Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 3.4

Ṭīkā 3.4

Language
Sanskrit

3.4

yadvijñānamātrato na kiñcit prārthayante tadadhigamaḥ kathaṃ bhavati ? ityata āha-yena rūpaṃ iti | yena parāgbhāvavilakṣaṇapratīcā jīvaloko'yaṃ cakṣurādikaraṇagrāmadvārā rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśām̐śca maithunān tattadindriyārthajanyasukhapratyayān etenaiva pratyagātmanā vijānāti | na ca dehādivilakṣaṇapratīcā | na hīndriyendriyārthasukhaṃ vijānātīti lokaprasiddhirasti | dehādisaṃghāto'hamindriyendriyārthajanyasukhādipratyayān vijānāmīti tu sarvalokaprasiddhiriti vācyam | nayuktatvāt saṃghātasya svātiriktaśabdādivairalyāena vijñeyatvāviśeṣāt | yadi saṃghāto rūpāpagedirapi svayameva bhūtvā rūpādīn vijānīyāt tadā bāhyarūpādapageyo'pyanyonyaṃ vijānīyustyukterayuktatvāt, yenodakaṃ dahati so'gniritivat | tasmāddehatrayātiriktapratyagātmanā sarvaṃ vijānāti lokaḥ | na hyātmano'vijñeyaṃ kiñcidasti, pratīcaḥ sarvajñatvāt | parāgbhāvasāpekṣapratyagbhāvagataheyāṃśāpahnavasiddhaṃ brahmamātramavaśiṣyate | "anyatra dharmāt" ityādinā yat naciketasā pṛṣṭaṃ "omityetat" ityādinā viṣṇupadatvena śabdādyapahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātratayā yadabhihitaṃ tadeva etat svāntarbāhyakalanāvabhāsakapratyaktattvaṃ svagataparāksāpekṣaprabhavasaviśepāyamānaheyāṃśāpahnavataḥ svamātramavaśiṣyata ityadhigatamiti veditavyam |
jīvabrahmābhedajñānena kṛtārthatā

Linked texts (1)