Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 19.p2

Chāndogyadīpikā 19.p2

Language
Sanskrit

19.p2

svargamupabhojya tato'varohan puruṣo niranuśaya ihānugacchati | anuśayo nāma karmaśeṣaḥ | jīvamanuśeta iti vyutpatteḥ | na svargādavarohato'nuśayaḥ saṃbhavati | anuśayaphalasya sarvasya tatraivopabhuktatvāt | ata evāvarohaśrutiḥ 'yāvatsaṃpātamuṣitvāthaitamevādhvānaṃ punarnivartante' [chā. upa. 5-10-5] ityata āha | saṃpatatyanena karmaṇā svargamiti saṃpātaḥ karmasamūhaḥ | saṃghātamanatikramya yāvatsaṃpātaḥ niḥśeṣaṃ karmaphalaṃ bhoktuṃ tatroṣitvetyarthaḥ | tasmātkarmaśeṣarahito'varohatīti prāpte brūmaḥ—svargārthamanuṣṭhitasya karmaṇaḥ sākalyenopabhoge'pyanupabhuktāni saṃcitāni puṇyapāpāni bahūnyasya vidyante | anyathā sadyaḥ samutpannasya bāghasya iha janmanyanuṣṭhitayordharmādharmayorabhāvātsukhaduḥkhopabhogo na syāt | yattatra¹ kaiściducyate ekasmin janmanyanuṣṭhitaḥ karmasamūhaḥ uttarasminneva janmanyupabhogena kṣapyata²iti tadasat | indrādipara(da)prāpakānāmaśvamedhādīnāṃ viḍavarāhādidehaprāpakāṇāṃ pāpānāṃ ca yugapadupabhogāsaṃbhavenaikabhāvikaḥ karmānuśaya iti matasya viruddhatvāt | tataścaikasmin janmanānuṣṭhitānāṃ madhye ekasmiścijjyotiṣṭomādi-karmaṇi bhukte'pi kuto na karmāntarāṇyavaśiṣyeran | yāvatsaṃpātaśabdaśca svargaprada³karma-viṣayo na tvitarakarmaviṣayaḥ | śrutiḥ ca svargādavaruhya pañcamyāmāhutau śarīraṃ gṛhṇatāṃ puruṣāṇāṃ tadvailvoḥ puṇyapāpayoḥ sadbhāvaṃ darśayati | 'ya iha ramaṇīyacaraṇā abhyāśo ha yatte ramaṇīyāṃ yonimāpadyeran brāhmaṇayoniṃ vā kṣatriyayoniṃ vā vaiśyayoniṃ vā | atha ya iha kapūyacaraṇā abhyāśo ha yatte kapūyāṃ yonimāpadyeran śvayoniṃ vā sūkarayoniṃ vā cāṇḍālayoniṃ vā |' [chā. upa. 5-10-7] iti ramaṇīyacaraṇāḥ sukṛtakarmāṇaḥ kapūyacaraṇāḥ pāpakarmāṇaḥ abhyāśo ha yadityanvayasamudāyasya kṣipratvamarthaḥ; tadeva sānuśayāḥ avarohantīti sthitam