Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 3.11

Ṭīkā 3.11

Language
Sanskrit

3.11

yanmanastrijagatsṛṣṭisthitivyasanakarmakṛt | tanmano vilayaṃ yāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam ||
iti śrutyanurodhena svājñasvajñagocaramanasā jagat brahma vā āptavyam | brahmātirekeṇa mano nāstīti pakṣe brahmamātraṃ niṣpratiyogikatayāvaśiṣyate | tatra nānādarśī mṛtyupadaṃ yātītyāha—manasaivedaṃ iti | svājñadṛṣṭivikalpitamanasaiva tadvikalpitasvāvidyāpadatatkāryajātaṃ āptavyam | yadvā—svajñadṛṣṭyā śrutyācāryasaṃskṛtamanasaiva viśvāropāpavādādhikaraṇaṃ brahmāhamasmītyāptavyam | manomātrāpahnave tadvikalpitanānānāmarūpavadvidākadambaṃ iha brahmamātre kadācidapi śaśaviṣāṇavannāstyeva, brahmamātrāvagaternānāprapañcāpahnavapūrvakatvāt ityatra—
idaṃ prapañcaṃ nāstyeva notpannaṃ no sthitaṃ jagat | cittaṃ prapañcamityāhurnāsti nāstyeva sarvadā ||
ityādiśruteḥ| sarvāpahnavasiddhe niṣpratiyogikabrahmamātre kiñcana aṇumātramapi nānā prapañcaḥ satyatvena mithyātvena vā asti nāstīti vibhramo'pi na hi astīti siddhāntārthaḥ | yastu svājño nāneva paśyati sa mṛtyoḥ mṛtyuṃ gacchatyeva | yatkiñcitsvātiriktāstitādṛṣṭiḥ sarvatra jananamaraṇādilakṣaṇabhayameva pratipadyata ityatra—“yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute, atha tasya bhayaṃ bhavati” iti śruteḥ |

Linked texts (1)