Pramāṇa · Search · About · API

Mandukya Upanishad 6.4.3

Commentary 6.4.3

Language
Sanskrit

6.4.3

kamapi śubhamaśubhaṃ vā vāsanāvilāsaṃ nāvalokayati tatkāmākāmanasvapnānavalokana rūpaṃ suṣuptaṃ gāḍhanidrāprāptisthānam | suṣuptasthānaḥ suṣuptaṃ svayaṃ śrutyā vyākhyātaṃ sthānaṃ yasya sa suṣuptasthānaḥ| ekībhūtaḥ | sarvajagadbījabhūtasyā''varaṇātmakasyājñānasyānuparamādaneko'pyantaḥkaraṇavikṣepoparamādekatāṃ gataḥ | prajñānaghana eva prajñānamātmano rūpaṃ brahmaṇo bhedarahitaṃ svayaṃprakāśaṃ tasya ghanaḥ piṇḍa iva sa eva na tvantaḥkaraṇādibāhyaṃ ca | na ca nirānanda ityāha—ānandamayo vikṣepāṇāmuparamādāvaraṇasyānuvṛtteśca svarūpānandapracuro hi yasmāttasmādānandabhugānando vikṣepābhāvopalakṣita ātmā tameva bhuṅkte'jñānavṛttimiravagacchatītyānandabhuk | cetomukhaśceta ātmasvarūpabodhaḥ sa evā''varaṇaśaktisahito mukhaṃ yasya sa cetomukhaḥ prājñaḥ prakṛṣṭe svayaṃprakāśa ānandātmani sājñāne jñaptirajñānavṛttirūpo bodho yasya sa prajñaḥ prajña eva prājñaḥ| uktāvasthādvayābhāvenāvagamyamānatvāt| tṛtīyaḥ pādaḥ | spaṣṭam | prājñaṃ prastauti sarvakāraṇatvāttasya | eṣa uktaḥ prājñaḥ sarveśvaraḥ sarvaniyāmaka eṣa prājñaḥ sarvajñaḥ sarvaścāsau jñaśceti sarvakāryātmakatvādajñānasya vā jānātīti sarvajñaḥ | eṣa prājño'ntaryāmyantaryamayitā | eṣa prājño yoniḥ kāraṇaṃ sarvasya nikhilasya cetanācetanātmakasya jagataḥ | yonitve hetumāha-prabhavāpyayāvutpattivināśau hi yasmādbhūtānāṃ cetanācetanarūpāṇāmito bhavata iti śeṣaḥ |

Linked texts (1)