Pramāṇa · Search · About · API

Rigveda 14.1

Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 14.1

Language
Sanskrit

14.1

prajāpatirvā āpi vātayeti | he śāntikarma prajāpate vā | bhadraṃ kalyāṇamanarthaśāntilakṣaṇaṃ dharmārthakāmādilakṣaṇaṃ ca | naḥ asmākaṃ saṃbandhi | manaḥ | manasā'tra mana ādisarvakaraṇānāmadhiṣṭhāta[1]bhoktṛpuruṣo lakṣyate | tasya sukhaduḥkhaphalasaṃbandhānmana ādi sarvakaraṇānāmadhiṣṭhātāraṃ sukhaduḥkhaphalasya bhoktāraṃ puruṣamityarthaḥ | api vātaya | apiratra dhātvarthānuvādī | gamaya prāpayetyarthaḥ ||
agni mahamīḷe | īḷastutau | staumi | kīdṛśaṃ | bhujāṃ havirbhujāṃ devānāṃ madhye | yaviṣṭhaṃ yuvatamīṃ | agnihotrādikamārthamahanyahani jāyamānatvādatiśayena yuvānamityarthaḥ | athavā bhujāṃ bhoktavyānāmāhutīnāṃ miśrayitṛtamaṃ | itareṣāṃ devānāṃ taṃ duḥkhatvādatiśayenāttāramityarthaḥ | śāsā anuśāsanena hetunā | mitraṃ yasmādidaṃ kartavyamidanna kartavyamiti sarvamanuśāsti tasmāt sarvasya snigdhabhūtaścetyarthaḥ | durdharītuṃ durdharaṃ ca durnivāraṃ śatrubhiryuddhakāle | athavā grāmadāhe vanadāhe ca | kiñca yasyāgne ssaṃbandhi dharman karmaṇi agnihotrādike | svaḥ sarvadevajātaṃ divam ādityaṃ vā | enīḥ devān pratigacchantya āhutayaḥ | saparyanti sthitikaraṇadvāreṇa paricaranti sevante | athavā svaḥ svaryantītyarthaḥ | enayossāmānādhikaraṇyaṃ | svariti cāyamatra sarvaparyāyaḥ nipāta svaḥ sarve devāḥ | enīḥ ātmānaṃ pratigaraṇāya guntī [gantrī]rāhutī stutīśca | saparyanti paricaranti | sevante upajīvantītyarthaḥ | kimiva | māturūdhaḥ | luptopamametat | yathā māturgorūdhaḥ kṣīropasaṃhārasthānaṃ vatsā upajīvanti | evaṃ tamagnimīḷa iti saṃbandhaḥ kāryaḥ ||
cakṛṣe prathamasya sthāne yaḥ—madhyamaḥ | karoteḥ kriyāsāmānyavacanatvāt | karotiścātra stutikriyāyāṃ vartate | atyarthaṃ stūyata ityarthaḥ| girā stutilakṣaṇayā vācā | sa indraḥ | śruto vikhyātaḥ | kuha ka sthāne sthitaḥ| adya śrūyate | kasmin vā yajamānajane ijyatvena stutyatvena sthito'dya śrūyate | kimiva | mitro na mitra iva | āditya iva | snigdha iva vetyarthaḥ ||

Linked texts (1)