Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 7.10.7

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 7.10.7

Language
Sanskrit

7.10.7

yā nāḍī hṛdayānnirgatā tāvadāyatau dīrghā yāvaccakṣurato'smiṃ ścakṣuṣi pratiṣṭhitā, sarato'syāmindrendrāṇyāviti vā sārayatyetāviti vā sāraṇī nāma nāḍī sañcaraṇamārgabhūtā ekāpi satī tayordvayoḥ savyadakṣiṇakṣi prāptyekatvāt dvidhocyate ityarthaḥ, ' athainayoreṣā sṛtiḥ sañcaraṇī yaiṣā hṛdayādūrddhā nāḍyuccarati ' (bṛhadā0) iti śrutyantaraṃ | evamanayorjāgratsvapnāvasthātmasañcaraṇamārgā uktāḥ | idānoṃ suptiprāptikrameṇāvasthātrayātītaṃ turīyaṃ padamekarasaṃ tattvamanayorvaktavyaṃ tadihārthārduktameveti siddhavatkṛtya prakṛtaṃ vedāvirbhāvaviṣayaṃ ślokajātamudāharati "manaḥ 0 evamāṅgaḥ" iti | udbuddhāryavāsanatayātmavivakṣānugṛhītayā buddhyā niyuktaṃ manaḥ kāyāgniṃ śarīrasthitasūkṣmarūpamagnimāhanti prabodhayati, sa kāyāgnirmārutaṃ vāyuṃ prāṇākhyaṃ prerayati vyāpārayati ghoṣavantamāpādayatītyarthaḥ | mārutastūrasi caran sañcaran mandraṃ svaraṃ ghoṣaṃ janayati, tataḥ khajāgniyogāt nirmanthanakāṣṭhaṃ khaja ityucyate, khajasthānīyenāgninā yogāddhṛdi uraḥpradeśe samprayuktaṃ samyagāloḍitaṃ tanmārutasvarūpaṃ manovṛttyuparaktaṃ prathamamaṇoḥ

Linked texts (1)