Pramāṇa · Search · About · API

Rigveda 1.5

Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 1.5

Language
Sanskrit

1.5

sapta svasṛ-sapta jihvā jvālākhyāḥ| kālī karālītyevamādyāḥ| svasṛ rbhaginībhūtāḥ| tadagnerjātatvāt svayaṃkāriṇīrvā| aruṣīḥ ārocanāḥ| vāvaśānāḥ vāvaśyamāna atyarthaṃ śabdyamānaḥ stotṛbhirhūyamāna ityarthaḥ| vidvān sarvajñedānīḥ | madhvaḥ madhusvādasya mṛṣṭasya haviṣaḥ pūrṇā iti śeṣaḥ| ujjabhāra ūrdhvaṃ harati| dṛśe darśanāya sarvasya| uddhṛtya ca yattatra haviṣiṣiktaṃ udakaṃ rasībhūtaṃ havirityarthaḥ| tat antaḥ madhye| yeme niyacchati sthāpayati| kasyāntaryeme| antarikṣe ākāśe sthitasya pūṣṇaḥ| kuta etadavagamyate†| ṛgante tasya śravaṇāt| āhutyādhāratvācca| purājāḥ pūrvamādisarge prajāpaterjātaḥ| kimarthamādityasyāntaryeme icchankarttuṃ kāmayamānaḥ| kiṃ vavriṃ rūpaṃ| kīdṛśaṃ sāmarthyāddīptaṃ| kasya pūṣaṇasya pūṣṇaḥ| tacca dīptaṃ rūpamavidat vindati| tena ca havīrasena dīptarūpaḥ pūṣāvaśyaṃ bhavatītyarthaḥ| atha-‘mūrdhā bhuvo bhavati naktamagnistatassūryo jāyate prātarudyan’‡ iti mantrāntare darśanādādityātmanā yadāgniḥ stūyate tadaiva-
sapta svasṝ-sapta jihvā jvālākhyāḥ| kālī karālītyevamādyāḥ| svasṝ rbhaginībhūtāḥ | tadagnerjātatvāt svayaṃsāriṇīrvā | aruṣīḥ ārocanāḥ | vāvaśānaḥ vāvaśyamāna atyarthaṃ śabdyamānaḥ stotṛbhirhūyamāna ityarthaḥ | vidvān sarvajedagniḥ | madhvaḥ madhusvādasya sṛṣṭasya haviṣaḥ pūrṇā iti śeṣaḥ | ujjabhāra ūrdhvaṃ harati | dṛśe darśanāya sarvasya | uddhṛtya ca yattatra haviṣvikaṃ udakaṃ rasībhūtaṃ havirityarthaḥ| tat antataḥ madhye| yeme niyacchati sthāpayati | kasyāntaryeme | antarikṣe ākāśe sthitasya pūṣṇaḥ | kuta etadavagamyate† | ṛgante tasya śravaṇāt | āhutyādhāratvācca | purājāḥ pūrvamādisarge prajāpaterjātaḥ| kimarthamādityasyāntaryeme icchankarttuṃ kāmayamānaḥ| kiṃ vatriṃ rūpaṃ | kīdṛśaṃ sāmarthyāddīptaṃ | kasya pūṣaṇasya pūṣṇaḥ| tacca dīptaṃ rūpamavidat vindati | tena ca havīrasena dīptarūpaḥ pūṣāvaśyaṃ bhavatītyarthaḥ | atha-‘mūrdhā bhuvo bhavati naktamagnistatassūryo jāyate prātarudyan’‡ iti mantrāntare darśanādādityātmanā yadāgniḥ stūyate tadaiva-
marthayojanā kāryā| sapta raśmīn svayaṃ satrīn? ārocanān kāmayamānaḥ stūyamāno stotṛbhiḥ vidvānagnirmadhva udakasya bhaumasya pūrṇānudakavelāyāmūrdhvaṃ harati | ādityātmanā sthitaḥ darśanāya prakāśanāya sarvasya | hṛtvā ca udakandyāvāpṛthivyormadhye sa niyacchati | antarikṣe vidyudātmanā sthitvā | icchantrūpaṃ labhate varṣāsu pūṣṇassakāśāt svabhūtaṃ vā ||