Pramāṇa · Search · About · API

Mandukya Upanishad 6.4.4

Commentary 6.4.4

Language
Sanskrit

6.4.4

idānīṃ turīyaṃ pādamāha-nāntaḥprajñaṃ na mānasavāsanāvilāsadarśanalālasaṃ na bahiḥprajñaṃ nendriyairviṣayāvalokanaparaṃ nobhayataḥprajñaṃ jāgaraṇasvapnāntarālāvasthāvabodhaśūnyaṃ na prajñānaghanaṃ na jñānamātrabodhaṃ na prajñaṃ nirvikalpabodhaśūnyaṃ nāprajñaṃ na bodhābhāvarūpam | sya phalamāha-ādiśca svānāṃ madhye sarveṣu kāryeṣu prathamagaṇyaḥ| cakārādapi prathamaṃ phalaṃ bhavati | spaṣṭam | yasya phalaṃ tamāha--yaḥ pādamātrātādātmyajña evamuktena prakāreṇoktayoḥ pādamātrayoḥ sāmānyaṃ veda jānāti sa āpnotītyanvayaḥ | svapnasthānastaijasa ukāro dvitīyā mātrā| spaṣṭam | taijasokārayostādātmye hetumāha-utkarṣādūrdhvabhāvitvenotkṛṣṭatvāt | punaranyatsāmānyamāha-ubhayatvādvā | viśvākārābhyāṃ taijasokārayordvitīyatvāt | vāśabdaḥ pūrvavat | idānīmuktajñānasya phalamāha-utkarṣati ha vai jñānasaṃtati śiṣyapraśiṣyādijñānasaṃtatyotkṛṣṭo bhavati | vyākhyātamanyat | ubhayatvajñānasya phalamāha--samānaśca bhavati, yo hi svāvasthānadeśe kāle votkṛṣṭastatsamānaḥ | cakārāttasmādutkṛṣṭo'pi bhavati | idānīmubhayajñānasya sādhāraṇaṃ phalamāha- nāsyābrahmavitkule bhavati | asyotkarṣobhayatvajñānavataḥ kule'nvaye śiṣyapraśiṣyādirūpe'haṃ brahmāsmītyetajjñānaśūnyo na bhavati | ya evaṃ veda, vyākhyātam | suṣuptasthānaḥ prājño makārastṛtīyā mātrā, spaṣṭam | prājñamakārayostādātmye hetumāha - miterminoti hi prājñaḥ sarvamātmani tādātmyena makāro'pyakārokārau prakṣipatyevamātmasvarūpe'nyathoṃkārasyāniṣpatteḥ |

Linked texts (1)