Chandogyadipika 7
Chāndogyadīpikā 7
- Language
- Sanskrit
7.p1
virodhe guṇavādaḥ syādanuvādo'vadhārite | bhūtārthavādastaddhānādarthavādastridhā mataḥ ||1
7.p2
gāyatrī vā idam̐ sarvaṃ bhūtaṃ yadidaṃ kiṃca ||1
7.p3
vāg vai gāyatrī vāgvā idagṃ sarvaṃ bhūtaṃ gāyati ca trāyate ca ||2|| [ 1 ]
7.p4
yā vai sā gāyatrīyaṃ vāva sā yeyaṃ pṛthivī
7.p5
asyāgṃ hīdagṃ sarvaṃ bhūtaṃ pratiṣṭhitametāmeva nātiśīyate || [ 2 ]
7.p6
yā vai sā pṛthivīyaṃ vāva sā yadidamasmin puruṣe śarīram
7.p7
asminhīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ | etadeva nātiśīyante || [ 3 ]
7.p8
yadvai tatpuruṣe śarīramidaṃ vāva tadyadidamasminnanta puruṣe hṛdayam
7.p9
asminhīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ | etadeva nātiśīyante
7.p10
saiṣā catuṣpadā ṣaḍvidhā gāyatrī
7.p11
tadetadṛcā'bhyanūktam | [ 5 ] tāvanasya mahimā tato jyāyāṃśca pūruṣaḥ | pādo'sya sarvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divīti || [ 6 ] || yadvai tad brahmetīdaṃ vāva tadyo'yaṃ bahirdhā puruṣādākāśaḥ
7.p12
yo vai sa bahirdhā puruṣādākāśaḥ || [7] ayaṃ vāva sa yo'yamantaḥ puruṣa ākāśaḥ
7.p13
yo vai so'ntaḥ puruṣa ākāśaḥ || [8] ayaṃ vāva sa yo'yamantarhṛdaya ākāśaḥ
7.p14
tadetatpūrṇamapravarti
7.p15
pūrṇamapravartinīm̐ śriyaṃ labhate ya evaṃ veda || [9]
7.p16
tasya ha vā etasya hṛdayasya pañca devasuṣayaḥ | sa yo'sya prāṅ suṣiḥ sa prāṇastaccakṣuḥ sa ādityastadetattejo'nnādyamityupāsīta
7.p17
tejasvyannādo bhavati ya evaṃ veda || [1]
7.p18
atha yo'sya dakṣiṇaḥ suṣiḥ sa vyānastacchrotraṃ sa candramāstedetacchīśca yaśaścetyupāsīta
7.p19
śrīmānyaśasvī bhavati ya evaṃ veda || [ 2 ]
7.p20
atha yo'sya pratyaṅ suṣiḥ so'pānaḥ | sā vāk so'gnistadetadbrahmavarcasamannādyamityupāsīta brahmavarcasyannādo bhavati ya evaṃ veda || [ 3 ]
7.p21
atha yo'syodaṅ suṣiḥ sa samānastanmanaḥ sa parjanyastadetatkīrtiśca vyuṣṭiścetyupāsīta | kīrtimān vyuṣṭimān bhavati ya evaṃ veda || [ 4 ]
7.p22
atha yo'syordhvaḥ suṣiḥ sa udānaḥ sa vāyuḥ sa ākāśastadetadojaśca mahaścetyupāsītaujasvī mahasvān bhavati ya evaṃ veda || [ 5 ]
7.p23
te vā ete pañca brahmapuruṣāḥ svargasya lokasya dvārapāḥ | sa ya etānevaṃ pañca brahmapuruṣān svargasya lokasya dvārapān vedāsya kule vīro jāyate | pratipadyate svargaṃ lokaṃ ya etānevaṃ pañca brahmapuruṣān svargasya lokasya dvārapān veda || [ 6 ]
7.p24
atha yadataḥ paro divo jyotirdīpyate viśvataḥ pṛṣṭheṣu sarvataḥ pṛṣṭheṣvanuttameṣūttameṣu lokeṣvidaṃ vāva tadyadidamasminnantaḥ puruṣe jyotiḥ || [ 7 ]
7.p25
tasyaiṣā dṛṣṭiryatraitadasmiñcharīre sa sparśenoṣṇimānaṃ vijānāti
7.p26
tasyaiṣā śrutiryatraitatkarṇāvapidhāya ninadamiva nadathurivāgneriva jvalata upaśṛṇoti
7.p27
tadetad dṛṣṭaṃ ca śrutaṃ cetyupāsīta
7.p28
cakṣuṣyaḥ śruto bhavati ya evaṃ veda ya evaṃ veda || [8]
7.p29
sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalāniti śānta upāsīta
7.p30
atha khalu kratumayaḥ puruṣo yathā kraturasmim̐lloke puruṣo bhavati tathetaḥ pretya bhavati sa kratuṃ kurvīta || [ 1 ]
7.p31
manomayaḥ prāṇaśarīro bhārūpaḥ satyasaṃkalpa ākāśātmā sarvakarmā sarvakāmaḥ sarvagandhaḥ sarvarasaḥ sarvamidamabhyātto'vākyanādaraḥ || [ 2 ]
7.p32
eṣa ma ātmā'ntarhṛdaye'ṇīyān
7.p33
vrīhervā yavādvā sarṣapādvā śyāmākādvā śyāmākataṇḍulādvā
7.p34
eṣa ma ātmā'ntarhṛdaye jyāyānpṛthivyā jyāyānantarikṣājjyāyāndivo jyāyānebhyo lokebhyaḥ || [ 3 ]
7.p35
sarvakarmā sarvakāmaḥ sarvagandhaḥ sarvarasaḥ sarvamidamabhyātto'vākyanādara eṣa ma ātmā'ntarhṛdaya etad brahmaitamitaḥ pretyābhisaṃbhavitā'smīti || yasya syādaddhā na vicikitsā'stīti ha smāha śāṇḍilyaḥ śāṇḍilyaḥ || [ 4 ]
7.p36
manomayo'yaṃ śārīra īśo vā prāṇamānase | hṛdayasthityaṇīyaste jīve syustena jīvagāḥ || śāmbavākyagataṃ brahma tadbhitādirapekṣate | prāṇādiyogaścittārthaścintyaṃ brahma prasiddhitaḥ ||¹
7.p37
antarikṣodaraḥ kośo bhūmibudhno na jīryati | diśo hyasya svaktayo dyaurasyottaraṃ bilam || sa eṣa kośo vasudhānastasminviśvamidaṃ śritam || [ 1 ]|| tasya prācī digjuhūrnāma sahamānā nāma dakṣiṇā rājñī nāma pratīcī subhūtā nāmodīcī tāsāṃ vāyurvatsaḥ
7.p38
sa ya etamevaṃ vāyuṃ diśāṃ vatsaṃ veda na putrarodaṃ roditi ||2|| so'hametaṃ vāyuṃ diśāṃ vatsaṃ veda mā putrarodaṃ rudam || [ 2 ]
7.p39
ariṣṭaṃ kośaṃ prapadye'munāmunāmunā, prāṇaṃ prapadye'munāmunā'munā bhūḥ prapadye'munāmunāmunā bhuvaḥ prapadye'munāmunāmunā svaḥ prapadye'munāmunāmunā || [ 3 ]
7.p40
sa yadvocaṃ prāṇaṃ prapadya iti prāṇo vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ yadidaṃ kiṃ ca tameva tatprāpattiḥ || [ 4 ]|| atha yadvocaṃ bhūḥ prapadya iti pṛthivīṃ prapadye'ntarikṣaṃ prapadye divaṃ prapadya ityeva tadvocam || [ 5 ]|| atha yadvocaṃ bhuvaḥ prapadya ādityaṃ prapadya ityeva tadvocam || [ 6 ]|| atha yadvocam̐ svaḥ prapadya ityṛgvedaṃ prapadye yajurvedaṃ prapadye sāmavedaṃ prapadya ityeva tadvocam tadvocam || [ 7 ]
7.p41
sa yadavocamiti
7.p42
puruṣo vāva yajñaḥ
7.p43
tasya yāni caturviṃśati varṣāṇi tatprātaḥ savanam
7.p44
caturviṃśatyakṣarā gāyatrī | gāyatryaṃ prātaḥsavanam
7.p45
tadasya vasavo'nvāyattāḥ
7.p46
prāṇā vā vasavaḥ
7.p47
ete hīdam̐ sarvaṃ vāsayanti || [ 1 ]
7.p48
taṃ cedetasmin vayasi kiṃcidupatapetsa yad brūyāt
7.p49
prāṇā vasava idaṃ me prātaḥsavanaṃ mādhyandinam̐ savanamanusaṃtanu-teti mā 'haṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ madhye yajño vilopsīyeti
7.p50
uddhaiva tata etyagado ha bhavati || [ 2 ]
7.p51
atha yāni catuścatvāriṃśadvarṣāṇi tanmādhyaṃdinaṃ savanam
7.p52
catuścatvāriṃśadakṣarā triṣṭup | traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam
7.p53
tadasya rudrā anvāyattāḥ
7.p54
prāṇā vā rudrāḥ
7.p55
ete hīdaṃ sarvaṃ rodayanti || [3]
7.p56
taṃ cedetasminvayasi kiṃcidupatapetsa brūyāt
7.p57
prāṇā rudrā imaṃ me mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tṛtīyasavanamanusaṃtanuteti māhaṃ prāṇānāṃ rudrāṇāṃ madhye yajñe vilopsīyeti
7.p58
uddhaiva tata etyagado ha bhavati || [ 4 ]
7.p59
atha yānyaṣṭācatvārim̐śadvarṣāṇi tattṛtīyasavanam| aṣṭā-catvārim̐śadakṣarā jagatī| jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tadsyā''dityā anvāyattāḥ prāṇā vāvā''dityā ete hīdam̐ sarvamāddate || [ 5 ] taṃ cedatasminvayasi kiṃcidupatapetsa brūyātprāṇā ādityā idaṃ me tṛtīyasavanamāyuranusaṃtanuteti mā'haṃ prāṇānāmādityānāṃ madhye yajño vilopsīyeti| uddhaiva tata etyagado haiva bhavati || [ 6 ]
7.p60
etaddha sma vai tadvidvānāha mahidāsa aitareyaḥ| sa kiṃ ma etadupatapasi yo'hamanena na preṣyāmiti| sa ha ṣoḍaśaṃ varṣaśatamajīvat
7.p61
pra ha ṣoḍaśaṃ varṣaśataṃ jīvati ya evaṃ veda || [ 7 ]
7.p62
sa yadaśiśiṣati yatpipāsati yanna ramate tā asya dīkṣāḥ || [ 1 ]
7.p63
atha yadaśnāti yatpibati yadramate tadupasadaireti || [ 2 ]
7.p64
atha yadrasati yajjahati tanmaithunaṃ carati stutaśastraireva tadeti || [ 3 ]
7.p65
atha yaddhasatīti
7.p66
atha yattapo dānamārjavamahiṃsā satyavacanamiti tā asya dakṣiṇāḥ || [ 4 ]
7.p67
tasmādāhuḥ soṣyatyasoṣṭeti
7.p68
punarutpādanamevāsya tat
7.p69
maraṇamevāvabhṛthaḥ || [ 5 ]
7.p70
taddhaitad ghora āṅgirasaḥ kṛṣṇāya devakīputrāyoktvovācāpipāsa eva sa babhūva || so'ntavelāyāmetattrayaṃ pratipadyeta
7.p71
akṣitamasyacyutamasi prāṇasaṃśi(śi)tamasīti
7.p72
tatraite dve ṛcau bhavataḥ || [ 6 ] ādityasya retasaḥ udyan tamasaspari jyotiḥ paśyanta uttaraṃ svaḥ paśyanta uttaram devaṃ devatrā sūryam aganma jyotiruttamamiti jyotiruttamam || [ 7 ] || iti
7.p73
mano brahmetyupāsīta
7.p74
ityadhyātmam
7.p75
athādhidaivatam | ākāśo brahma
7.p76
ityubhayamādiṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ cādhidaivataṃ ca || [ 1 ]
7.p77
tadedaccatuṣpād brahma
7.p78
vākpādaḥ prāṇaḥ pādaścakṣuṣpādaḥ śrotraṃ pādaḥ || ityadhyātmam
7.p79
athādhidaivatamabhagniḥ pādo vāyuḥ pāda ādityaḥ pādo diśaḥ pādaḥ
7.p80
ityubhayamevādhidṛṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ caivādhidaivataṃ ca || [ 2 ]
7.p81
vāgeva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ so'gninā jyotiṣā bhāti ca tapati ca
7.p82
guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 3 ]
7.p83
prāṇa eva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ sa vāyunā jyotiṣā bhāti ca tapati
7.p84
guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 4 ]
7.p85
cakṣureva brahmaṇaścaturthapādaḥ sa ādityena jyotiṣā bhāti ca tapati ca
7.p86
guṇaphalamāhabhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda || [ 5 ]
7.p87
śrotrameva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ | sa digbhijyo̍tiṣā bhāti ca tapati ca
7.p88
bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda ya evaṃ veda || [ 6 ]
7.p89
iti aṣṭādaśaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (15)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Sāmavedabrāhmaṇānyaṣṭau — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣatkhaṇḍārtha — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣad C — Rāmānuja Yatirāj, Sanskrit
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Vedāntasamanvaya — Gurugovinda Rāya, Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Viṣayavākyadīpikā — Raṅgarāmānuja Muni 1550, Sanskrit
- Vedāntaviṣayavākyadīpikā — Raṅgarāmānuja Muni, Sanskrit