Kaṭha Upaniṣad 3.4.p4
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.4.p4
- Language
- Sanskrit
3.4.p4
hayatvena rūpitāni | indriyāṇi - jñānendriyakarmendriyobhayarūpāṇi, hayān āhuḥ - aśvā iiti vadanti ityarthaḥ | aśvā hi mārgamādāyaiva deśāntaraṃ nayanti ratham | tathaiva viṣayamādāyaiva indriyāṇi pravartamānāni śarīraṃ nayanti deśāntaramiti, viṣayeṣu mārgatvarūpaṇam | teṣu - hayatvena rūpiteṣu indriyeṣu, gocarān - mārgān, viṣayān - śabdādīn eva, āhuḥ rūpakakalpanāpaṭavaḥ | śarīrendriyasaṅghātasambandhe satyeva bhoktṛtvamātmano bhavati; nānyathā ityatra manīṣisaṃvādaṃ darśayati - ātmendriyamanoyuktam - ātmā - atra śarīram, indriyam - jñānakarmendriyarūpam cakṣurādivāgādi ca | manaḥ - saṃkalpavikalpakāritayā prasiddhameva | manaḥśabdena ca adhyavasāyo'pi lakṣyate ; adhyavasāyaṃ vinā saṃkalpamātreṇa pravṛttyanupapatteḥ | etaiḥ śarīrendriyamanodhyavasāyarūpaiḥ saṅghātaiḥ, yuktam - sahitameva ātmatattvaṃ bhoktā ityāhuḥ kathayanti | manīṣiṇaḥ - vivekino janāḥ | etatsaṅghātayogarahitasya kevalasya ātmanaḥ jñātṛtvasattve'pi kartṛtvaṃ bhoktṛtvaṃca naiva bhavatīti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit