Kaṭha Upaniṣad 3.4
Ṭīkā 3.4
- Language
- Sanskrit
3.4
yadvijñānamātrato na kiñcit prārthayante tadadhigamaḥ kathaṃ bhavati ? ityata āha-yena rūpaṃ iti | yena parāgbhāvavilakṣaṇapratīcā jīvaloko'yaṃ cakṣurādikaraṇagrāmadvārā rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ śabdān sparśām̐śca maithunān tattadindriyārthajanyasukhapratyayān etenaiva pratyagātmanā vijānāti | na ca dehādivilakṣaṇapratīcā | na hīndriyendriyārthasukhaṃ vijānātīti lokaprasiddhirasti | dehādisaṃghāto'hamindriyendriyārthajanyasukhādipratyayān vijānāmīti tu sarvalokaprasiddhiriti vācyam | nayuktatvāt saṃghātasya svātiriktaśabdādivairalyāena vijñeyatvāviśeṣāt | yadi saṃghāto rūpāpagedirapi svayameva bhūtvā rūpādīn vijānīyāt tadā bāhyarūpādapageyo'pyanyonyaṃ vijānīyustyukterayuktatvāt, yenodakaṃ dahati so'gniritivat | tasmāddehatrayātiriktapratyagātmanā sarvaṃ vijānāti lokaḥ | na hyātmano'vijñeyaṃ kiñcidasti, pratīcaḥ sarvajñatvāt | parāgbhāvasāpekṣapratyagbhāvagataheyāṃśāpahnavasiddhaṃ brahmamātramavaśiṣyate | "anyatra dharmāt" ityādinā yat naciketasā pṛṣṭaṃ "omityetat" ityādinā viṣṇupadatvena śabdādyapahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātratayā yadabhihitaṃ tadeva etat svāntarbāhyakalanāvabhāsakapratyaktattvaṃ svagataparāksāpekṣaprabhavasaviśepāyamānaheyāṃśāpahnavataḥ svamātramavaśiṣyata ityadhigatamiti veditavyam |
jīvabrahmābhedajñānena kṛtārthatā
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit