Kaṭha Upaniṣad 3.p17
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 3.p17
- Language
- Sanskrit
3.p17
paramātmapakṣe tu, sukṛtam - svasaṃkalparūpam | tatsambandhini loke, manuṣyaśarīre ityarthaḥ | sukṛtaśarīrayoḥ sambandhaśca, sādhyasādhakabhāvarūpaḥ | tena sukṛtasādhye śarīre, iti paryavasyati | guhāṃ praviṣṭau tatra śarīre yā guhā hṛdayakuharaṃ tatra praviṣṭau, tadantargatau, tatrāpi parame parārdhye - parārdhamarhati iti parārdhyam, parārdhaśca caramo'vadhiḥ saṃkhyāyāḥ | sa ca avadhiḥ, yathā saṅkhyāsu bhavati utkṛṣṭaḥ tathā hṛdayakuharavartyākāśasyāpi utkṛṣṭatvakhyāpataḥnāya parārdhyaśabdena kathanam ataḥ pārardhye - utkṛṣṭe hārdākāśe ityarthaḥ | tatra hetu paramātmanaḥ upalabdhisthānatvameva asya hārdākāśasya iti | vartamānau iti padamākṣipya yojanīyam | tataḥ sukṛtasādhyamānuṣaśarīragatahṛdayākāśe vartamānau jīvaparamātmānau staḥ iti upāsyasya atisannihitattvam upāsāsaulabhye nimittamuktaṃ bhavati | chāyā''tapau - chāyāśabdena alpajño jīvaḥ lakṣyate; saṃsāritvena chāyāsamatvāt, ātapaśabdena ca sarvajñaḥ paramātmā; asaṃsāritvena ātapatulyatvāt | tatra vartamānau jīvaparamātmānau eva prāpyaprāpakau ityarthaḥ | atrārthe saṃvādamupadarśayati - brahmavido vadanti - kṛtabrahmasākṣātkārāḥ ye, te vadanti hārdākāśavartitvam anayoḥ ityarthaḥ| pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ - tri citaḥ nāciketo'gniḥ yaiḥ te -triṇāciketāḥ| evaṃ bhūtā ye pañcāgyaḥ gārhapatyāgniḥ, dakṣiṇāgniḥ, āhavanīyāgniḥ, sāmparāgniḥ āvasadhyāgniḥ ete pañcāgnayo yeṣāṃ santi, te paṃcāgnayaḥ| etatpaṃcāgniparicaryāparāyaṇā'pi, antaḥkaraṇaśuddhidvārā hārdākāśavartitvam anayoḥ jānanti | ato vadanti
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit