Pramāṇa · Search · About · API

Kauṣītaki Upaniṣad 3.7.4

Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 3.7.4

Language
Sanskrit

3.7.4

daśa daśasaṅkhyākāḥ prajñāmātrāḥ vāgādīnīndriyāṇi adhibhūtaṃ bhūtamātrā vaktavyādyāni bhūtāni tāni viṣayatvenādhikṛtya vartanta ityadhibhūtaṃ | yat yadi, hi prasiddhāḥ, bhūtamātrāḥ nāmādirūpāḥ, syuḥ neti bahiraivāvagantavyaṃ , na bhaveyuḥ na prajñāmātrāḥ syuḥ, uktānīndriyāṇi na bhaveyuḥ, na hi nirviṣayamindriyaṃ bhavati, yat yadi vā pakṣāntare prajñāmātrāḥ uktānīndriyāṇi na syuḥ na bhaveyuḥ na bhūtamātrāḥ syuḥ uktā bhūtamātrā na bhaveyuḥ | tatra hetumāha, na hyanyatarato rūpaṃ kiñcana sidhyet | anyatarataḥ ekasmāt prajñāmātrābhūtamātrayormadhye hi yasmāt kimapi viṣaya indriyaṃ vā na sidhyet | ayamarthaḥ | na hi viṣayo viṣayeṇendriyaṃ vendriyeṇāvagamyate, kintarhi indriyeṇa viṣayo viṣayeṇendriyamiti | nanu yadi viṣayendriyamiteretarasāpekṣaṃ tarhyasya parasparaṃ vibhinnatvāt prajñāyā apyetannimitto vibhedaḥ syāt, tathā ca yathā prajñāyāṃ sarvāṇi bhūtānyekaṃ bhavantīti pratijñā vyāhatā syādityata āha, no etannānā etat praṃjñāmātrābhūtamātrārūpaṃ no nānā na bhedavat | nānātvābhāvaṃ pratijñāya tadupapādayituṃ dṛṣṭā-

Linked texts (1)