Yajurbrahmana 63.7
Yajurbrāhmaṇa 63.7
- Language
- Sanskrit
63.7
vākpatīyam” iti| ‘bārhaspatyaḥ’ aṣṭākapālaḥ karttavyaḥ, yadvṛhaspatisambandhitvam etadeva ‘brāhmaṇasya’, vākpatitvaṃ nāma
ṣaṣṭhaṃ vidhatte | “atha yatsārasvataḥ| etadvi pratyacaṃ brāhmaṇasya
vākpatīyam” iti| ‘sārasvataḥ’ aṣṭākapālaḥ kāryyaḥ, ‘brāhmaṇasya’ sarasvatīsambandhitvaṃ ‘yat’ asti etat pratyakṣameva ‘vākpatitvam, bṛhaspatisambandhena tu yadvākpatitvaṃ pūrvvamuktaṃ tacchāstrasiddham| jihvāyāḥ sarasvatīsambandhe tu tadvākpatitvam anubhūyate
aṣṭamaṃ vidhatte | “atha yad dyāvāpṛthivyaḥ| indro vṛtrāya
vajramudayacchat | taṃ dyāvāpṛthivī nānnamamyetām | tametenaiva
bhāgadheyenānvamamyetām [2] | vajrasya vā eṣā'numānāya | anumatavajraḥ sṛṣṭvātā” iti | ‘dyāvāpṛthivyaḥ’ ekakapālaḥ karttavyaḥ,
atha caturtho'nuvākaḥ
atha pañcamo'nuvākaḥ
asmin pṛthisave abhiṣekamantraṃ vidhatte | “nārāśaꣲsyarcā'bhiṣiñcati| manuṣyā vai narāśaꣲsaḥ| niṣkṛtya vāvaitat
asmin pṛthiptave karttavyaviśeṣaṃ vidhatte | “yatkiñca rājasūyamanuttaravedīkam | tatsarvvaṃ bhavati” iti | rājasūye uttaravediyuktāḥ satyasomayāgāḥ dvipaśuḥ paśubandhaḥ cāturmāsyāni
ca etāni varjayitvā yadanyadānumatyādikaṃ sautrāmaṇyāntamasti,
‘tatsarvvam’ atra karttavyam
atha ṣaṣṭho'nuvākaḥ
“yo vai vājapeyaḥ | sa samrāṭsavaḥ | yo rājasūyaḥ | sa varuṇasavaḥ | prajāpatiḥ svārājyaṃ parameṣṭhī | svārājyaṃ gaureśa” iti
"gauriva bhavati [1]
ya etena yajate | ya ucainamevaṃ veda” iti
"sim̐he vyāghra uta yā pṛdākau| tviṣiragnau brāhmaṇe sūrye yā
indraṃ yā devī subhagā jajāna| sā na āganvarttasā saṃvidānā”
“yā rājanye dundubhāvāyatāyām
aśvasya krande puruṣasya māyau| indraṃ yā devī subhagā jajāna
sā na āganvarttasā saṃvidānā”
“yā hastini dvīpini yā hiraṇye | tviṣiraśveṣu puruṣeṣu goṣu [1]| indraṃ yā devī subhagā
taujasvanta mrojasvanta śrīṇāmi [2]| indrāya tvā payasvate
payasvanta m̐ śrīṇāmi| indrāya tvāyuṣmatta śrāyuṣmanta m̐ śrīṇāmi”
ājyamanthasya nābhimantraṇādīṃstrīnmantrānāha| “tejo'si
tatte prayacchāmi| tejasvadastu me mukham| tejasvacchiro prastu
me| tejaskhān viśvataḥ pratyaṅ| tejasā sampiṣṭagdhi mā” dūti
payomanthasya nābhimantraṇādīṃstrīnmantrānāha| “ojo'si
tatte prayacchāmi [3] | ojasvadastu me mukham| ojasvacchiro
astu me| ojaskhān viśvataḥ pratyaṅ | ojasā sampiṣṭagdhi mā”
dadhimanthasya nābhimantraṇādīṃścāmmannānāha | “payo'si | tatte
prayacchāmi | payasvadasta me mukham | payasvacchiro astu
me | payasvān viśvataḥ pratyaṅ | payasā sampiṣṛgdhi mā" [4] iti
"āyurasi
tatte prayacchāmi | āyuṣmadasta me mukham | āyuṣmacchiro astu
me | āyuṣmān viśvataḥ pratyaṅ | āyuṣyā sampiṣṛgdhi mā" iti
"imamagna
āyuṣe varcase kṛdhi | priya reta varuṇa somarājan | mā
te vāsyā adite śarma yaccha | viśve devā jaradaṣṭiryathā sat”
[5] iti
"āyurasi viśvāyurasi
samudra ivāsi gahvānaḥ | soma ivāsyadābhyaḥ | agniriva viśvataḥ pratyaṅ | sūryya dūva jyotiṣā vibhūḥ” [6] iti
rasaḥ | tamahamuṣmā āmuṣyāyaṇām | ojase vīryāya̍ gṛhṇāmi
a̱pāṃ yo madhya̱to rasa̍ḥ | tamahamuṣmā āmuṣyāya̱ṇāya̍ | pu̱ṣṭyai
pra̱jana̍nāya gṛhṇāmi | a̱pāṃ yo ya̱jñiyo̱ rasa̍ḥ | tamahamuṣmā
āmuṣyāya̱ṇāya̍ | āyuṣe̍ dīrghāyu̱ttvāya̍ gṛhṇāmi" [7] iti
atra viniyogasaṅgrahaḥ
syādodanasave homaḥ siṃhe mantracatuṣṭayāt
rāṣṭṛcaturbhiścaturmantrān kalpayed brāhmaṇādayaḥ
āājyaṃ kṣīraṃ dadhi jalaṃ dravyāṇyeṣāṃ kramādiha
śrīṇanti saktubhirmanthānindrāyeti catuṣṭayān
tejo'sītyājyamanthasya mantraṇaṃ tatra ityataḥ
taṃ manthaṃ svāmine dadyāttejotyantaṃ sa lañchayet
kṣīrādimantheṣvapyojo'sītyādimantrāstathaiva hi
khādantaṃ mantrayettamamāyurmu svāmino tayā
yato'bhiṣicyābhiṣiktaṃ samudrā mantrayeta hi
apāmityabhiṣekāya gṛhṇāmīti jalaṃ gṛhāt
anuvāke saptame'smin mantrā dvātriṃśadīritāḥ
iti saptamo'nuvākaḥ
Commentaries (1)
- Yajurbrahmaṇabhāṣya — Sāyaṇācārya, Sanskrit