Pramāṇa · Search · About · API

Rigveda 23.3

Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 23.3

Language
Sanskrit

23.3

adhāyi Nihita sthāpitā pravarttitāsmābhiḥ | dhīti devayā | idānīṃ asasṛgraṃ asamānasṛṣṭi | utkṛṣṭajanmānamityarthaḥ | kiṃ | viśvedevasaṃghaḥ | aṃśāḥ havirbhāgāḥ | tadarthena tīrthadeśena dasmaṃ śatrūṇāmupakṣapayitāraṃ darśanīyaṃ vā | upayantī loḍarthetra laṭ loḍvā | upayantu upagacchantu | svībhavanta ? ūmāḥ avitāraḥ tarpayitāraḥ | tṛpte ca sati sarvadevagaṇe tat prasādādvayaṃ abhyānaśama vyāpnuyāma prāpnuyāmetyāśāsmahe | suvitasya su ityasya sugatasya svargādikasya | sūtasya vā | prajāyāḥ saṃbandhi śūṃṣaṃ balaṃ | sukhalakṣaṇaṃ svargasukhamapatyasukhaṃ vetyarthaḥ | kiṃ | navedaso amṛtānāmabhūma na navetyetasminnarthe | navedaśabdaṃ vaiyākaraṇā nipātayanti | nabhrāṇanapānnavedānāsatyeti | na na vettāro vettara eva svarūpato jñātāra eva | vayaṃ | amṛtānāmabhūma bhavemetyetadāśāsmahe |
etāni | bhadrā bhadrāṇi kalyāṇi śobhanāni | stotrāṇi havīṃṣi ca | he kalaśa kalāśayana sarvakalādhāraparipūrṇa | athavā kalaśasadṛśa kalaśavadudakādhāretyarthaḥ | athavāntarṇītamatvarthemetat padaṃ | droṇakalaśavannindra kriyāṃ kṛtavanto vayaṃ | he kuru śravaṇa| kuruva ṛtvijaḥ | kurūṇāmṛtvijāṃ svabhūtānāṃ stutīnāṃ śrotaḥ | kasyārthāya kṛtavanto vayaṃ | dadataḥ maghāni stātubhyo yaṣṭṛbhyaśca dhanāni yacchataḥ | tavendrasyārthe | etajjñātvā pratyupakārārthaṃ dānaṃ uddatte vosmabhyaṃ ipsitārthānāṃ vaḥ| maghavān ityubhayatra vyatyayena bahuvacanaṃ | vaḥ tat svabhūtam | he maghavānaḥ maghavandhanavan indra | iti tacchrutaiḥ yacchabdo'dhyāhāryaḥ | yo tākā priyo vā ātmā saḥ astu bhavatu | ayañca somaḥ | dātā | hṛdi tavendrasya hṛdaye | yaṃ somaṃ | hetukartṛtvenāhaṃ bibharmi dhārayāmi ||
idānīntu devaprasādādapetaṃ mā saṃtapanti annābhāvāddābālyāt kuśaśayanācca duḥkhayantītyarthaḥ | abhitaḥ ubhayataḥ | ubhayorapi pārśvayorityarthaḥ | parśavaḥ kimiva santāpayanti | sapatnīva | yathā sapatnyaḥ samānabhartṛkā striyaḥ bhartāraṃ parasparaṃ vā santāpayantyevaṃ | kiñca | ni bādhate saṃpīḍayati amati rajñā[naṃ]sarvārtheṣu saṃmohaḥ nagnatā ca ni bādhate | nagnatayā cātra nirdhanatvaṃ lakṣyate | dāridryañca mā saṃ pīḍayatītyarthaḥ | jasu jasi tāḍane | śatrutāḍanañca nibādhate | kiñca | venaḥ pakṣiṇa iva yathā pakṣiṇo manaḥ kaṃpate śākunikavyathādibhayāt evaṃ pramatiḥ manaḥ vepate śatrubhayāt | śiśnāpaga śiśnoteḥ kaḥ pratyayaḥ | chāndasatvāt sakārasya śakāraḥ | dvivacana prakaraṇe makrūṇādīnāṃ ka ? iti dvirvacanaṃ | 'bahulaṃ chandasīti abhyāsasya itvaṃ | kosyārthaḥ vāyitāni sūtrāṇi tāni hi anna, liptatvāt śaucārhāṇi veṣyantyecaryāmathavā loke śūligghraṃ prajananaṃ prasiddhaṃ tatsādṛśyācca pucchaṃ śiśnamucyate | yathā mūṣikā vāyitāni sūtrāṇi annagandhitvāt svāni vā puccha ni tailabhāṇḍake ghṛtabhāṇḍake vā prakṣipyottārya ca vividhaṃ bhakṣayanti | evaṃ mā māṃ | asaṃpādyamānā ādhyaḥ ādhayaḥ yāgabhogakāmā vividhaṃ ardayanti duḥkhayanti | stotāraṃ santaṃ | te tava | he śatakrato bahukarman patajñātvā sakṛtsatataṃ | naḥ asmān | he maghavan dhanavan indra mṛḷaya īpsitārthapradānena suṣṭhu sukhaya | adha atha | pitā iva priyahitayoḥ naḥ asmākaṃ bhava ||

Linked texts (1)