Different Upanishads 158
Different Upaniṣads 158
- Language
- Sanskrit
158.1
oṃ janako ha vaideh, āsāñcakre | atha ha yājñavalkya śrāvavrāja
tam̐ hovāca yājñavalkya kimarthamacārīḥ paśūnicchannaṇvantāniti| ubhayameva samrāḍiti hovāca
158.2
janako ha vaideh āsāñcakre āsanaṃ kṛtavān rājānaṃ draṣṭukāmānāṃ
yatte kaścidabravīcchṛṇavāmetyabravīnme śailinirjitvā brahmeti| yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān brūyāttathā tacchailinirabravodvāgvai brahmeti| avadato hi kiṃ syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me| abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti| sa vai no brūhi yājñavalkya| vāgevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā prajñetyetadupāsīta| kā prajñatā yājñavalkya? vāgeva samrāḍiti hovāca| vācā vai samrāḍ bandhuḥ prajñāyata ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ ślokāḥ sūtrāṇyanuvyākhyānāni vyākhyānānīṣṭaṃ hutamāśitaṃ pāyitamayaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni vācaiva samrāṭ prajñāyante| vāgvai samrāṭ paramaṃ brahma| nainaṃ vāgjahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti| devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste| hastyṛṣabham̐ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ| sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā se'manyata nānanuśiṣya hareteti
158.2-2
sahasraṃ vidyate tattathā| evaṃbhūtaṃ gosahasraṃ dadāmīti janako vaidehaḥ uvāca| evamuktaḥ sa yājñavalkya uvāca| kim? ananuśiṣya śikṣāmakṛtvāṃ śiṣyaṃ kṛtārthamakṛtvā tato dhanaṃ na hareteti se mama pitā amanyata manyate sma, samāpyetadeva matamityarthaḥ
158.3
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnmama udaṅkaḥ śaulvāyanaḥ prāṇo vai brahmeti| yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān
brūyāttathā tacchaulvāyano'bravot prāṇo vai brahmeti| aprāṇato
hi kiṃ syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me| abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti| sa vai no brūhi yājñavalkya
prāṇa evāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā priyamityenadyupāsīta
kā priyatā yājñavalkya? prāṇa eva samrāḍiti hovāca
prāṇasya vai samrāṭ kāmāyājyaṃ yājayatyapratigṛhyasya
pratigṛhṇātyapi tatra vadhāśaṅkaṃ bhavati yāṃ diśameti prāṇasyaiva samrāṭ kāmāya| prāṇo vai samrāṭ paramaṃ brahma| nainaṃ prāṇo
jahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste| hastyṛṣabham̐ sahasraṃ dadāmīti
hovāca janako vaidehaḥ| sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā
me'manyata nānanuśiṣya hareteti
158.4
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme bakurvārṣṇiśśvakṣurvai
brahmeti| yathā mātṛmān pitṛmānācāryaṃvān brūyāttathā
tadvārṣṇo'bravīccakṣurvai brahmeti| apaśyato hi kiṃ syādityabravīttu
te tasyā''yatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me| abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti| sa vai no brūhi yājñavalkya| cakṣurevāyatanamākāśaḥ
pratiṣṭhā satyamityenadupāsīta| kā satyatā yājñavalkya?
cakṣureva samrāḍiti hovāca| cakṣuṣā vai samrāṭ paśyantamāhuradrākṣīriti sa āhādrākṣamiti tatsatyaṃ bhavati| cakṣurvai
samrāṭ paramaṃ brahma| nainaṃ cakṣurjahāti sarvaṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste
hastyṛṣabham̐ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ| sa
hovāca yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti
158.5
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmityabravīnme gardabhīvipoto
bhāradvājaḥ śrotraṃ vai brahmeti| yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān brūyāttathā tadvāradvājo'bravīcchrotraṃ vai brahmeti| aśrṛṇvato
hi kiṃ syādityabravīttu te tasyā''yatanaṃ pratiṣṭhāṃ na
me| abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti| sa vai no brūhi yājñavalkya| śrotramevā''yatanamākāśaḥ pratiṣṭhānanta ityenadupāsīta
kā'nantatā yājñavalkya? diśa eva samrāḍiti hovāca
tasmādvai samrāḍapi yāṃ kāṃ ca diśaṃ gacchati naivāsyā antaṃ
gacchati| śranantā hi diśo diśo vai samrāṭ śrotra̱m̐ śrotraṃ
vai samrāṭ paramaṃ brahma naina̱m̐ śrotraṃ jahāti sarvaṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste
hastyṛṣabha̱m̐ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ | sa hovāca
yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānuśiṣya hareteti
158.6
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme satyakāmo jābālo
mano vai brahmeti | yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān brūyāttathā tajjābālo'bravīnmano vai brahmeti | amanaso hi ki̱m̐
syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me | abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti | sa vai no brūhi yājñavalkya | mana evāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā''nanda ityenadupāsīta | kā''nandatā
yājñavalkya ? mana eva samrāḍitihovāca | manasā vai samrāṭ
striyamabhihāryaṃte tasyāṃ pratirūpaḥ putro jāyate sa ānandaḥ
mano vai samrāṭ paramaṃ brahma nainaṃ mano jahāti sarvaṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste
hastyṛṣabha̱m̐ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ | sa hovāca
yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānuśiṣya hareteti
158.7
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme vidagdhaḥ śākalyo hṛdayaṃ vai brahmeti| yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān brūyāttathā tacchākalyo'bravīddhṛdayaṃ vai brahmeti| ahṛdayasya hi kiṃ syāditya-bravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me| abravīdityekapādvā etatsamrāḍiti| sa vai no brūhi yājñavalkya| hṛdayamevāyatana-mākāśaḥ pratiṣṭhā sthitirityenadupāsīta| kā sthitatā yājña-valkya? hṛdayameva samrāḍiti hovāca| hṛdayaṃ vai samrāṭ sarveṣāṃ bhūtānāmāyatanam̐, hṛdayaṃ vai samrāṭ sarveṣāṃ bhūtānāṃ pratiṣṭhā| hṛdaye hyeva samrāṭ sarvāṇi bhūtāni pratiṣṭhitāni bhavanti| hṛdayaṃ vai samrāṭ parama brahma| nainam̐, hṛdayaṃ jahāti sarvaṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadu-pāste| hastyṛṣabham̐, sahasraṃ dadāsīti hovāca janako vaidehaḥ| sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti