Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 14

Ṛgvedabrāhmaṇa 14

Language
Sanskrit

14.1

iti trayodaśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
athāta ājyamājyena vai devāḥ sarvānkāmānājayansarvamamṛtatvaṃ
tatho evaitadyajamāna ājyenaiva sarvānkāmānājayati sarvamamṛtatvaṃ tadvā
idaṃ ṣaḍvidhamājyaṃ tūṣṇīṃjapastūpīṃśaṃsaḥ puroruksūktamukthavīryaṃ yājyeti
ṣaḍṛtuḥ saṃvatsaraḥ ṣaḍvidha etena vai devāḥ ṣaḍvidhenājyena ṣaḍṛtuṃ saṃvatsaramāpnuvanṣaḍvidhaṃ saṃvatsareṇa sarvānkāmāntsarvamamṛtatvaṃ tatho evaitadyajamāna
etenaiva ṣaḍvidhenājyena ṣaḍṛtuṃ saṃvatsaramāpnoti ṣaḍvidhaṃ saṃvatsareṇa sarvānkāmāntsarvamamṛtatvamatha yatpurastāttūṣṇīṃjapaṃ japati svargo vai loko
yajñastadyatpurastāttūṣṇīṃjapaṃ japati svastyayanameva tatkurute svargasya lokasya
samaṣṭyā athaitaṃ tūṣṇīṃśaṃsamupāṃśu śaṃsati sarveṣāmeva kāmānāmāptyā
agnirjyotirjyotiragniriti tadimaṃ lokaṃ lokānāmāpnoti prātaḥsavanaṃ
yajñasyendro jyotirjyotirindra iti tadantarikṣalokaṃ lokānāmāpnoti
mādhyaṃdinaṃ savanaṃ yajñasya sūryo jyotirjyotiḥ sūrya iti tadamuṃ lokaṃ
lokānāmnāpnoti tṛtīyasavanaṃ yajñasyātha vai nividasāveva yo 'sau
tapatyeṣa hīdaṃ sarvaṃ nivedayanneti sā purastātsūktasya prātaḥsavane dhīyate
purastāddhyeṣa tadā bhavati madhye sūktasya mādhyaṃdine savane madhye hyeṣa tadā
bhavatyuttamāḥ pariśiṣya tṛtīyasavane paścāddheṣa tarhi parikrānto bhavati
tadetasyaiva rūpeṇa nividaṃ dadhadeti¹ tadu vā āṅkarañjayo vai prātaḥsavanaṃ
vahanti śitiṣṭhā mādhyaṃdinaṃ savanaṃ śvetānūkāśrāstṛtīyasavanamityādityenaiva dvādaśapadāṃ purorucamupasaṃśaṃsati dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ
saṃvatsarasyaivāptyai

14.2

atha saptarcamājyaṃ śaṃsati sapta vai chandāṃsi sarveṣāmeva cchandasāmāptyai tadvā ānuṣṭubhaṃ bhavati vāganuṣṭuptadyatkiṃca vācānuṣṭubhābhyanūktaṃ tatsarvamāpnoti pade vigṛhṇāti tatprajātyai rūpaṃ vīva vai striyai pumāngṛhṇāti yadveva vigṛhṇāti pratiṣṭhāyāstadrūpamatho etadgha vai mṛtyorāsyaṃ
yadete pade antareṇa sa yo 'trāvānanaṃ brūyānmṛtyorāsyamāpati² na
jīviṣyatīti tathā ha syāttasmāttadanavānaṃ saṃkrāmedamṛtaṃ vai prāṇo 'mṛtena tanmṛtyuṃ tarati samastenottareṇārdharcena praṇauti vajrameva tatpāpmane
bhrātṛvyāya praharati tā daśa gāyatryaḥ saṃpadyante 'ṣṭākṣaraṃ hi daśamaṃ padaṃ
gāyatrī vai sā yānuṣṭubgāyatramagneśchando daśa prātaḥsavane 'dhvaryurgrahāngṛhṇāti navasu bahiṣpavamānena stuvate hiṃkāro daśamo daśaimāste nānā
kurvanto virājamabhisaṃpādayanyetadvai kṛtsnamannādyaṃ yadvirāṭ tadetatsaṃpādya
yajamāne pratidadhati triḥ prathamayā triruttamayaikādaśa saṃpadyante yājyā
dvādaśī dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyai tāḥ saṃśastāḥ
ṣoḍaśa gāyatryaḥ saṃpadyante tadvāyatrīmājyamabhisaṃpadyata āgnendryā yajatīndrameva tadardhabhājaṃ savanasya karoti yājyāyāṃ devatā anvābhajateti
ha smāha kauṣītakistrayastriṃśadakṣarā vai virāṭrayastriṃśaddevatā akṣarabhājo devatāḥ karotyagna indraśca dāśuṣo duroṇa iti padaṃ pariśiṣya
virājo 'rdharce 'vāniti śrīrvirāḍannādyaṃ śriyāṃ tadvirājyannādye pratitiṣṭhatyuttareṇa virājo 'rdharcena vaṣaṭkaroti svarga eva talloke yajamānaṃ
dadhātyanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityā

14.3

śoṃsāvo3 iti prātaḥsavana āhvayate yacchuddhaṃ praṇavaṃ kurvanti tadasya
lokasya rūpaṃ yanmakārāntaṃ tadamuṣya tadyacchuddhaṃ praṇavaṃ kurvanti parāṅvā
asau loko netparāñco gāmetyatho prajātirvā ayaṃ lokaḥ prajātyā
evātho pratiṣṭhā vā ayaṃ lokaḥ pratiṣṭhātyā eva śoṃsāmo daivetyadhvaryustānyaṣṭāvakṣarāṇyukthamavācīti prātaḥsavana upāṃśu hotā brūyādukthaśā
ityadhvaryustānyaṣṭau gāyatryā savanaṃ pratipadya gāyatryāṃ pratyaṣṭhātāmadhvaryau
śoṃsāvo3 iti mādhyaṃdine savana āhvayate śoṃsāmo daivetyadhvaryustānyekādaśākṣarāṇyukthamavācīndrāyeti mādhyaṃdine savana upāṃśu hotā brūyādukthaśā ityadhvaryustānyekādaśa triṣṭubhā savanaṃ pratipadya triṣṭubhi¹
pratyaṣṭhātāmadhvaryau śo śoṃsāvo3 iti tṛtīyasavane 'bhyāsamāhvayate śo
śoṃsāmo daivetyadhvaryustāni dvādaśākṣarāṇi romaśena² trayodaśāvā³cīndrāyokthaṃ devebhya iti tṛtīyasavana upāṃśu hotā brūyādukthaśā
ityadhvaryustāni dvādaśa saṃpadi jagatyā savanaṃ pratipadya jagatyāṃ pratyaṣṭhātāmetadvai tadyanmadhya oṣyate⁴ sa yadiha vā api vyūḍhacchandā bhavati
klṛptānyevaivaṃ viduṣaśchandāṃsi yajñaṃ vahantyatho etadeṣa ṛgabhyanūkteti ha
smāha | yadgāyatre adhi gāyatramāhitaṃ traiṣṭubhādvā traiṣṭubhaṃ niratakṣata
yadvā jagajjagatyāhitaṃ padaṃ ya ittadviduste 'mṛtatva⁵mānaśurityatho yadimā devatā eṣu lokeṣvavyūḍhā gāyatre 'smim̐lloke gāyatro 'yamagniravyūḍhastriṣṭubhe 'ntarikṣaloke traiṣṭubho vāyuravyūḍho jāgate 'muṣmim̐lloke jāgato 'sāvādityo 'vyūḍhaḥ

14.4

ājyaṃ śastvā praugaṃ śaṃsatyātmā vai yajamānasyājyaṃ prāṇāḥ praugaṃ
tadyadājyaṃ śastvā praugaṃ śaṃsati prāṇānaiva tadyajamāne dadhāti sarvāytvāyāsmim̐lloke 'mṛtatvāyāmuṣmiṃstathā ha yajamānaḥ sarvamāyurasmim̐lloka
etyāpnotyamṛtatvamakṣitiṃ svarge loke pavamāne stuta ājyaṃ śaṃsatyājye
stute praugaṃ tadetatpavamānokthameva yatpraugamājyamevājyasyokthaṃ te etadviharati yathā rathasyāntarau raśmī vyatiṣajedevaṃ tadbrahānanuśaṃsatīti ha
smāha kauṣītakiryau 'sau vāyorindravāyvorgṛhastaṃ vāyavyena caindravāyavena
ca maitrāvaruṇaṃ maitrāvaruṇenāśvinamāśvinena yatprasthitānāṃ yajati tadaindreṇa
yaddhotrāḥ saṃyajanti tadvaiśvadevena vāgeva sarasvatī sarveṣu savaneṣvatha vai
purorugasāveva yo 'sau tapratyeṣa hi purastādrocate 'tha vai purorukprāṇa
evātmā sūktamatha vai purorugātmaiva prajā paśavaḥ sūktaṃ tasmānna purorucaṃ
ca sūktaṃ cāntareṇa vyāhvayeta saṃśasya purorucā sūktaṃ puroruce puroruca
evāhvayate vāyuragregāstatprāṇarūpaṃ vāyavā tadapānasya rūpaṃ gāyatraṃ praugaṃ
śaṃsati tena prātaḥsavanamāptamaindraṃ śaṃsati tena mādhyaṃdinaṃ savanamāptaṃ
vaiśvadevaṃ śaṃsati tena tṛtīyasavanamāptam

14.5

atha vaiśvadevī purorucaṃ śaṃsati sā ṣaṭpadā bhavati tāṃ tva ṛtava¹
ityāhuḥ ṣaḍṛtavastasyai dve dve pade avagrāhaṃ śaṃsati tasmāddvaṃdvaṃ samaktā
ṛtava ākhyāyante grīṣmo varṣā hemanta ityatra haike sārasvatīṃ purorucaṃ
śaṃsanti na tathā kuryādatiriktaṃ tadrucitā vai vāksvayaṃ purorugvai vāgvāyavāyāhi dargatāśvinā yajvarīriṣa ityete ubhe tatpraugaṃ navarcaṃ ca
dvādaśarcaṃ ca tadekaviṃśatirekaviṃśo vai catuṣṭomaḥ stomānāṃ paramasatparamaṃ
stomamāpnoti yadvevaikaviṃśatirdvādaśa vai māsāḥ pañcartavastraya ime lokā
asāvāditya ekaviṃśastenaiva tatsalokatāyāṃ yajamānamadhyūhati tāni
vai sapta tṛcāni bhavanti sapta vai chandāṃsi sarveṣāmeva chandasāmāptyā
atho etairvai devā asurāṇāṃ sapta sāptāvyavṛñjata tatho evaitadyajamāna
etaireva dviṣato bhrātṛvyasya sapta sāptāni vṛṅkte 'gneragre prātaḥsavanamāsīdindrasya mādhyaṃdinaṃ savanaṃ viśveṣāṃ devānāṃ tṛtīyasavanaṃ so 'gnirakāmayata syānme mādhyaṃdine savane 'tho tṛtīyasavana itīndro 'kāmayata syānme prātaḥsavane 'tho tṛtīyasavana iti viśve devā akāmayanta
syānno mādhyaṃdine savane 'tho prātaḥsavana iti tā amuto 'rvācyo
devatāstṛtīyasavanātprātaḥsavanamabhiprāyuñjata tadyadabhiprāyuñjata tatpraugasya
praugatvaṃ tasmādvayo devatāḥ prauge śasyante tasmātsarvāṇi savanāni
sarvade vatyāni bhavanti viśvebhiḥ somyaṃ madhvityukthaṃ śastvā yajati vaiśvadevyā vaiśvadevaṃ hyetadukthaṃ gāyatryā gāyatraṃ prātaḥsavanamanvidu vaṣaṭkaravadanvidu vaṣaṭkaravat

Linked texts (2)