Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 7

Ṛgvedabrāhmaṇa 7

Language
Sanskrit

7.1

iti ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ samāptaḥ
vāgdīkṣā vācā hi dīkṣate prāṇo dīkṣito vācā vai dīkṣayā
devāḥ prāṇena dīkṣitena sarvānkāmānubhayataḥ parigṛhyātmannadadhata tatho
evaitadyajamāno vācaiva dīkṣayā prāṇena dīkṣitena sarvānkāmānubhayataḥ
parigṛhyātmandhatta āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapatyagnirvai devānāmavarārthyo viṣṇuḥ parārdhyastadyaccaiva devānāṃmavarārdhyo yacca parārdhyastābhyāmevaitatsarvā devatāḥ parigṛhya salokatāmāpnoti tasmātkāmaṃ
pūrvī dīkṣitvo saṃsanuyātpūrvasya hyasya devatāḥ parigṛhītā bhavantyaśarīrābhiḥ prāṇadīkṣābhirdīkṣate prāṇā vai prayājā apānā anuyājāstadyatprayājānuyājaiścaranti tatprāṇāpānā dīkṣante yaddhaviṣā taccharīraṃ so
'yaṃ śarīreṇaiva dīkṣamāṇeṇa sarvānkāmānāpnoti prāṇāpānairdīkṣamāṇaiḥ
sarvāsāṃ devatānāṃ salokatāṃ sāyujyam

7.2

pañcadaśa sāmidhenīranvāha vajro vai sāmidhenyaḥ pañcadaśo vai vajro
vārtraghnāvājyabhāgau bhavato vajro vārtraghnāvājyabhāgau triṣṭubhau haviṣo
yājyānuvākye vajrastriṣṭubetaina vai devāstriḥ samṛddhena vajreṇaibhyo lokebhyo 'surānanudanta tatho evaitadyajamāna etenaiva triḥsabhṛddhena vajreṇaibhyo
lokebhyo dviṣato bhrātṛvyānudate vajro vārtraghnāvājyabhāgau tā uktāvathāto haviṣo yājyānuvākye upa¹ vāṃ jihvā ghṛtamācaraṣyadi²tyāvatī tatpuronuvākyārūpaṃ prati vāṃ jihvā ghṛtamuccaraṣyadityṛddhatī
tadyājyārūpaṃ triṣṭubhau saṃyājye balaṃ vai vīryaṃ triṣṭubbalameva tadvīryaṃ yajamāne dadhātyāgura udṛcamitīḍāyāṃ sūktavāke cāha yadā vā āgnāvaiṣṇavaḥ puroḍāśo nirūpyate 'thaiva dīkṣita iti ha smāha tasmādāgura
udṛcamityeva brūyādathaiva dīkṣitasya na sūktavāke yajamānasya nāma
gṛhṇāti devagarbho vā eṣa yaddīkṣito na vā ajātasya garbhasya nāma
kurvanti tasmādasya nāma na gṛhṇāti

7.3

na vede patnīṃ vācayati nainaṃ stṛṇātyasaṃsthita iva vā atra yajño
yatsaumyo 'dhvaro netpurā kālātsaumyamadhvaraṃ saṃsthāpayānīti tadāhuḥ
kasmāddīkṣitasyānye nāma na gṛhṇantītyagniṃ vā ātmānaṃ dīkṣamāṇo
'bhidīkṣate tadyadasyānye nāma na gṛhṇanti nedagnimāsīdāmeti yadu so
'nyasya nāma na gṛhṇāti nedenamabhibhūtaḥ pradahānīti yameva dviṣyāttasya
dīkṣitaḥ sannāma grasetaiva tadvainamabhibhūtaḥ pradahatyatha yamicchedvicakṣaṇavatyā vācā tasya nāma gṛhṇīyātso tatra prāyaścittiścakṣurve vicakṣaṇaṃ
cakṣuṣā hi vipaśyatyeṣā ha kheva vyāhṛtirdīkṣitavādaḥ satyameva sa yaḥ
satyaṃ vadati sa dīkṣita iti ha smāha tadāhuḥ kasmāddīkṣitasyānnaṃ
nāśnantīti havireṣa bhavati yaddīkṣate tadyathā haviṣo 'navattasyāśnīyādevaṃ tatkāmaṃ prasute 'śnīyāttadyathā haviṣo 'yātayāmasyāśnīyādevamu
tattadāhuḥ kasmāddīkṣito 'gnihotraṃ na juhotītyasurā vā ātmannajuhavurudvāte 'nagnau te parābhavannagnau juhvato 'tha devā imameva prāṇamagnimantarādadhata tadyatsāyaṃprātarvrataṃ pradīyate 'gnihotraṃ haivāsyaitasminprāṇe
'gnau saṃtatamavyavacchinnaṃ hutaṃ bhavatyeṣāmihotrasya saṃtatirdīkṣāsu propasatsu
caranti kā mīmāṃsā sutyāyām

7.4

athātaḥ kaiśitī dīkṣā keśī ha dārbhyo dīkṣito nipasāda taṃ
ha hiraṇmayaḥ śakuna āpatyovācādīkṣito vā asi dīkṣāmahaṃ veda
tāṃ te bravāṇi sakṛdayaje tasya cayādvibhemi sakṛdiṣṭasyāho tvamakṣitiṃ
vettha tāṃ tvaṃ mahyamiti sa ha tathetyuvāca¹ tau ha saṃprocāte sa ha sa
āsolo vā vārṣṇivṛddha iṭanvā kāvyaḥ śikhaṇḍī vā yājñaseno yo
vā sa āsa sa sa āsa sa hovāca śarīrāṇi vā etayedhyā dīkṣante
yā vā imāḥ puruṣe devatā yasyaitā dīkṣante sa dīkṣita iti ha smāha
sa yatrādhvaryuraudgrahaṇāni juhoti tadupa yajamānaḥ pañcāhutīrjuhuyānmano me manasā dīkṣatāṃ svāheti prathamāṃ vāṅme vācā dīkṣatāṃ svāheti dvitīyāṃ prāṇo me prāṇena dīkṣatāṃ svāheti tṛtīyāṃ madhye prāṇamāha madhye hyayaṃ prāṇaścakṣurme cakṣuṣā dīkṣatāṃ svāheti caturthīṃ śrotraṃ
me śrotreṇa dīkṣatāṃ svāheti pañcamīṃ tadu ha smāha kauṣītakirna hotavyā atiriktā āhutayaḥ syuryaḍbhūyerannadhvaryumeva juhvatamanvārabhya pratīkairanumantrayeta mano me manasā dīkṣatāmiti prathamāṃ vāṅme vācā
dīkṣatāmiti dvitīyāṃ prāṇo me prāṇena dīkṣatāmiti tṛtīyāṃ madhye
prāṇamāha madhye hyayaṃ prāṇaścakṣurme cakṣuṣā dīkṣatāmiti caturthīṃ śrotraṃ
me śrotreṇa dīkṣatāmiti pañcamīṃ dīkṣayatyu haivautā yāḥ puruṣe devatā
no atiriktā āhutayo hūyanta ityatha khalu śraddhaiva sakṛdiṣṭasyākṣitiḥ
sa yaḥ śraddadhāno yajate tasyeṣṭaṃ na kṣīyata āpo 'kṣitiryā imā eṣu
lokeṣu yāścemā adhyātmaṃ sa² yo mayyakṣitiriti vidvāṃnyajate tasyeṣṭaṃ
na kṣīyata etāmu haiva tatkeśī dārbhyo hiraṇmayāya śakunāya sakṛdiṣṭasyākṣitiṃ provācāparāhne dīkṣate 'parāhne ha vā eṣa sarvāṇi bhūtāni
saṃpṛṅkte 'pi ha vā enaṃ raśanā¹ atiyanti tasmāllohitāyannivāstametyetamevātmānaṃ dīkṣamāṇo 'bhidīkṣate ya eṣa tapati tasmādaparāhṇe
dīkṣate sarveṣāmeva kāmānāmāptyai

7.5

prāyaṇīyena vai devāḥ prāṇamāpnuvannudayanīyenodānaṃ tatho evaitadyajamānaḥ prāyaṇīyenaiva prāṇamāpnotyudayanīyenodānaṃ tau vā etau
prāṇodānāviva yatprāyaṇīyodayanīye tasmādya eva prāyaṇīyasyartvijasta
udayanīyasya syuḥ samānau hīmau prāṇodānau

7.6

prāyaṇīyena ha vai devāḥ svargaṃ lokamabhiprayāya diśo na prajajñustānagniruvāca mahyamekāmājyāhutiṃ juhutāhamekāṃ diśaṃ prajñāsyāmīti tasmā ajuhavuḥ sa prācīṃ diśaṃ prājānāttasmātprāñcamagniṃ praṇayanti
prāgyajñastāyate prāñca u evāsminnāsīnā juhvatyeṣā hi tasya dikprajñātāthābravītsomo mahyamekāmājyāhutiṃ juhutāhamekāṃ diśaṃ prajñāsyāmīti tasmā ajuhavuḥ sa dakṣiṇāṃ diśaṃ prājānāttasmātsomaṃ krītaṃ
dakṣiṇā parivahanti dakṣiṇā tiṣṭhannabhiṣuṇoti dakṣiṇā tiṣṭhanparidadhāti
dakṣiṇo evainamāsīnā 'abhiṣuṇvantyeṣā hi tasya dikprajñātāthābravītsavitā mahyamekāmājyāhutiṃ juhutāhamekāṃ diśaṃ prajñāsyāmīti tasmā
ajuhavuḥ sa pratīcīṃ diśaṃ prājānāttadasau vai savitā yo 'sau tapati
tasmādenaṃ pratyañcamevāharaharyantaṃ paśyanti na prāñcameṣā hi tasya dikprajñātāthābravītpathyā svastirmahyamekāmājyāhutiṃ juhutāhamekāṃ diśaṃ prajñāsyāmīti tasyā ajuhavuḥ sodīcīṃ diśaṃ prājānādvāgvai pathyā svastistasmādudīcyāṃ diśi prajñātatarā vāgudyata udañca u eva yanti
vācaṃ śikṣituṃ yo vā tata āgacchati tasya vā śuśrūṣanta iti ha
smāhaiṣā hi vāco dikprajñātāthābravīdaditirmahyamekāmannasyāhutiṃ juhutāhamekāṃ diśaṃ prajñāsyāmīti tasyā ajuhavuḥ sordhvāṃ diśaṃ prājānādiyaṃ vā aditiratasmādasyāmūrdhvā oṣadhaya ūrdhvā vanaspataya ūrdhvā
manuṣyā uttiṣṭhantyūrdhvo 'gnirdīpyate yadasyāṃ kiṃcordhvameva tadāyattameṣā
hi tasyai dikprajñātā

7.7

evaṃ vai devāḥ prāyaṇīyena svargaṃ lokaṃ prājānaṃstatho evaitadyajamānaḥ prāyaṇīyenaiva svargaṃ lokaṃ prajānāti te same syātāṃ prāyaṇīyodayanīye devaratho vā eṣa yadyajñastasya haite pakṣasī yatprāyaṇīyodayanīye te yaḥ same kurute yathobhayataḥpakṣasā rathena dhāvayannadhvānaṃ
yatrākūtaṃ samaśnuvītaivaṃ sa svasti svargaṃ lokaṃ samaśnute 'tha yo viṣame
kurute yathānyatarataḥpakṣasā rathena dhāvayannadhvānaṃ yatrākūtaṃ na samaśnuvītaivaṃ
sa na svasti svargaṃ lokaṃ samaśnute tasmātsame eva syātāṃ prāyaṇīyodayanīye śūṃkhantaṃ prāyaṇīyaṃ śūṃkhantamudayanīyam

7.8

pathyāṃ svastiṃ prathamāṃ prāyaṇīye yajatyathāgnimatha somamatha savitāramathāditiṃ svargaṃ vai lokaṃ prāyaṇīyenābhipraiti tadyatpurastātpathyāṃ
svastiṃ yajati svastyayanameva tatkurute svargasya lokasya samaṣṭyā agniṃ
prathamamudayanīye yajatyatha somamatha savitāramaṃtha pathyāṃ svastimathāditimimaṃ vai lokamudayanīyena pratyeti tadyatpurastātpathyāṃ svastiṃ yajati
svastyayanameva tatkurute 'sya lokasya samaṣṭyai tā vai pañca devatā yajati
tābhiryatkiṃca pañcavidhamadhidaivatamadhyātmaṃ tatsarvamāpnoti tāsāṃ yājyāpuronuvākyāstā vai svastimatyaḥ pathimatyaḥ pāriratavatyaḥ pravatyo nītavatyo bhavanti maruto ha vai devaviśo 'ntarikṣabhājanā īśvarā yajamānasya svargaṃ lokaṃ yato yajñavaiśasaṃ kartostadyatsvastimatyaḥ pathimatyaḥ
pāritavatyaḥ pravatyo nītavatyo bhavanti nainaṃ maruto devaviśo hiṃsanti
svasti svargaṃ lokaṃ samaśnute tā vai viparyasyati yāḥ prāyaṇīyāyāṃ
puronuvākyāstā udayanīyāyāṃ yājyāḥ karoti yā yājyāstāḥ puronuvākyāḥ

7.9

preva vā eṣo 'smāllokāccyavate yaḥ prāyaṇīyenābhipraiti tadyadviparyasyati tadasmim̐lloke pratitiṣṭhati pratiṣṭhāyāmapracyutyāmatho prāṇā
vai chandāṃsi prāṇāneva tadātmanyatiṣajatyavivarhāya tasmādvīme prāṇā
viṣvañco vānto na nirvānti¹ tvāṃ citraśravastama yaddvāhikvaṃ taddmamya ityanuṣṭubhau saṃyājye tatirvai yajñasya prāyaṇīyaṃ vāgudayanīyaṃ vāganuṣṭubvavācā
yajñastāyate naite viparyasyati pratiṣṭhe vai saṃyājye netpratiṣṭhe vyatiṣajānīti śūṃkhantaṃ bhavatyabhikrāntyai tadrūpaṃ tadyathopaprayāya svargasya lokasya
nedīyastāyāṃ vasedevaṃ tadyadveva śūṃkhantaṃ bhavati sarvā ha vai devatāḥ prāyaṇīye saṃgacchante sa yo 'tra patnīḥ saṃyājayedyathā saṃgatāṃ bhūmānaṃ devānāṃ patnīrabhyavanayedevaṃ tadyatsaṃ tatra brūyātsaṃgatāṃ vā ayaṃ bhūmānaṃ
devānāṃ patnīrabhyavānaiṣītsabhāmasya patnyabhyavaiṣyatīti tathā ha syāttasmādu
śūṃkhantaṃ bhavati devatānāmasamarāya

7.10

asurā vā asyāṃ diśi devāntsamarundhaṃstyeyaṃ² prācyudīcī ta
etasyāṃ diśi santaḥ somaṃ rājyāyābhyaṣiñcanta te somena rājñebhyo
lokebhyo 'surānanudanta tatho evaitadyajamānaḥ somenaiva rājñebhyo lokebhyo dviṣato bhrātṛvyānudate taṃ vai caturbhiḥ krīṇāti gavā candreṇa vastreṇa
cchāgayācaturaṃ vai dvaṃdvaṃ mithunaṃ prajananaṃ prajātyai tadasau vai somo rājā
vicakṣaṇaścandramāḥ sa imaṃ krītameva praviśati tadyatsomaṃ rājānaṃ krīṇātyasau vai somo rājā vicakṣaṇaścandramā abhiṣuto 'saditi tasmai
krītāya navānvāha naveme prāṇāḥ prāṇāneva tadyajamāne dadhāti sarvāyutvāyāsmim̐lloke 'mṛtatvāyāmuṣminbhadrādabhi śreyaḥ prehīti pravartī pravartyamānāyānvāha bṛhaspatiḥ puraetā̍ te astviti brahma vai bṛhaspatirbrahmayaśśasasyāvaruddhyai imāṃ dhiyaṃ śikṣamāṇasya deva vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti
triṣṭubhau vāruṇyāvānvāha kṣatraṃ vai triṣṭupcatraṃ varuṇaḥ kṣatrayaśasasyāvaruddhyai
soma yāste mayobhuva iti catasro gāyatrīḥ saumīranvāha brahma vai
gāyatrī kṣatraṃ somo brahmayajñasasya ca kṣatrayaśasasya cāvarundhyā uttamāyā
ardharcamuktvoparamatyamṛtaṃ vā ṛgamṛtaṃ tatpraviśatyatho brahma vā ṛgubhayata
eva tadbrahmārdharcau varma kurute tadyatra ṛcārdharcena vā pādena voparameddetadbrāhmaṇameva tadyā te dhāmāni haviṣā yajantīti pravatīṃ prapādyamānāyānvāhāgandeva ṛtubhirvardhatu kṣayamityāgatavatyartumatyā paridadhāti
saṃvatsaro vai somo rājeti ha smāha kauṣītakiḥ so 'bhyāgacchannṛtubhireva sahābhyetītyabhirūpā anvāha yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva
samṛddhyai tā vai navānvāha tāsāmuktaṃ brāhmaṇaṃ triḥ prathamayā triruttamayā
trayodaśa saṃpadyante dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyā atha
yattrayodaśīmanvāhāsti trayodaśo māsa upacaro vijñāta iva tasyāptyai tasyāptyai

Linked texts (3)