Kaushitaki Upanishad 2.6

2.6

ātmā uktāyāstrayyā ātmā uktaḥ | idānīmetajjñāne phalamāha etadātmā bhavati prāṇarūpo bhavati yaḥ prasiddhaḥ karmaṇi ṛtvigyajamānādiḥ evaṃ prāṇabuddhyā saṃstute adhvaryupāgnau yajurmayamadhvaryuryajurmaya ṛṅmayaṃ hotā ṛṅmaye sāmamayamudgāteti veda jānāti etadātmā bhavatītyanvayaḥ |
prāṇo brahmeti kauṣītakipaiṅgyaśuṣkabhṛṅgāramataiḥ sopapattikairūktaṃ, tacca ca ṣvāgādidṛṣṭayaḥ | sa hi prāṇo vāhya ādhyātmikakaśca | vāhya ādhidaivikaḥ putrādirūpaśca ādhidaivikastvādityaḥ sa cāgnīṣomātmakaḥ | tatrādhidaivikaṃ prāṇamurarīkṛtya phalaviśeṣasiddhārthaṃ prathamataḥ kānicidupāsanānyāha, atha prāṇe brahmeti kathanāntaramato yasmāt phalāntarasyāpekṣopāsakasya asmāt kāraṇāt sarvajitaḥ svavarṇāśramācārairnikhilāṃstraivarṇikān jayatīti sarvajit tasya kauṣītakeḥ kuṣītakasyāpatyasya trīṇi trisaṅkhyākāni upāsanāni ādhidaivikasya prāṇasya jñānāni bhavanti vartante | kauṣītakidṛṣṭāni kathayiṣyāmītyarthaḥ | yadyo-
pavītaṃ kṛtvā yajñopavītaṃ vidhāya, yadyapi traivarṇikatvenaiva yajñopavītaṃ prāptaṃ tathāpyapasavyādivikāranivāraṇārthamidaṃ vacanaṃ | apa ācamya spṛṣṭaṃ, apāmācamanamapi yajñopavītavatprāptaṃ tathāpi tvarādinimittanivāraṇārthamavagantavyaṃ tenobhayatra niyamaḥ siddho bhavati| tristrivāramudapātraṃ sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ vā caṣakaṃ prasicya śuddhaiḥ svacchairjalaiḥ prakarṣeṇa secanaṃ vidhāya udyantaṃ udayaṃ gacchantamādityaṃ aditiputraṃ bhāskaraṃ upatiṣṭheta jānubhyāmavaniṃ gatvā sasambhāranīrapūrṇacaṣakamurutya samantramupasthānaṃ kuryāt | mantramāha vargaḥ sarvamidaṃ jagat ātmabodhena tṛṇavaddhastai parityajatīti vargaḥ, asi bhavasi, pāpmānaṃ kṛtamāgāmi ca pāpaṃ phalasvarūpeṇaiva me mama samantrakeṇārgheṇādityamupasthātuḥ vṛṅ‌dhi varjaya vināśayetyarthaḥ, iti mantrasamāptau | etayaiva uktayaiva yajñopavītamityādinā na tvanyathā āvṛtā prakāreṇa madhye santaṃ madhyāhne vartamānamādityamupatiṣṭheta | upasthānamantramāha udvargo'si pāpmānaṃ ma udvṛṅ‌dhīti udgatkarṣārthaḥ atiśayena nāśayetyarthaḥ, vyākhyātamanyat | etayaivāvṛtāstaṃ yantaṃ saṃvargo'si pāpmānaṃ me saṃvṛṅ‌dhītyastaṃ yantamastaṃ gaccha-