Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 28

Ṛgvedabrāhmaṇa 28

Language
Sanskrit

28.1

iti ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
yadvivyupari taddaśamamahariti ha smāha kauṣītakistasmāttadavivākyaṃ
bhavati na hi tadaṅgā veda kaścana nedvidvātribravāṇīti mitametadvevakarma
yaddaśamamaharanuṣṭubheva sa yo vyāha so 'tirecayatīśvaro vivaktāraṃ bhreṣo
'nvetostaddu vā āṅgaryaiva brūyānnandati ha vai yajño viduṣāgacchatā yanme
samṛddhaṃ bhaviṣyatyayaṃ me tatsamardhayiṣyatīti yadi kaścitpramatta upahanyādyastadadhīyātsa taṃ deśaṃ pārśvataḥ svādhyāya̱madhīyītāpi vā gṛhapatirṛtvijāṃ
vaikaḥ paryavasarpetsa taṃ deśaṃ pārśvataḥ svādhyāyaṃ śaṃsedyadi tathā na manyeta
saṃpratyeva vibrūyādutsṛjyate daśame 'hanyanuṣṭubvāganuṣṭupmaiṣā vākpra tadorṛṣī' krūraveheva' bhavati tasmādutsṛjyate nedvācamāsīdāmetyatho sarvāṇyevaitacchandāṃsyanuṣṭubhamabhisaṃpādayanti tadenāṃ nāhaivābhimṛśe śūdrāṃ no
enāṃ prasissṛkṣāṇi no tvevānyatra yāmaki¹ puṃścalyā ayanaṃ me astītyanuṣṭubhyeṣā daśame 'hanparigītā tadāṅganānuṣṭubha āyatanaṃ ricyādvirājastvānubrūyātsamānaṃ vā etacchando yadvirāṭ cānuṣṭup ca na hyekenākṣareṇānyacchando bhavati no dvābhyāmiti tayorvā etayostṛcayoḥ ṣaḍakṣarāṇyabhyudantyagniṣṭomasāmnaḥ stotriyānurūpayoḥ ṣaṭ tāni dvādaśākṣarāṇi
hotā prātaranuvāke saṃpādayennādriyetātraiva saṃpannamuṣṇigudetīti menimahe gāyatrī vā tāṃ prātaranuvāke saṃpādayennādriyetātraiva saṃpannam

28.2

agre tamadyāśvaṃ na stomairityājyaṃ tadetatspṛṣṭaṃ daśamāyāhne na saṃpādayennādriyetātraiva saṃpannaṃ mādhucchandasaḥ praugastasyoktaṃ brāhmaṇaṃ trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiraṃ tuviśuṣma ityaticchandasā marutvatīyaṃ pratipadyate
sā saṃpannā catuḥṣaṣṭyakṣarā te dve anuṣṭubhau saṃpadyete bṛhadindrāya gāyata
pra va indrāya bṛhata iti sūktātpūrvī dvau pragāthau pinvantyapīyayā
saṃśaṃṃsatīti tatsaṃpannaṃ janiṣṭhā ugraḥ sahase turāyetyaikāhikaṃ marutvatīyaṃ
pratiṣṭhā vā ekāhaḥ pratiṣṭhityai eva kayā naścitra ābhuvatkayā tvaṃ na
ūtyeti vāmadevyasya yonau rathaṃtaramūhaṃ bhavatyāgneyaṃ sāmaindrīṣu tanmithunaṃ
prajātyai rūpaṃ yāvantaḥ pragāthāstāvantyauṣṇihāni tṛcāni dhāyyāmanyā
dvipadā bhajate saptadaśīmanyā sūktasya tatsaṃpannamindrasya nu vīryāṇi pravocamityaikāhikaṃ niṣkevalyaṃ pratiṣṭhā vā ekāhaḥ pratiṣṭhā daśamamahaḥ pratiṣṭhānīyaṃ vai chando dvipade pratiṣṭhityai evābhi tyaṃ devaṃ savitāramoṇyoḥ
kavikratumityaticchandasā vaiśvadevaṃ pratipadyate sā saṃpannā catuḥṣaṣṭyakṣarā
te dve anuṣṭubhau saṃpadyete abhiṣvānanucarastasyoktaṃ brāhmaṇaṃ tatra purastādānobhadrīyasya prasuktīyaṃ śaṃsati pratiṣṭhā vā ekāhaḥ pratiṣṭhā daśamamahaḥ
pratiṣṭhānīyaṃ vai chando dvipadāḥ pratiṣṭhityai eva virāṅhu vāmadevyamagniṣṭomasāma bhavati śrīrvirāḍannādyaṃ śriyo virājo 'nnādyasyopāptyā atho śāntirvai bheṣajaṃ vāmadevyaṃ śāntirevaiṣā bheṣajamantato yajñe
kriyate

28.3

atha yatsammūḍhasyātiriktamukthamupayanti tenātiriktamukthamāpnuvantyathaiṣa daśamasyāhno doho yathā sahasraṃ pañcadaśa cānuṣṭubhaḥ syustathaitadahaḥ
saṃpādayetpañcadaśoddhṛtya śatasya śatasya catasraścatasra uddharati tāḥ pañcapañcāśaduddhṛtā athetare triṃśadvrātriṃśadvargā athaiṣā stomākṣarānuṣṭubaṣṭākṣarā
gāyatrī caturviṃśaḥ stoma ityeṣā stomākṣarānuṣṭubdvātriṃśī bhavatyathaiṣā
padānuṣṭubgāyatryai coṣṇihaśca ṣaṭ padāni virājastrīṇi tāni nava bṛhatyai catvāri tāni trayodaśa paṅkteḥ pañca tānyaṣṭādaśa triṣṭubhaścatvāri
tāni dvāviṃśatirjagatyai cāticchandasaścāṣṭau tāni triṃśadvipadāyai dve tāni dvātriṃśadityeṣā padānuṣṭubdvātriṃśī bhavatyathaiṣā devakyā'nuṣṭubaṣṭau vasava
ekādaśa rudrā dvādaśādityā indro dvātriṃśa ityeṣā devakyā'nuṣṭubdvātriṃśī bhavatyatha yāḥ pañcapañcāśaduddhṛtāścatuścatvāriṃśattāḥ paṅktayastato yāścatvāriṃśattadūdho 'tha yāścatasro 'tiyanti te stanāḥ saiṣā stomākṣarānuṣṭubetenodhasaitaiḥ stanairetamindrasyātmānaṃ vratyamaharabhicaratyetasyā u eva
vyakṣareṇa cchandomāḥ stomataśca śastrataśca vardhante ya u vai veda tanmayaḥ
saṃbhavati ya evaṃvidastyāyuṣaḥ parastādetamindrasyātmānaṃ vratyamaharabhisaṃbhavati tameṣā stomākṣarānuṣṭubetenodhasaitaiḥ stanaiḥ sarvai rasaiḥ sarvaiḥ kāmaiḥ
sarveṇānnādyena sarveṇāmṛtatvenābhicarati ya evaṃ saṃpannaṃ daśamamahaḥ śaṃsati
tasmādevaṃ saṃpannaṃ daśamamahaḥ śaṃsediti

28.4

atha yadgūḍhasyātiriktamukthamupayanti mana eva tatprīṇanti tatsarvaṃyadyairanuśaṃsantyeṣā hi manaso mātrā saṃsthite daśame 'hani purā patnīsaṃyājebhya etasminkāle saṃprasarpantyayajñiyā vai patnyo bahirvedi hi tā
iti vadantaḥ saṃsthiteṣu patnīsaṃyājeṣviti tveva sthitamatrālpako bhrātṛvyalokaḥ pariśiṣṭo bhavatīti te saṃprāsṛpya sārparājñya ṛkṣu stuvata iyaṃ
vai sārparājñīyaṃ hi sarpato rājyatho vāgvai sārparājñī vāgdhi sarpato
rājyatho gaurvai sārparājñī gaurhi sarpato rājyayaṃ gauḥ pṛśnirakramīdityetaṃ tṛcaṃ nāntariyātstotriyasthānantarityā asmāsu nṛmṇaṃ dhā ityannaṃ
vai nṛmṇamannameva tayajñe ca yajamāneṣu ca dadhāti vātāpehyaṃ'vanaśruta
itīndra u vai vātāpiḥ sa hi vātamāptvā śarīrārakhyarhannatiparaityadhvaryuḥ
so 'nirukte gārhapatye prājāpatye dve āhutī juhoti prajāpatirvai gārhapatya āhutisaṃsthe u vai stutaśastre samāptaṃ stotraṃ samāptaṃ śastraṃ samāptaṃ
brahmavadyamityatho anye vāpi kāmaṃ yajeyuratha bhakṣayeyurayaṃ vai venaḥ prajāpateḥ pratyacaṃ tanvastā hotā vadet

28.5

annādī cānnapatnī ceyaṃ vā annādyasāvannapatnī bhadrā ca kalyāṇī
ca bhadrā tatsomaḥ kalyāṇī tatpaśavo 'nilayā cāpabhayā cānilayā
tadvāyurna hyeṣa ilayatyapabhayā tanmṛtyurna hyeṣa bibhetyanāptā cānāpyā
ceyaṃ vai pṛthivyanāptāsau dyauranāpyānādhṛṣṭā cānādhṛṣyā cāyaṃ vā agniranādhṛṣṭo 'sāvādityo 'nādhṛṣyo 'pūrvā cābhrātṛvyā cāpūrvā tanmano
'bhrātṛvyā tatsaṃvatsaro 'thāsāveva gṛhapatiryo 'sau tapatyeṣa hi gṛhāṇāṃ
patistasyartava eva gṛhā eṣa patireṣa u eva devo 'pahatapāpmodagdraṃvatyadhvaryurapidadhati sadaso dvārāvivaṃ śālāyāḥ

28.6

audumbarīmanvārabhanta ūrjā annādyamudumbara ūrjo 'nnādyasyopāptyā
uttamau pāṇī hotā kurvītottamo 'sānītyuttamo haiva bhavati vāgyatāḥ samīkṣyāsate ā nakṣatrāṇāṃ darśanādvācaṃ ha vā etadāpyāyayanti
yadvācaṃyamā āsata āpīnāṃ vācamabhyāsiktāmanta ṛdhvavāmeti mārjālīyanvantena nakṣatreṣu cakṣurvissṛjante jyotirvai nakṣatrāṇi jyotireva
tadātmandadhate te parayā dvārā havirdhāne prapadyante 'thādhvaryuruttarasya
havirdhānasya kūbarīmabhipadyāha satrasyarddhiṃ gāyeti gāyati satrasyarddhiṃ
tatsattrasyarddhimāpnuvanti sarve sāmno nidhanamupayanti pratiṣṭhā vai nidhanaṃ
pratiṣṭhityā eva ta uttarasya havirdhānasyādhokṣaṃ sarpantyaindrīmaticchandasaṃ
japanto 'ticchandasaiva tadadhokṣaṃ yajamānāḥ pāpmānamapaghnate te nvā u
vayamuttareṇaiva¹ parīma iti² ha smāha kauṣītakiryajñasyānusaṃcaraṃ saptaṛṣibhyo 'nantarhitā iti te 'greṇa havirdhāne samupaviśya kāmāndhyāyante
yatkāmā bhavantyayaṃ naḥ kāmaḥ samṛdhyatāmiti sa u haibhyaḥ kāmaḥ samṛdhyate ye bahukāmā bhavanti bhūrbhuvaḥ svarityetāste vyāhatīrjapeyuste prāñca
udañca utkramya vācaṃ visṛjyante nedvākparācyasaditi subrahmaṇyāyai vācaṃ
visṛjante brahma vai subrahmaṇyā brahmaṇaiva tadvācaṃ visṛjante ta āgnīdhrīye
saha rājñā saṃviśante tadyathā rājānaṃ vā rājamātraṃ vā śrāntaṃ veśma
prapādayeyurevamevaitatsomaṃ rājānamaharaharhavirdhānābhyāmupāvahṛtyagnīdhraṃ prapādayanti ta āgnīdhrīye saha rājñā saṃviśante

28.7

atha yatsamūḍhaṃ daśarātramupayanti sarveṣāmeva kāmānāmāptyā atha
yadvyūḍhamupayanti sarveṣāmeva cchandasāmāptyā atha yadvyūḍhasamūḍhā upayanti
daśarātrasyaiva nānātvāya samūḍha u haivāgra āsa tāni cchandāṃsyanyonyasya sthānamabhidadhyuḥ sarvāṇi prathamāni syāma sarvāṇi madhyamāni
sarvāṇyuttamānyatho sarvāṇyevaitacchandāṃsi sarvasavanabhāñji karoti gāyatraprātaḥsavanaḥ prathamastyahastriṣṭubmadhyaṃdino jagattṛtīyasavano jagatprātaḥsavano dvitīyastyaho gāyatramadhyaṃdinastriṣṭuptṛtīyasavanastriṣṭupnātaḥsavanastṛtīyastyaho jaganmadhyaṃdino gāyatratṛtīyasavano gāyatraprātaḥsavanaṃ
daśamamahastatsamānācchandasaḥ samānaṃ chanda upasaṃgacchante 'tha yaddaśamamaharanuṣṭubhamabhisaṃpādayanti vāgvā etadaharvāganuṣṭubvācaiva tadvācaṃ pratiṣṭhāpayanti te 'mṛtatvamāpnuvanti ye daśamamaharupayanti ye daśamamaharupayanti

Linked texts (4)