Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 6.1.4

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 6.1.4

Language
Sanskrit

6.1.4

iha cedaśakat boddhuṃ prāk śarīrasya visrasaḥ |
tatassargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate |
pra.dī. - dehapatanātpūrvameva brahmajñānaprayatnaḥ kartavya ityāha - ihacedaśakat iti | śarīravisrasaḥ - śarīrapatanāt, prāk - jīvadaśāyām, iha - ihaloke vidyamānadaśāyāmeva, boddhum - paraṃ brahmajñātum aśaktaścet, tataḥ - dehapātādanantaram, sargeṣu1 - sṛjyamāneṣu, lokeṣu manuṣyādilokeṣu, śarīratvāya - jarāmaraṇayuktaśarīralābhārtham, kalpate samartho bhavati ||

6.1.4.p1

praḥ. - iha cet1 iti | śarīrasya visrasaḥ - visraṃsanāt patanāt prāk iha - loke brahma boddhum, aśakaccet aśaknuvāṃścet | vikaraṇavyatyayaḥ chāndasaḥ | tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate | tataḥ - tasmāt jñānābhāvāt hetoḥ, sṛjyamānasarvalokeṣu2 janmajarādimatvalakṣaṇaśīryamāṇatvāya bhavati ityarthaḥ | tasmāt śarīra pātātprāgeva ātmajñānāya yateta iti bhāvaḥ |

6.1.4.p2

ā.bhā. - iha - asmiṃlloke, śarīrasya - śīryamāṇasvabhāvasya

6.1.4.p3

dehasya, visrasaḥ - patanāt, prāk - pūrvameva, jīvanakāla eva ityetat | brahma boddhum - jñātum,sākṣātkartum ityetat, aśakat - aśaknot,3 cet yadi, tadā saṃsārāt mukto bhavati | aśakat ityatra chāndasaḥ śap | bhāvyantu śnuḥ iti bodhyam4 | na cet brahma boddhumaśakat, tataḥ - tasmādajñānādeva hetoḥ, sargeṣu - prāṇisarjanādhāreṣu, lokeṣu - pṛthivyādiṣu, śarīratvāya - śarīrabhāvāya, narapaśupakṣiprabhṛti- śarīragrahaṇāya, kalpate tadyogyo bhavati | tasmāt śarīrapātātpūrvameva paramātmajñānāya yateta anyathā janmajarāmaraṇādirūpaḥ saṃsārosvaśyaṃbhāvī iti bhāvaḥ ||

6.1.4.p4

su. - sapadi yatitavyam asya vijñānāya ityāśayenāha - iha iti | ayameva samucitaḥ samayo vijñānāya, yat iha loke ātmānātmavivecanakṣamaṃ vapuḥ upalabdham, paramidaṃ viśaraṇaikasvabhāvam, ata eva śarīramiti prathate, tat yāvat na viśīryeta, tāvatyeva avakāśe sarvasya praśāsitṛ paramātmasvarūpam adhigantavyam nāma | iha śarīrasya visrasaḥ prāk -

Linked texts (1)