Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 7

Chāndogyadīpikā 7

Language
Sanskrit

7.p1

virodhe guṇavādaḥ syādanuvādo'vadhārite | bhūtārthavādastaddhānādarthavādastridhā mataḥ ||1

7.p2

gāyatrī vā idam̐ sarvaṃ bhūtaṃ yadidaṃ kiṃca ||1

7.p3

vāg vai gāyatrī vāgvā idagṃ sarvaṃ bhūtaṃ gāyati ca trāyate ca ||2|| [ 1 ]

7.p4

yā vai sā gāyatrīyaṃ vāva sā yeyaṃ pṛthivī

7.p5

asyāgṃ hīdagṃ sarvaṃ bhūtaṃ pratiṣṭhitametāmeva nātiśīyate || [ 2 ]

7.p6

yā vai sā pṛthivīyaṃ vāva sā yadidamasmin puruṣe śarīram

7.p7

asminhīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ | etadeva nātiśīyante || [ 3 ]

7.p8

yadvai tatpuruṣe śarīramidaṃ vāva tadyadidamasminnanta puruṣe hṛdayam

7.p9

asminhīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ | etadeva nātiśīyante

7.p10

saiṣā catuṣpadā ṣaḍvidhā gāyatrī

7.p11

tadetadṛcā'bhyanūktam | [ 5 ] tāvanasya mahimā tato jyāyāṃśca pūruṣaḥ | pādo'sya sarvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divīti || [ 6 ] || yadvai tad brahmetīdaṃ vāva tadyo'yaṃ bahirdhā puruṣādākāśaḥ

7.p12

yo vai sa bahirdhā puruṣādākāśaḥ || [7] ayaṃ vāva sa yo'yamantaḥ puruṣa ākāśaḥ

7.p13

yo vai so'ntaḥ puruṣa ākāśaḥ || [8] ayaṃ vāva sa yo'yamantarhṛdaya ākāśaḥ

7.p14

tadetatpūrṇamapravarti

7.p15

pūrṇamapravartinīm̐ śriyaṃ labhate ya evaṃ veda || [9]

7.p16

tasya ha vā etasya hṛdayasya pañca devasuṣayaḥ | sa yo'sya prāṅ suṣiḥ sa prāṇastaccakṣuḥ sa ādityastadetattejo'nnādyamityupāsīta

7.p17

tejasvyannādo bhavati ya evaṃ veda || [1]

7.p18

atha yo'sya dakṣiṇaḥ suṣiḥ sa vyānastacchrotraṃ sa candramāstedetacchīśca yaśaścetyupāsīta

7.p19

śrīmānyaśasvī bhavati ya evaṃ veda || [ 2 ]

7.p20

atha yo'sya pratyaṅ suṣiḥ so'pānaḥ | sā vāk so'gnistadetadbrahmavarcasamannādyamityupāsīta brahmavarcasyannādo bhavati ya evaṃ veda || [ 3 ]

7.p21

atha yo'syodaṅ suṣiḥ sa samānastanmanaḥ sa parjanyastadetatkīrtiśca vyuṣṭiścetyupāsīta | kīrtimān vyuṣṭimān bhavati ya evaṃ veda || [ 4 ]

7.p22

atha yo'syordhvaḥ suṣiḥ sa udānaḥ sa vāyuḥ sa ākāśastadetadojaśca mahaścetyupāsītaujasvī mahasvān bhavati ya evaṃ veda || [ 5 ]

7.p23

te vā ete pañca brahmapuruṣāḥ svargasya lokasya dvārapāḥ | sa ya etānevaṃ pañca brahmapuruṣān svargasya lokasya dvārapān vedāsya kule vīro jāyate | pratipadyate svargaṃ lokaṃ ya etānevaṃ pañca brahmapuruṣān svargasya lokasya dvārapān veda || [ 6 ]

7.p24

atha yadataḥ paro divo jyotirdīpyate viśvataḥ pṛṣṭheṣu sarvataḥ pṛṣṭheṣvanuttameṣūttameṣu lokeṣvidaṃ vāva tadyadidamasminnantaḥ puruṣe jyotiḥ || [ 7 ]

7.p25

tasyaiṣā dṛṣṭiryatraitadasmiñcharīre sa sparśenoṣṇimānaṃ vijānāti

7.p26

tasyaiṣā śrutiryatraitatkarṇāvapidhāya ninadamiva nadathurivāgneriva jvalata upaśṛṇoti

7.p27

tadetad dṛṣṭaṃ ca śrutaṃ cetyupāsīta

7.p28

cakṣuṣyaḥ śruto bhavati ya evaṃ veda ya evaṃ veda || [8]

7.p29

sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalāniti śānta upāsīta

7.p30

atha khalu kratumayaḥ puruṣo yathā kraturasmim̐lloke puruṣo bhavati tathetaḥ pretya bhavati sa kratuṃ kurvīta || [ 1 ]

7.p31

manomayaḥ prāṇaśarīro bhārūpaḥ satyasaṃkalpa ākāśātmā sarvakarmā sarvakāmaḥ sarvagandhaḥ sarvarasaḥ sarvamidamabhyātto'vākyanādaraḥ || [ 2 ]

7.p32

eṣa ma ātmā'ntarhṛdaye'ṇīyān

7.p33

vrīhervā yavādvā sarṣapādvā śyāmākādvā śyāmākataṇḍulādvā

7.p34

eṣa ma ātmā'ntarhṛdaye jyāyānpṛthivyā jyāyānantarikṣājjyāyāndivo jyāyānebhyo lokebhyaḥ || [ 3 ]

7.p35

sarvakarmā sarvakāmaḥ sarvagandhaḥ sarvarasaḥ sarvamidamabhyātto'vākyanādara eṣa ma ātmā'ntarhṛdaya etad brahmaitamitaḥ pretyābhisaṃbhavitā'smīti || yasya syādaddhā na vicikitsā'stīti ha smāha śāṇḍilyaḥ śāṇḍilyaḥ || [ 4 ]

7.p36

manomayo'yaṃ śārīra īśo vā prāṇamānase | hṛdayasthityaṇīyaste jīve syustena jīvagāḥ || śāmbavākyagataṃ brahma tadbhitādirapekṣate | prāṇādiyogaścittārthaścintyaṃ brahma prasiddhitaḥ ||¹

7.p37

antarikṣodaraḥ kośo bhūmibudhno na jīryati | diśo hyasya svaktayo dyaurasyottaraṃ bilam || sa eṣa kośo vasudhānastasminviśvamidaṃ śritam || [ 1 ]|| tasya prācī digjuhūrnāma sahamānā nāma dakṣiṇā rājñī nāma pratīcī subhūtā nāmodīcī tāsāṃ vāyurvatsaḥ

7.p38

sa ya etamevaṃ vāyuṃ diśāṃ vatsaṃ veda na putrarodaṃ roditi ||2|| so'hametaṃ vāyuṃ diśāṃ vatsaṃ veda mā putrarodaṃ rudam || [ 2 ]

7.p39

ariṣṭaṃ kośaṃ prapadye'munāmunāmunā, prāṇaṃ prapadye'munāmunā'munā bhūḥ prapadye'munāmunāmunā bhuvaḥ prapadye'munāmunāmunā svaḥ prapadye'munāmunāmunā || [ 3 ]

7.p40

sa yadvocaṃ prāṇaṃ prapadya iti prāṇo vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ yadidaṃ kiṃ ca tameva tatprāpattiḥ || [ 4 ]|| atha yadvocaṃ bhūḥ prapadya iti pṛthivīṃ prapadye'ntarikṣaṃ prapadye divaṃ prapadya ityeva tadvocam || [ 5 ]|| atha yadvocaṃ bhuvaḥ prapadya ādityaṃ prapadya ityeva tadvocam || [ 6 ]|| atha yadvocam̐ svaḥ prapadya ityṛgvedaṃ prapadye yajurvedaṃ prapadye sāmavedaṃ prapadya ityeva tadvocam tadvocam || [ 7 ]

7.p41

sa yadavocamiti

7.p42

puruṣo vāva yajñaḥ

7.p43

tasya yāni caturviṃśati varṣāṇi tatprātaḥ savanam

7.p44

caturviṃśatyakṣarā gāyatrī | gāyatryaṃ prātaḥsavanam

7.p45

tadasya vasavo'nvāyattāḥ

7.p46

prāṇā vā vasavaḥ

7.p47

ete hīdam̐ sarvaṃ vāsayanti || [ 1 ]

7.p48

taṃ cedetasmin vayasi kiṃcidupatapetsa yad brūyāt

7.p49

prāṇā vasava idaṃ me prātaḥsavanaṃ mādhyandinam̐ savanamanusaṃtanu-teti mā 'haṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ madhye yajño vilopsīyeti

7.p50

uddhaiva tata etyagado ha bhavati || [ 2 ]

7.p51

atha yāni catuścatvāriṃśadvarṣāṇi tanmādhyaṃdinaṃ savanam

7.p52

catuścatvāriṃśadakṣarā triṣṭup | traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam

7.p53

tadasya rudrā anvāyattāḥ

7.p54

prāṇā vā rudrāḥ

7.p55

ete hīdaṃ sarvaṃ rodayanti || [3]

7.p56

taṃ cedetasminvayasi kiṃcidupatapetsa brūyāt

7.p57

prāṇā rudrā imaṃ me mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tṛtīyasavanamanusaṃtanuteti māhaṃ prāṇānāṃ rudrāṇāṃ madhye yajñe vilopsīyeti

7.p58

uddhaiva tata etyagado ha bhavati || [ 4 ]

7.p59

atha yānyaṣṭācatvārim̐śadvarṣāṇi tattṛtīyasavanam| aṣṭā-catvārim̐śadakṣarā jagatī| jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tadsyā''dityā anvāyattāḥ prāṇā vāvā''dityā ete hīdam̐ sarvamāddate || [ 5 ] taṃ cedatasminvayasi kiṃcidupatapetsa brūyātprāṇā ādityā idaṃ me tṛtīyasavanamāyuranusaṃtanuteti mā'haṃ prāṇānāmādityānāṃ madhye yajño vilopsīyeti| uddhaiva tata etyagado haiva bhavati || [ 6 ]

7.p60

etaddha sma vai tadvidvānāha mahidāsa aitareyaḥ| sa kiṃ ma etadupatapasi yo'hamanena na preṣyāmiti| sa ha ṣoḍaśaṃ varṣaśatamajīvat

7.p61

pra ha ṣoḍaśaṃ varṣaśataṃ jīvati ya evaṃ veda || [ 7 ]

7.p62

sa yadaśiśiṣati yatpipāsati yanna ramate tā asya dīkṣāḥ || [ 1 ]

7.p63

atha yadaśnāti yatpibati yadramate tadupasadaireti || [ 2 ]

7.p64

atha yadrasati yajjahati tanmaithunaṃ carati stutaśastraireva tadeti || [ 3 ]

7.p65

atha yaddhasatīti

7.p66

atha yattapo dānamārjavamahiṃsā satyavacanamiti tā asya dakṣiṇāḥ || [ 4 ]

7.p67

tasmādāhuḥ soṣyatyasoṣṭeti

7.p68

punarutpādanamevāsya tat

7.p69

maraṇamevāvabhṛthaḥ || [ 5 ]

7.p70

taddhaitad ghora āṅgirasaḥ kṛṣṇāya devakīputrāyoktvovācāpipāsa eva sa babhūva || so'ntavelāyāmetattrayaṃ pratipadyeta

7.p71

akṣitamasyacyutamasi prāṇasaṃśi(śi)tamasīti

7.p72

tatraite dve ṛcau bhavataḥ || [ 6 ] ādityasya retasaḥ udyan tamasaspari jyotiḥ paśyanta uttaraṃ svaḥ paśyanta uttaram devaṃ devatrā sūryam aganma jyotiruttamamiti jyotiruttamam || [ 7 ] || iti

7.p73

mano brahmetyupāsīta

7.p74

ityadhyātmam

7.p75

athādhidaivatam | ākāśo brahma

7.p76

ityubhayamādiṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ cādhidaivataṃ ca || [ 1 ]

7.p77

tadedaccatuṣpād brahma

7.p78

vākpādaḥ prāṇaḥ pādaścakṣuṣpādaḥ śrotraṃ pādaḥ || ityadhyātmam

7.p79

athādhidaivatamabhagniḥ pādo vāyuḥ pāda ādityaḥ pādo diśaḥ pādaḥ

7.p80

ityubhayamevādhidṛṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ caivādhidaivataṃ ca || [ 2 ]

7.p81

vāgeva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ so'gninā jyotiṣā bhāti ca tapati ca

7.p82

guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 3 ]

7.p83

prāṇa eva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ sa vāyunā jyotiṣā bhāti ca tapati

7.p84

guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 4 ]

7.p85

cakṣureva brahmaṇaścaturthapādaḥ sa ādityena jyotiṣā bhāti ca tapati ca

7.p86

guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 5 ]

7.p87

śrotrameva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ | sa digbhijyo̍tiṣā bhāti ca tapati ca

7.p88

bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda ya evaṃ veda || [ 6 ]

7.p89

iti aṣṭādaśaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (15)