Pramāṇa · Search · About · API

Atharvavedabrahmana 2

Atharvavedabrāhmaṇa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.14

taṃ ha smaitamevaṃ vidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ yajñaviriṣṭau vā yajñaviriṣṭino
vetyupādhāveran namaste astu bhagavan yajñasya no viriṣṭaṃ sandhehīti,
tadyatraiva viriṣṭaṃ syāttatrāgnīnupasamādhāya śāntyudakaṃ kṛtvā pṛthivyai
śrotrāyeti cirevāgnīn samprokṣati, triḥ paryyukṣati, triḥ kārayamāṇamācāmayati ca, samprokṣati ca, yajñavāstu ca samprokṣyatathāpi
vedānāṃ rasena yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate, tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ
sandadhyātsuvarṇena rajataṃ, rajatena lohaṃ, lohena sīsaṃ, sīsena evevamevāsya yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate, yajñasya sandhitimanvayajamānaḥ
sandhīyate, yajamānasya sandhitimanvṛtvijaḥ sandhīyanta, ṛtvijāṃ
sandhitimanvadakṣiṇāḥ sandhīyante dakṣiṇānāṃ sandhitimanvayajamānaḥ
putrapaśubhiḥ sandhīyate, putrapaśūnāṃ sandhitimanvayajamānaḥ svargeṇa
lokena sandhīyate, svargasya lokasya sandhitimanva tasyāham̐sya yogakṣemaḥ sandhīyate, yasminbrahmau yajanta iti brāhmaṇam

2.15

tadu ha smāhātharvā devo vijānanyajñaviriṣṭānanvājotyupaśamayeran (1)yajñe prāyaścittiḥ kriyate'pi ca yadu bahriva yajñe (2) vilomaḥ
kriyate na caivāsya kācanārttirbhavati na ca yajñavikkambhamupayātyū pahanti
punarmṛtyumapātyeti punarājāniṃ kāmacāro'sya sarveṣu lokeṣu bhavati
ya evaṃ veda yasyaivaṃ vidvān brahmā bhavati yasya caivaṃ vidvān brahmā
dakṣiṇataḥ sado'dhyāste yasya caivaṃ vidvān brahmā dakṣiṇata udaṅmukha
āsīno yajña ājyāhutīrjuhotīti brāhmaṇam

2.16

brahma ha vai brahmāṇaṃ puṣkare sasṛje, sa khalu brahmā sṛṣṭacintāmāpede kenāhamekenākṣareṇa sarvāṃśca kāmān sarvāṃśca lokān
sarvāṃśca devān sarvāṃśca vedān sarvāṃśca yajñān sarvāṃśca śabdān
sarvāśca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamānyanubhaveyamiti
sa brahmacaryamacarat sa omitye tadakṣaramapaśyad (3) dvivarṇaṃ caturmācaṃ
sarvavyāpi sarvavibhuyātāyāmabrahma brāhmīṃ vyāhṛtiṃ brahmadaivataṃ tayā
sarvāṃca kāmān sarvāṃca lokān sarvāṃca devān sarvāṃca vedān
sarvāṃca yajñān sarvāṃca śabdān sarvāṃca vyuṣṭī: sarvāṇi ca bhūtāni
sthāvarajaṅgamānyanvabhavattasya prathamena varṇenāpasnehañcānvabhavattasya
dvitīyena varṇena tejo jyotīṃṣyanvabhavat

2.17

tasya prathamayā svaramātrayā pṛthivīmagnimoṣadhivanaspatīn
ṛgvedaṃ bhūriti vyāhṛtirgāyatraṃ (1) chandastrivṛtaṃ stomaṃ prācīṃ diśaṃ
vasantamṛtuṃ vācamadhyātmaṃ jihvāṃ rasamitīndriyāṇyanvabhavat

2.18

tasya dvitoyayā svaramācayā'ntarikṣaṃ vāyuṃ yajurvedaṃ bhuva iti
vyāhṛtistraiṣṭubhaṃ (2) chandaḥ pañcadaśaṃ stomaṃ pratīcīṃ diśaṃ grīṣmamṛtuṃ
prāṇamadhyātmannāsike gandhaghrāṇamitīndriyāṇyanvabhavat

2.18-2

tasya tṛtīyayā svaramātrayā divamādityaṃ sāmavedaṃ svariti
vyāhṛtirjāgataṃ chandaḥ saptadaśaṃ stomamudīcīṃ diśaṃ varṣāṛtuṃ
jyotidhyātma' cakṣuṣī darśanamitīndriyāṇyanvabhavat

2.20

tasya vakāramātrayā'paścandramasamatharvavedavṛdhanmaho3miti samāmnānaṃ jamadityaṅgirasāmānuṣṭubhaṃ chanda ekaviṃśaṃ stomaṃ dakṣiṇāṃ
diśaṃ śaradamṛtuṃ mano'dhyātma' jñānaṃ jñeyamitīndriyāṇyanvabhavat

2.21

tasya makārastyaletihāsapurāṇaṃ bāko vākyagāthā nārāśaṃsīrūpaniṣado'nuśāsanānāmiti vṛdhat karaduhan mahatacchamo3miti
vyāhṛtoḥ svaraśamyanānātmanoḥ (3) svaranṛtyagītavādinānyanvabhavaccaitrarathaṃ daivataṃ vaidyutaṃ jyotirbārhataṃ chandastṛṇavattrayastriṃśau stomau
bhuvāmūrddhāṃ divaṃ hemantamiśirāhatū grīṣmamadhyāktaṃ śaśvatravaśamitīndriyāṇyabhavan

2.22

saivaikākṣaraṛg brahmaṇastapaso'ye prādurvabhūva brahma vedasyātharvaṇaṃśukramaṃta eva mantrāḥ prādurbabhūvuḥ sa tu khalu mantrāṇāmatapasāśuśrūṣā'nadhyāyādhyayanena yadūnañca viriṣṭañca yātayāmañca karoti tadatharvaṇāṃ tejasā pratyāpyāyayen mantrāśca māmabhimukhībhaveyurgarbhā iva
mātaramabhijrighāṃsuḥ purastādoṅkāraṃ prayuṅkta etayaiva tadṛcā pratyā
pyāyayedevaiva yajñasya purastādyujyata eṣā paścāt sarvata etayā
yajñastāyate
tadapyetadṛcoktaṃ | yā purastādyujyata (1) ṛco'kṣare parame
vyomanniti
tadetadakṣaraṃ brāhmaṇo yaṃ kāmamicchet trirātropoṣitaḥ
prāṅmukho vāgyato bahiṣṇupaviśya sahasrakṛtva āvarttayet (2)
sidhyantyasyārthāḥ sarvakarmāṇi ceti brāhmaṇam

2.23

basorddhārāṇāmaindranagara (3) madasurāḥ paryavārayanta, te devā bhītā
āsan ka imānasurānapaniṣyatīti, ta oṅkāraṃ brahmaṇaḥ putraṃ jyeṣṭhaṃ
dṛdṛśuste tamabruvan bhavatā mukhenemāmasurān jayemeti | sa hovāca
kiṃ me pratīvāho bhaviṣyatīti varaṃ vṛṇīṣeti vṛṇā iti sa varamavṛṇīta na māmanorayitvā brāhmaṇā brahma vadeyuryadi vadeyurabrahma tatyāditi tatheti te devā devayajanasyottarāīe'suraiḥ saṃyatā āsaṃstvānoṅkāreṇāgnīdhrīyāddevā asurān parābhāvayanta, tadyatparābhāvayanta
tasmādoṅkāraḥ pūrvvaucyate(1)| yo ha vā etamoṅkāraṃ na vedāvaśaḥsyādityatha ya evaṃ veda brahma vaśaḥ syāditi tasmādoṅkāra ṛgyag
bhavati yajuṣi yajuḥ sāmni sāma sūtre sūtraṃ brāhmaṇa brāhmaṇaṃ śloke
ślokaḥ praṇave praṇava iti brāhmaṇam

2.24

oṅkāraṃ pṛcchāmaḥ ko dhātuḥ kiṃ prātipadikaṃ kiṃ nāmākhyāta̍
kiṃ liṅgaṃ kiṃ vacanaṃ kā vibhaktiḥ kaḥ pratyayaḥ kaḥ svara upasargo
nipātaḥ kiṃ vai vyākaraṇaṃ ko vikāraḥ ko vikārī katimātraḥ
kativarṇaḥ katyakṣaraḥ katipadaḥ kaḥ saṃyogaḥ kiṃ sthānānupradānakaraṇaṃ
śikṣukāḥ kimuccārayanti kiṃ chandaḥ ko varṇa iti pūrvve praśnā, athottare mantraḥ kalpo brāhmaṇamṛgyajuḥ sāma kasmādbrahmavādina oṅkāramāditaḥ kurvvanti kiṃ daivataṃ kiṃ jyautiṣaṃ kiṃ niruktaṃ kiṃ sthānaṃ
kā prakṛtiḥ kimadhyātmamiti ṣaṭtriṃśat praśnāḥ pūrvvottarāṇāṃ trayo
vargā dvādaśakā etairaiauṅkāraṃ vyākhyāsyāmaḥ

2.25

indraḥ prajāpatimapṛcchad bhagavannabhisṛtya pṛcchāmīti, pṛccha vatsetyabravīt, kimayamaṅkāraḥ kasya putraḥ kiñcaitacchandaḥ kiñcaitadvarṇaḥ
kiñcaitad brahmā brahma sampadyate tasmād vai tadbrahmoṅkāraṃ pūrvvamālebhe
svaritodātta ekākṣara oṅkāra ṛgvede, traisvaryyodātta ekākṣara oṅkāro yajurvede, dīrghaplutodātta ekākṣara oṅkāraḥ sāmavede, hrasvodātta ekākṣara oṅkāro'tharvavede udāttodāttadvipada a u ityarddhacatasro mātrā makāre vyañjanamityāhuryā sā prathamā mātrā brahmadevatyā
raktā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched brāhmaṃ padaṃ, (1) yā sā
dvitīyā mātrā viṣṇudevatyā kṛṣṇā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ
sa gacched vaiṣṇavaṃ padaṃ, yā sā tṛtīyā mātreśānadevatyā kapilā
varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedaiśānaṃ padaṃ, yā sārddhacaturthī
mātrā sarvadevatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasannibhā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchetpadamanāmakamoṅkārasya cotpattirvipro yo na jānāti tatpunarupayanaṃ tasmād brāhmaṇavacanamādattavyaṃ yathā lātavyo gotro brahmaṇaḥ putro gāyatraṃ chandaḥ śuklo varṇaḥ
puṃso vatso rudro devatā oṅkāro vedānām

2.16-2

sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu | vacaneṣu ca sarveṣu yanna
vyeti tadavyayaṃ || ko vikāro avate prasāraṇamāpnotirāva T [pakārau vikāryāvādita oṅkāro vikriyate dvitīyo makāra evaṃ
dvivarṇa ekākṣara omityoṅkāro nirhataḥ

2.27

sargānudāttasvaritaliṅgavibhaktivacanāni ca saṃkhyānādhyāyina (1)
ācāryyāḥ pūrvve babhūvuḥ śravaṇādeva pratipadyante nakāraṇaṃ pṛcchantyathāparapakṣīyoṇāṃ kaviḥ pañcālacaṇḍaḥ (2) paripṛcchako babhūvāṃ vu
pṛthaggṛhṇīthadoṣān bhavanto bruvantviti tadvāpyupalakṣayehavarṇākṣarapadāṅgaśo vibhaktyāmṛṣiniṣevitāmiti vācaṃ stuvanti tasmāt kāraṇaṃ
brūmo varṇānāmayamidaṃ bhaviṣyatīti ṣaḍaṅgavidastattathā'dhīmahe
kiñchanda iti gāyatraṃ hi chando gāyatrī vai devānāmyekākṣarā
śvetavarṇā ca vyākhyātā hau dvādaśakau vargavitad vai vyākaraṇaṃ (3)
dhātvarthavacanaṃ śaikṣyaṃ (4) chandovacanaṃ cāthottarī hau dvādaśakau vargau
vedarahasikau vyākhyātā mantraḥ kalpo brāhmaṇamṛgyajuḥsāmātharvaṇyeṣā vyāhṛtiścaturṇāṃ vedānāmānupūrveṇaumbhūrbhuvasvariti vyāhatayaḥ

2.28

bhagavantamevopadhāvāma(1) sarveṣāmeva śarma bhavāneti(2) te tathetyuktā
tūṣṇīmatiṣṭhannānupasavebhya ityuposīdāmoti noccairbabhūvuḥ
sa ebhya upanīya provāca māmikāmeva vyāhṛtimāditaḥ āditaḥ
kṛṇudhvamityevaṃ māmakā ādhīyante
nartta bhṛgvaṅgirovidaḥ somaḥ pātavya ṛtvijaḥ parābhavanti yajamāno rajasāpadhvasyati śrutiścāpadhvastā tiṣṭhatītyevamevottarārūrādyogāttokaṃ tokamapādhvamityevaṃ pratāpona parābhaviṣyatīti
tathāha tathāha bhagavanniti pratipedira āpyāyayaṃste tathā votaśokabhayā
babhūvuḥ | tasmād brahmana 'dina oṅkāramāditaḥ kurvanti

2.26

kindevata mityṛcāmagnirdevatamtadeva jyotirgāyatraṃ chandaḥ pṛthivī
sthānaṃ | agnimīle (3) purohitaṃ yajñasya̍ devamṛtvijaṃ | hotāraṃ
ratna dhātumamityevamādiṃ kṛtvā ṛgveda‌madhīyate
yajuṣāṃ vāyurdevataṃ tadeva jyotiḥ traiṣṭubhaṃ chando'ntarikṣaṃ
sthānaṃ | iṣe (4) tvorje tvā vāyava stha devo vaḥ savitā prārpayatu
śreṣṭhatamāya karmaṇa ityevamādiṃ kṛtvā yajurveda‌madhīyate
sāmnāmādityo daivataṃ tadeva jyotirjāgataṃ chando dyau
sthānaṃ | agna āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye | nihotā
satsi barhiṣītyevamādiṃ kṛtvā sāmaveda‌madhīyate
atharvaṇāṃ candramā daivataṃ tadeva jyotiḥ
sarvāṇi chandāṃsyāpaḥ snānaṃ | śanno̍ de̱ve̱rabhi̍ṣṭa̍ya ityevamādiṃ kṛtvā
atharvavedamadhīyate | aṅgyaḥ sthāvarajaṅgamo bhūtagrāmaḥ sambhavati, tasmāt
sarvvamāpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayaṃ | antaraite trayo vedā bhṛgūnaṅgirasaḥ śritā ityaditi prakṛtirapāmoṅkāreṇa caitasmād vyāsaḥ
purovāca bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛ̱to'nyān vedānadhīyīta nānyatra
saṃskṛ̱to (1) bhṛgvaṅgiraso'dhīyīta atha sāmavede khilaśrutiḥ(2)
brahmacaryeṇa caitasmādatharvāṅgiraso ha yo vedaḥ sa veda sarvamiti
brāhmaṇaṃ

2.30

adhyātmamātmabhaiṣajyamātmakaivalyamoṅkāra ātmānaṃ niruhya saṅgamamātrīṃ bhūtārthacintāṃ(3) cintayedatikramya vedebhyaḥ sarvaparamādhyātmaphalaṃ prāpnotītyarthaḥ savitarkaṃ jñānamayamityetaiḥ praśnaiḥ prativacanaiśca yathārthaṃ padamanuvicintya prakaraṇajño hi prabalo viṣayo syāt
sarvasminvāko vākya iti brāhmaṇam

2.31

etaddha smaitadvidvāṃsamekādaśākṣamaudgalyaṃ glāvo maitreyo'bhyājagāma sa tasmin brahmacaryaṃ vasato vijñāyovāca kiṃ svinmaryā
ayaṃ taṃ maudgalyo'dhyeti yadasmin brahmacaryaṃ vasatīti taddhi maudgalyasyāntevāsī śuśrāva saḥ ācāryyāyāvrajyācacakṣe duradhīyānaṃ vā
ayaṃ bhavantamavocadye|'yamadyātithi rbhavati kiṃ saumya vidvāniti
trīn vedān brūte bho3iti tasya saumya yo visraṣṭo vijigoṣo'ntevāsī tasmai hvayeti, tamājuhāva tamabhyuvācāsāviti bho3iti kiṃ
somya ta ācāryyo'dhyetīti, trīn vedān brūte bho3iti, yannu khalu
somyāsmābhiḥ sarvve vedā mukhato gṛhītāḥ kathamsa evamācāryyo
bhāṣate kathaṃ nu śiṣṭāḥ śiṣṭebhya evaṃ(1) bhāṣeran yaṃ hyenamahaṃ praśnaṃ
pracchāmi na taṃ vivakṣyati na hyenamadhītīti| sa ha maudgalyaḥ svamantevāsinamuvāca, parehi saumya glāvaṃ maitreyamupasīdādhohi bhoḥ
sāvitrīṃ gāyatrīñcaturviṃśatiyoniṃ dvādaśamithunāṃ yasyā bhṛgvaṅgirasaścaturthasyāṃ sarvvamidaṃ śritaṃ, tāṃ bhavān prabravītviti sa cetsaumya
duradhīyāno bhaviṣyātyācāryyovāca brahmacārī brahmacāriṇe sāvitrīṃ
prāhveti vakṣyati tattvaṃ brūyāt duradhīyānantaṃ vai bhavān maudgalyamavocat sa tvā yaṃ praśnamaprācīnna taṃ vyavocaḥ purā saṃvatsarādārttimārtsyasīti(2)

2.32

sa tatrājagāma yatretaro babhūva, taṃ ha papraccha sa ha na pratipede, taṃ
hovāca duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyamavocat sa tvā yaṃ praśnamaprācīnna taṃ vyavocaḥ purā saṃvatsarādārttimārtsyasīti(3)| sa ha
maitreyaḥ(4) svānantevāsina uvāca yathārthaṃ bhavanto yatrāgūhaṃ yathāmano
viprasṛjyantāṃ duradhīyānaṃ vā ahaṃ maudgalyamavocaṃ sa mā yaṃ praśnamaprākṣīnna taṃ vyavocaṃ tamupeṣyāmi(5) śāntiṃ kariṣyāmīti| saha maitreyaḥ
prātaḥ samitpāṇimaudgalyamupasasādāsāvāgrahaṃ(1) bho maitreyaḥ kimarthamiti duradhīyānaṃ vā ahaṃ bhavantamavocaṃ tvaṃ mā yamannamaprākṣīrna taṃ
vyavocaṃ tvāmupeṣyāmi śāntiṃ kariṣyāmīti,sa hovācātra vā upetañca
sarvvañca kṛtaṃ pāpakena tvā yānena carantamāṅgaratho'yaṃ mama kalyāṇastaṃte dadāmi (2) tena yāhīti | sa hovācaitadevācātviṣyānnṛśaṃsyañca
yathā bhavānāhopāyāmityeva bhavantamiti taṃ hopeśyāya taṃ hopetya
papraccha kiṃsvidāhurbhoḥ saviturvareṇyaṃ bhargo devasya kavayaḥ kimādurdhiyo vicakṣva (3) yadi tāḥ pravettha pracodayātsavitā yābhiretoti
tasmā etat provāca vedāñchandāṃsi saviturvareṇyaṃ bhargo devasya
kavayo'nnamāhuḥ | karmāṇi dhiyastadu te bravīmi (4) pracodayātsavitāyābhiretoti
tamupasaṅgūhya papracchādhohi bhoḥ kaḥ savitā kā sāvitrī

2.33

mana eva savitā, vāk sāvitrī, yatra hyeva manastad vāk, yatra
vai vāk tanmana, ityete dve yonī ekaṃ mithunam, agnirakha savitā,
pṛthivo sāvitrī, yatra hyevāgnistat pṛthivī yatra vai pṛthivo tadagnirityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vāyureva savitā'ntarikṣaṃ sāvitrī yatra
hyeva vāyustadantarikṣaṃ, yatra vā antarikṣaṃ tadvāyurityete dve yonī ekaṃ
mithunam, āditya eva savitā dyauḥ sāvitrī yatra hyevādityastaddyauryatra vai dyaustadāditya ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, candramā eva
savitā, nakṣatrāṇi sāvitrī, yatra hyeva candramāstannakṣatrāṇi yatra vai
nakṣatrāṇitaccandramā, ityete dve yonī ekaṃ mithunam, ahureva savitā,
rātriḥ sāvitrī, yatra hyevāhastadrātrairyatra vai rātristadaharityete dve
yonī ekaṃ mithunam, uṣṇameva savitā, śītaṃ sāvitrī, yatna hye voṣṇaṃ,
tacchītaṃ, yatra vai śītaṃ taduṣṇamityete dve yonī ekaṃ mithunam, abhrameva
savitā,varṣaṃ sāvitrī,yatna hyevābhrantadvarṣaṃ yatra vai varṣaṃ tadabbhramityete
dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vidyudeva savitā stanayitnuḥ sāvitrī yatra
hye va vidyut tat stanayitnuḥ yatra vai stanayitnustadvidyudityete dve yonī
ekaṃ mithunaṃ, prāṇa eva vitā annaṃ sāvitrī, yatra hyeva prāṇastadannaṃ
yatra vā annaṃ tat prāṇa ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vedā eva savitā
chandāṃsi sāvitrī, yatra hyeva vedāstacchandāṃsi yatra vai cchandāṃsi
tad vedā ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, yajña eva savitā, dakṣiṇā
sāvitrī, yatra hyeva yajñastat dakṣiṇā yatra vai dakṣiṇāstadyajña ityete
dve yona iekaṃmithunam, etaddha smaitadvidvāṃsamopākārimāsastūrvvaṃ brahmacārī te saṃsthita ityathaita āsastūrācita iva cito babhūvāthosthāya
prāvrājīdityetadvāhaṃ veda naitāsu yoniṣvita etebhyo vā mithunebhyaḥ
sambhūtò brahmacārī mama purāyuṣaḥ preyāditi

2.34

brahma hedaṃ śriyaṃ pratiṣṭhāmāyatanamamaikṣata tattapasva(1) yadi tad vrate
dhriyeta tatsatye pratyatiṣṭhat sa savitā sāvitryā brāhmaṇaṃ sṛṣṭvā tatsāvitrīṃ paryadadhāt(2) tat saviturvareṇyamiti sāvitryāḥ prathamaḥ
pādaḥ, pṛthivyṛcaṃ samadadhādacā'gnimagninā śriyaṃ, śriyā striyaṃ,
striyā mithunaṃ, mithunena prajāṃ; prajayā karma, karmaṇā tapastapasā
satyaṃ, satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ, brāhmaṇena vrataṃ vratena
vai brāhmaṇaḥ saṃśitobhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jovanaṃ bhavanaṃ bhavati(1) ya evaṃ veda yaścaivaṃ
vidvānevametaṃ sāvitrāḥ prathamaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

2.35

bhargo devasya dhīmahīti sāvitrayā dvitīyaḥ pādo'ntarikṣeṇa
yajuḥ samadadhāt(2) yajuṣā vāyuṃ, vāyunā'bbhramabbhreṇa varṣaṃ, varṣeṇauṣadhivanaspatī nauṣadhi vanaspatibhiḥ paśūn paśubhiḥ karmma karmmaṇā tapastapasā
satyaṃ, satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ, brāhmaṇena vrataṃ vratena vai brāhmaṇaḥ
saṃśito bhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaścaivaṃ vidvānevametaṃ sāvitrayā
dvitīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

2.36

dhiyo yo naḥ pracodayāditi sāvitrāstṛtīyaḥ pādo divā
sāma samadadhā(3) tsāmnā''dityamādityena raśmīn raśmibhirvarṣaṃ,
varṣeṇoṣadhivanaspatī nauṣadhivanaspatibhiḥ paśūn paśubhiḥ karma karmaṇā tapastapasā satyaṃ satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ brāhmaṇena
vrataṃ vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno
bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda
yaścaivaṃ vidvānevametaṃ sāvitrāstṛtīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

2.37

tena ha vā evaṃ viduṣā brāhmaṇena brahmābhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ
brahmaṇā''kāśamabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭamākāśena vāyurabhipanno
grasitaḥ parāmṛṣṭo, vāyunā jyotirabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ, jyotiṣā'po'bhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭā adbhirbhūmiborderbhipannā grasitā parāmṛṣṭā, bhūmyā'nnamabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭamannena prāṇo'bhipanno grasitaḥ
parāmṛṣṭaḥ prāṇena mano'bhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ, manasā vāgabhipannā
grasitā parāmṛṣṭā, vācā vedā abhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭā, vedairyajño'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭastāni ha vā etāni dvādaśamahābhūtānyevaṃ vidhipratiṣṭhitāni(1) teṣāṃ yajña eva parārddhaḥ

2.38

taṃ ha smaitamevaṃ vidvāṃso manyante vighnenamiti yāthātathyamavidvāṃso'yaṃ yajño vedeṣu pratiṣṭhito, vedā vāci pratiṣṭhitā, vāṅ manasi
pratiṣṭhitā, manaḥ prāṇe pratiṣṭhitaṃ, prāṇo'nne pratiṣṭhito, 'nnaṃ bhūmau pratiṣṭhitaṃ, bhūmirapsu pratiṣṭhitā, āpo jyotiṣi pratiṣṭhitā, jyotirvāyau
pratiṣṭhitaṃ, vāyurākāśe pratiṣṭhita, ākāśaṃ brahmaṇi pratiṣṭhitaṃ, brahma
brāhmaṇe brahmavidi pratiṣṭhitaṃ, yo ha vā evaṃ vit sa brahmavit, puṣyāṃ
ca kīrttiṃ labhate surabhīṃśca gandhān so'pahatapāpmānantyaśriyamaśnute,2) ya evaṃ veda yaścaivaṃ vidvānevametāṃ vedānāṃ mātaraṃ sāvitrīsampadamupaniṣadamupāsta iti brāhmaṇam

2.38-2

āpo garbhaṃ janayantīrityapāṅgarbhaḥ puruṣaḥ sa yajño'ṅgiryajñaḥ
praṇīyamānaḥ prāṅṇāyate, tasmādācamanīyaṃ pūrvamāhārayati
sa yadācāmati trirācāmati dviḥ parimṛjmatyāyurevaruddhā pāpmānaṃ
nirṇudatyupasādya yajuṣodghṛtya mantrān prayujyāvasāya prācīḥ śākhāḥ
sandhāyo niraṅguṣṭhe pāṇavamṛtamasyamṛtopastaraṇamasyamṛtāya tvopastṛṇāmoti pāṇāvukamānoya jovāstheti sūktena trirācāmati | sa yatpūrvvamācāmati sapta prāṇāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ
śarīrāmātrāstadyathaitadagniṃ vāyumādityaṃ candramasamapaḥ paśūnanyāṃ
śca prajāstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ | sa yad dvitīyamācāmati
saptāpānāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ śarīrān
mātrā(1)stadyathaitatpaurṇamāsīmaṣṭakāmamāvāsyāṃ śraddhāṃ dīkṣāṃ yajñaṃ dakṣiṇāstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ | sa yattṛtīyamācāmati sapta
vyānāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ śarīrāmātrā(2)
stadyathaitat pṛthivīmantarikṣaṃ divannakṣatrāṇyūtūnāttaṃvān saṃvatsarāṃstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ puruṣo brahmāthāpriyanigamo
bhavati tasmādvai vidvān puruṣamidaṃ puṇḍarīkamiti prāṇa eṣa sa
puri śe te saṃpuriśaṃta dūti | puriśayaṃ santaṃ prāṇa puruṇa ityācakṣate
parokṣeṇa parokṣapriyā dūva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ | sa yatpūrvvamācāmati purastāḍomāṃstenāsminnavarundhe sayad dvitīyamācāmatyājyabhāgau tenāsminnavarundhe, sa yattṛtīyamācāmati saṃsthitahomāṃstenā
sminnavarundhe,sa yahviḥpariśumbhati tatsamiāṃsaṃvarhiḥ, sa yatsarvāṇi khāni
sarvaṃ dehamāpyāyayati yañcānyadātāraṃ mandrakāryaṃ yajñe skandati sarvantenāsminnavarundhe, sa yadaupūrvān mantrān prayuṅkta āsarvamedhādete
kratava eta evāsya sarveṣu lokeṣu sarveṣu deveṣu sarveṣu vedeṣu sarveṣu
bhūteṣu sarveṣu saleṣu kāmacāraḥ kāmavimocanaṃ bhavatyaheca na pramīyate(1) ya evaṃ veda
tadapyetadṛcoktaṃ | āpo bhṛgvaṅgirorūpamāpo bhṛgvaṅgiromayaṃ
sarvamāpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayaṃ | antaraite trayo vedā
bhṛgūnaṅgiraso'nugāḥ
apāṃ puṣpaṃ mūrttirākāmaṃ pavitramuttama-mityācamyābhyucyā-tmānamanumantrayata indra jīveti brāhmaṇaṃ

2.38-2.p1

iti atharvvavede gopathabrāhmaṇapūrvvabhāge prathamaḥ prapāṭhakaḥ || 1

Linked texts (2)