Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 1.8

Ṭīkā 1.8

Language
Sanskrit

1.8

evaṃ trirātrānaśananaciketovṛttaṃ proṣyāgatāya yamāya tadāmātyā vijñāpya śānti kurvityāhurityāha—vaiśvānara iti | ²he vaivasvata svātirekeṇa kiṃcidastīti viśvasanīyaṃ viśvaṃ tadāropādhikaraṇatvena tadasaṅgatvena ca tatra yo ramate sa viśvanaraḥ | viśvanara eva vaiśvānaraḥ virāṭ | rūḍhito'gnirvā | sa eṣa brāhmaṇo bhūtvā tvadgṛhān
tvatparigrahānasmāṃśca pradahanniva sākṣādvaiśvānara eva praviśati | tasya atitheḥ santaḥ pādyārghyāsanādilakṣaṇāṃ etāṃ śāntiṃ kurvanti yathā tathā naciketase tvamapi pādyādyarthaṃ udakādiṃ hara āharasvetyarthaḥ |
naciketase varatrayapradānapratijñā
na hi kadācidapi tarkasya pratiṣṭhā kācit vidyate | tadviparītaśrutyācāryaproktāgamapratipādyā matiḥ na hi tarkeṇa hātuṃ śakyā ityāha--naiṣā iti | brahmānanyācāryaproktā eṣā sarvāpahnavasiddhabrahmamātragocarā matiḥ na hi tarkeṇa apaneyā na prāpaṇīyā na ^2hātavyeti vā nigamāntānabhijñastārkiko nāma svabuddhyā yatkiṃcideva parikalpayati | tatkalpanā hi āgamaprabhavā matiḥ na hi calati | he preṣṭha ! matprītivittanikṣepakośa ! matpriyatama ! tārkikāgamyanigamāntagocarā matirniratiśayasukhaṃ svamātramiti yajjānāti tat sujñānaṃ tasmai bhavati | sujñānasya brahmamātragocaratvāt | tarkāgamyā matiḥ kā ? iti ceducyate | he naciketaḥ ! tṛtīyavarapradānanimittena tvaṃ yāṃ brahmamātramatiṃ āpaḥ prāptavān asi | ata eva satyā vitathaputrādyapsaro'ntaviṣayatiraskaraṇapūrvakamavitathabrahmamātramatiḥ | tatraiva dhṛtiryasya tava sa tvaṃ satyadhṛtiḥ batāsi iti naciketasamanukampayannāha-na iti | naḥ asmākaṃ ^3tvādṛk tvattulyaḥ anyaḥ putraḥ śiṣyo vā praṣṭā pṛcchako bhūyāt bhavatu |

Linked texts (1)