Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 6.1.6.p22

Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 6.1.6.p22

Language
Sanskrit

6.1.6.p22

yato vyāpakosyam | cakṣuṣastu paricchinnagrahaṇa eva pāṭavam | ataḥ na cakṣuṣā paśyati kaścanainam iti vyācakṣate | tarhi kenāyaṃ grāhyaḥ ityatrāha - hṛdā iti | rūpyarūpivibhāgamanapekṣyānapekṣya ca sannihitaviprakṛṣṭādivibhāgam, sarvam arthajātaṃ harati | ādatta iti hṛdi tyucyate cetaḥ, tenāyaṃ grāhyaḥ | cakṣurādīnāṃ rūpādiniyatārthagrāhitayā etadgrahaṇāsāmarthyespi cākṣuṣespi arthe cetasaḥ sāmarthyāt tenāsya grahaṇaṃ bhavet iti yāvat | yadyapi cetaḥ sāmānyataḥ sarveṣāṃ sādhāraṇam, na tāvatāssya grahaṇaṃ sidhyati | tat saṃskṛtameva tat tathā iti jñāpayannāha - manīṣā iti | tṛtīyāyā lopaḥ chāndasaḥ| ātmānātmavivecanakṣamā tu buddhiḥ iha manīṣā ityucyate | īdṛśabuddhiviśeṣasaṃskṛtena cetasāsyaṃ grāhya ityuktam bhavati | yadyapi bahavo manīṣiṇaḥ śāstrata ātmānātmatattvaṃ vivicya jānanti nāma, na tāvatā teṣām asya sākṣātkāro bhavati; tathāpi mananamahimnā bhavet eva asya sākṣātkāraḥ iti jñāpayannāha - manasā iti | mananasādhanaṃ manaḥ ucyate | mananam - vivicya adhigatasya muhuḥ anucintanam dhyānayogena cetasā ityuktaṃ bhavati | abhikḷptaḥ - abhigṛhītaḥ sākṣātkṛtaḥ, sākṣātkārayogyaḥ iti yāvat | ya etadviduḥ - īdṛśaṃ paraṃbrahma, ye viduḥ te amṛtāḥ - muktā bhavanti | pare tu -

Linked texts (1)