Kaṭha Upaniṣad 2.8.p3

2.8.p3

pra. - na nareṇāvareṇeti | avareṇa - aśreṣṭhena prākṛtena pāṇḍityamātra prayojanavedāntaśravaṇena2, nareṇa - dehātmābhimāninā, eṣaḥ - ātmā, suvijñeyo na bhavati | kuto hetoḥ ? bahudhā cintyamānaḥ | vādibhiḥ iti śeṣaḥ | ananyaprokte gatiratra nāsti | ananyena - ucyamānātmano1'nanyena tadekāntinā brahmātmasākṣātkāriṇā, prokte atra ātmani yādṛśī avagatiḥ, sā ātmāvagatiḥ avareṇa prokte nāstītyarthaḥ | yadvā - atra - saṃsāre, gatiḥ - caṅkramaṇaṃ nāstītyarthaḥ | yadvā ananyaprokte - svayamavagate, gatiḥ - ātmāvagatiḥ, nāsti ityarthaḥ | anyaprokte iti pāṭhe, avaranaraprokte sati ātmāvagatiḥ2 nāsti ityarthaḥ| nanu - yena kenacidupadiṣṭe'pi ūhāpohaśālinaḥ syādeva ityata āha - aṇīyān hyatarkyamaṇu pramāṇāt| yato'ṇorapyaṇīyān ātmā, ataḥ tatsvarūpaṃ tarkāgocaram| ā.bhā. - pūrvamantre paramātmatattvasya vaktā jñātā ca āścaryaḥ iutyuktam | tatra hetustu na upanyastaḥ ; tam anena mantreṇa samupanyasyati - avareṇa - hīnena prākṛtabuddhinā dehendriyādiṣu ātmābhimānavatā nareṇa, proktaḥ - prakarṣeṇa uktaḥ samupadiṣṭo'pi, eṣaḥ - paramātmā, na suvijñeyaḥ - na hi samyak vijñātuṃ śakyaḥ yato hetoḥ vādibhiḥ taiḥ taiḥ tāntrikaiḥ, bahudhā cintyamānaḥ asti nāsti ityevaṃ rūpeṇa, kartā akartā ityevaṃ rūpeṇa, nityaḥ anityaḥ ityevaṃrūpeṇa bahuprakāreṇa vicāryamāṇo'sti; prakārabāhulyāt| akṛtātmasākṣātkāravatā nareṇa prāptopadeśasyāpi sambhramāvaśyaṃbhāvāt1 | ataḥ yadupadeśena nirvicikitsaṃ pratipadyetāyamātmā, tādṛśo vaktā āścarya eva | evaṃ satyapi kṛtātmasākṣātkāravataḥ upadeśe viṣayavāsanāvaśīkṛtamanasā avareṇa nareṇa naivaṃ samyak jñātumarhaḥ iti, jñātā'pi gatavāsanaḥ kaścideva ato jñātā'pi āścaryaḥ iti bhāvaḥ |