Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 2.14.p13

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.14.p13

Language
Sanskrit

2.14.p13

ā.bhā. - adhyātmayogādhigamena devaṃ matvā dhīro harṣaśokau jahāti (ka.u.2-12) ityatra mṛtyunā adhyātmayogādhigamaśabdena samupadiṣṭamupāyam, devam ityanena sūcitam | upeyam mattvā dhīraḥ, jahāti ityetaiḥ padaiḥ bodhitam | upetārañca sāmānyataḥ avagatya viśeṣataḥ tajjñānāya, naciketāḥ pṛcchati - anyatra iti | dharmāt - vidheyatayā vedabodhitāt puṇyāparaparyāyāt, karmarūpāt prasiddhāt, svargādiphalakādupāyāt, anyatra - anyat, tathā adharmāt - niṣiddhatayā vedabodhitāt pāpā'paraparyāyāt, prasiddhāt narakādiphalakāt karmarūpāt upāyāt, anyatra bhinnam, tatprasiddham upāyāntaram, yat tvaṃ paśyasi, tadvada - upadiśa | prasiddhopāyabhūta dharmādharmabhinnam upāyāntaraṃ yatpaśyasi tvam, tat vinītāya viśeṣato jijñāsave mahyam, bodhaya ityarthaḥ | anena nityaphalasādhanabhūtaḥ upāsanarūpa upāyaḥ pṛṣṭaḥ | anyatra asmātkṛtākṛtāt | kṛtañcākṛtañca iti samāhāradvandvaḥ; ataeva ekavadbhāvaḥ1 | tasmādanyatra bhinnam | tasmāt asmādbuddhikāryātmanā yadavasthitaṃ tat kṛtaṃ yacca kāraṇasvarūpeṇāvasthitaṃ tadakṛtamityucyate | sarvameva ihaloke paraloke vā prāpyavastukāryarūpaṃ kāraṇarūpameva vā; na tato'tiriktarūpam | na ca tayoḥ anyatarasya dvayorvā prāptyā, harṣaśokaparihāraṃ dṛṣṭacaram2, ataḥ yatprāptiḥ harṣaśokāpahārāya kalpeta tatprāpyam kṛtādakṛtācca anyadeva bhavet | tasya svarūpaṃ vijñātuṃ spṛhayālave3 mahyaṃ samyak vada iti | anena paramātmarūpaprāpyaviṣayakaḥ praśnaḥ kṛtaḥ | anyatra bhūtācca bhavyācca | bhūtāt - atītāt kālāt, cakāreṇa atītakālāvacchinnādapi anyatra - anyat| bhavyāt - bhaviṣyataḥ kālāt, cet na; bhaviṣyatkālāvacchinnādapi anyat| anenaiva dvitīyena cakāreṇa vartamānakālaḥ, tatparicchinnaṃ vastu ca upalakṣitam | ataḥ vartamānakālāt tatparicchinnavastunaśca bhinnaṃ yadvastu dhīro jahāti ityanena ca sūcitam, tadupetṛsvarūpameveti, tadapi śraddhālave mahyam upadiśa ityarthaḥ | anena upetuḥ svarūpaṃ pṛṣṭam | yadvā - bhūtāt bhavyāt asmātkṛtākṛtādanyatra ityanena militena prāpyasvarūpe pṛṣṭe, prāptuḥ svarūpamapi pṛṣṭaṃ bhavati; prāptuḥ svarūpasyāpi prāpyāntarbhāvāt | muktidaśāyāṃ, prāptā svīyaṃ brāhmaṃ svarūpamapi guṇāṣṭakaviśiṣṭaṃ prāpnotyeva | tasyāpi ca kṛtākṛtāvilakṣaṇatva kālāparicchinnatvaṃ ca nityatvādeva bodhyam | etanmantre upāyopetroḥ praśnaḥ, tantreṇa kṛto naciketaseti dyotito bhavati |

Linked texts (1)