Mandalabrahmana 2
Maṇḍalabrāhmaṇa 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.3-2 — 1 part
2.2
dehasya pañca doṣā bhavanti kāmakrodhabhayaniśvāsa nidrāḥ | nirvigamastu niṣmaṅkalpakṣamālaghvāhāraprasādānanyamanastvaiḥ
nidrābhayasaṅkalpaṃ chitvā samādhau tṛṣṇāvarttaṃ dvārayajñaṃ saṃmārganaiḥ samāpyānantamātmānaṃ jñātvā'mṛtamānandamaśnute
3tārakamavalokayet | bhrūmadhye saccidānandatejaḥkūṭarūpaṃ tārakaṃ brahma | tadupāyaṃ lakṣyatrayāvalokanam
⁴mūlādhārādārabhya brahmarandhraparyantaṃ suṣumnā
sūryābhā | tanmadhye taṭitkoṭisamā mṛṇālatantusūkṣmā kuṇḍalinī | tatra tamonivṛttiḥ | taddarśanātsarvapāpanivṛttiḥ | tarjanyagronmīlitakarṇarandhradvaye phūtkāra śabdo jāyate | tatra sthite
manasi cakṣurmadhyanīlajyotiḥ paśyati | evaṃ hṛdaye'pi
‘bahirlakṣyaṃ tu nāsāgre catuṣṣaḍaṣṭadaśadvādaśāṅgulībhiḥ kramāt nīladyutiśyāmatvasadṛgrakta bhaṅgīsphuracchuklapītavarṇadvayopetaṃ vyomatattvaṃ paśyati | sa tu
yogī | caladṛṣṭyā vyomabhāgavīkṣituḥ puruṣasya
dṛṣṭyagre jyotirmayūkhā vartante | taddṛṣṭiḥ sthirā
bhavati | śīrṣopari dvādaśāṅgulamānajyotiḥ paśyati
tadā'mṛtatvameti
‘madhyalakṣyaṃ tu dhvāntaścitrādivarṇasūryacandra vahnijvālāvalīvat tadvihīnāntarikṣavatpaśyati tadākārākārī bhavati
abhyāsānnirvikāraṃ guṇarahitākāśaṃ bhavati
visphurattārakākāragāḍhatamopamaṃ parākāśaṃ bhavati
kālānalasamadyotamānaṃ mahākāśaṃ bhavati | sarvotkṛṣṭaparamadyutipradyotamānaṃ tattvākāśaṃ bhavati
koṭisūryaprakāśaṃ sūryākāśaṃ bhavati | evamabhyāsānmuktamayo bhavati | ya evaṃ veda
2.3
tadyogaṃ ca tathā siddhiṃ pūrvoktaguṇavibhāgataḥ
'kimidamamanaskaṃ nāma ? tārakameva uttarārdhena amanaskaṃ bhavati,
bhrūyugamadhyabile tejasa āvirbhāvaḥ | etatpūrvatārakam
⁴uttaraṃ tvamanaskam | tālumūlordhvabhāge mahājyotirvidyate | taddarśanādaṇimādisiddhiḥ | ^ lakṣye'ntassthe bāhyāyāṃ dṛṣṭau nimeṣonmeṣavarjitāyāṃ ca dṛśye
śāmbhavī mudrā bhavati | sarvatantreṣu gopitā mahāvidyā
bhavati | tajjñānena saṃsāranistāraḥ | taddarśanaṃ
mokṣaphaladam
antarlakṣyaṃ jalajyo tissvarūpaṃ bhavati | maharṣivedyamantarlakṣyamiti kecidāhuḥ | mahanmāre jalajyo tirantarlakṣyam | buddhiguhāyāṃ sarvāṅgasundaraṃ
puruṣarūpamantarlakṣyamityapare | aupāntargatamaṇḍalamadhyagaṃ pañcavaktramumāsahāyaṃ nīlakaṇṭhaṃ praśāntamantarlakṣyamiti kecit | aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarlakṣyamityanye | uktavikalpaṃ sarvamātmaiva
sallakṣyaṃ guhābhyantarastho yo yaḥ paśyati sa eva
brahmavidbhavati | jīvaḥ pañcaviṃśakaḥ svakalpitacaturviṃśatitattvaṃ vihāya pañcaviṃśaḥ paramātmā'hamiti niścayātkarmamuktā bhavati | evamantarlakṣyadarśanena jīvanmuktadaśāmavāpya svayamantarlakṣyo
bhūtvā paramākāśākhaṇḍamaṇḍalo bhavati
2.3-2
antarlakṣyaṃ tu jalajyotiḥ svarūpaṃ bhavati, 'āpo jyotī raso'mṛtaṃ
brahma bhūrbhuvassuvarom' iti gāyatryāśīrvāt | tadevāntarlakṣyaṃ parabrahma
gopyaṃ dvādaśānte mahāviṣayaṃ ca | 'ayamātmā pūrṇaḥ' ityanena bahirendriyerna
dṛśyate | 'antarasthaḥ' ityanena manasā'pi matvarā lakṣyate | kiṃ tu paramagurūpadeśena mahanmahojvalajyotiḥ paramamantarlakṣyaṃ bhavatīti vadanti
kecit buddhiguhāyāṃ cakṣuśśrotrādiparipūrṇāṅgaḥ sṛṣṭisthitilayaśūnyaḥ
paramātmā sarvatanujālalakṣyamiti gopyameva tadvadanti | punaḥ kecicchrīvīnvarganagaragatārkamaṇḍalamadhyagaṃ pañcavaktramumāsahāyaṃ nīlakaṇṭhaṃ praśāntamantarlakṣyamiti vadanti | aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo dvidalāntarlakṣyamiti vadanti,
'aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ' 'tamevaṃ manya ātmānaṃ
vidvāna brahmāmṛto'mṛtam' iti śruteḥ
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ
īśassarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇāti viśvabhuk || iti śruteśca
darśandriyapure parivarttamānaṃ jīvātmānaṃ brahmaṇā sahaikyabhāvanayā
sādhyādvaitavṛttyā śuddhādvaitavṛttyā ca yaḥ paśyati sa eva brahmaniṣṭho
bhavati | pañcaviṃśako jīvaḥ svakalpitāṃ caturviṃśatitattvātmikāṃ
prakṛtiṃ parityajya, tatsaṅghaṃ vihāyetyarthaḥ, ṣaḍviṃśakaḥ paramātmā'hamiti kṛtaniścayaḥ sa tu jīvanmukto bhavati
evamanekadhā proktāntarlakṣyadarśanena svayamantarlakṣyaṃ vyoma bhavati
tadeva nādabindukalānāṃ mūlaṃ syāt, yato nādādyutpattirapi brahmaṇa
eva bhavatīti niyamāt
2.3-2.p1
iti yogaśāstre tṛtīyo'dhyāyaḥ.
Linked texts (6)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Maṇḍalabrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit
- Maṇḍalopaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Mahāvākyaratnāvalī — Upaniṣadbrahmayogin 1715, Sanskrit
- Maṇḍalabrāhmaṇa of Śuklayajurveda — Sanskrit