇājinasya lomabhissaṃsṛjati | yajño vai kṛṣṇājinam | yajñenaiva yajñaṃ saṃsṛjati ||
Commentaries (2)
- Taittirīyāraṇyakabhāṣya (Sāyaṇa) — Sāyaṇa, Sanskrit
- Vedārthaprakāśa — Sāyaṇa alias Mādhava, Sanskrit
Other recensions (1)
- Taittirīyāraṇyaka — Sanskrit
Linked texts (3)
- Yajurveda — Sanskrit
- Taittirīyāruṇa — Sanskrit
- Cittiprapāṭhaka — Sanskrit