Kaṭha Upaniṣad 2.20.p9
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.20.p9
- Language
- Sanskrit
2.20.p9
aṇuparimāṇāt jīvānapi vyāptumarhaḥ | mahataḥ - mahatparimāṇavataḥ, pṛthivyākāśāderapi, mahīyān - atiśayena mahān, pṛthivyākāśādikamapi vyāptumarhaḥ ityarthaḥ | tādṛśaṃ kimapi sūkṣmaṃ mahadvā vastu nāsti yadayaṃ paramātmā vyāpnoti, aṇīyān vrīhervā yavādvā sarṣapādvā śyāmākādvā 1 śyāmākataṇḍulādvā eṣa me ātmā'ntarhṛdaye jyāyān pṛthivyā jyāyānantarikṣājjāyān divo jyāyānebhyo lokebhyaḥ (chāṃ.u.3-14-3) ityādiśrutibhiḥ tathaiva, paramātmasvarūpasya avagamāditi bhāvaḥ | evambhūtātmā sarvātmabhūtaparamātmatattvam, asya jantoḥ - prāṇijātasya dṛśyamānasya, guhāyām - hṛdaye, nihitaḥ - antaryāmitayā praviśya sthito'sti, aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarātmā sadā janānāṃ hadaye sanniviṣṭaḥ (ka.u.6-17) iti śrutyāpi prāṇijātahṛdayasanniviṣṭatvasya paramātmani bodhanāt | tam - paramātmānam, ātmanaḥ - jīvasya mahimānaṃ mahattvaprāpakaṃ sarvasatvādiguṇagaṇāvirbhāvakam ityetat | akratuḥ - kratuprabhṛtikarmaphalānabhilāṣaḥ viṣayoparatamanīṣo yaḥ paśyati - sākṣātkaroti, saḥ dhātuḥ2 - vidharaṇahetoḥ, eṣa setuḥ vidharaṇaḥ eṣāṃ lokānāmasaṃbhedāya (bṛ.u.4-4-22) iti śrutyanusārāt sarvavidhārakasya paramātmanaḥ, prasādāt - prītirūpāt tadanugrahāt | vītaśoko bhavati - vītaḥ - vinaṣṭaḥ, śokaḥ - saṃsārānalatāpo yasya tathā bhavati - mukto bhavatītyarthaḥ |
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit