Mandukya Upanishad 2
Māṇḍūkyopaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 2
- Language
- Sanskrit
2.p1
oṃ | jñāte dvaitaṃ na vidyata ityuktam | ekamevādvitīyamityādiśrutibhyaḥ | āgamamātraṃ tat | tatropapattyā'pi dvaitasya vaitathyaṃ śakyate'vadhārayitumiti dvitīyaṃ prakaraṇamārabhyate-vaitathyamityādinā | vitathasya bhāvo vaita-
2.3
siddhamityupasaṃharati-tasmānneti |
svapnadṛśyānāṃ bhāvānāṃ mithyātve hetvantaramāha-abhāvaśceti | na tatra rathā na rathayogā na panthāno bhavantītyādiśrutyā svapne svayaṃjyotiṣṭvamātmano darśayantyā tatra dṛśyānāṃ rathādīnāmabhāvo yogyadeśādyabhāvadyotakanyāyapuraḥsaraṃ śrūyate | atastena nyāyena prāptameva svapnadṛśyabhāvānāṃmasti mithyātvamanyaparayā śrutyā prakāśitamiti brahmavido vadanti | tathā ca svapne bhāvānāṃ mithyātvaṃ śrutiyuktibhyāṃ siddhamityarthaḥ |
uktanyāyena dṛṣṭānte siddhe phalitamanumānamāha-antaḥsthānāditi | bhedānā-
2.13
sisṛkṣitākāreṇāntarvibhāvya paścādbahiḥ sarvapratipattṛsādhāranarūpeṇa sampādayatīti kalpanāyāṃ kramādhigatiriti |
2.26
tram | tadvidāmapi parājayadarśanādityāha-diśa iti ceti | dhātuvādo mantravādaścetyādayo vādā vastubhūtā bhavantīti kecit | tadapi kalpanāmātram | tāmrādisvabhāve sthite naṣṭe ca kanakādisvabhāvāsambhavāt | mantravāde'pi kāladaṣṭo na jīvati | akāladaṣṭaḥ svayamevotthāsyatītyabhyupagamādvyāmohamātramityāha-vādā itīti | bhuvanāni caturdaśa vastūnīti bhuvanakośavidaḥ | tadapi kalpanāmātram | teṣāmadṛṣṭatvāt | na ca tebhyastaddarśanam | teṣāṃ mitho vipratipattidarśanādityāha-bhuvanānīti |
mana evā''tmeti lokāyatabhedaḥ | tadapi bhrāntimātram | tasya svātantrye kleśaprāptyanupapatteḥ asvātantrye ca ghaṭavadanātmatvātkaraṇatvācca dīpavadātmatvāyogādityāha-mana iti | buddhaIREvā''tmeti bauddhāḥ | teṣāmapi bhrāntimātrameva | tatsuṣupte vyabhicārādvedyasya ca ghaṭavadatiriktavedyatvādityāhabuddhiriti | cittameva bāhyākāraśūnyaṃ vijñānam | tadevā''tmetyapare | tatrāpi prāguktanyāyāviśeṣāttulyaṃ bhrāntitvamityāha-cittamiti | dharmādharmau vidhiniṣedhacodanāgamyau paramārthāviti mīmāṃsakāḥ | tadapi kalpanāmātram | deśakālādiṣu dharmādharmayorvipratipattidarśanādityāha-dharmeti |
pradhānaṃ mūlaprakṛtiḥ | mahadahaṅkāratanmātrāṇīti saptaprakṛtivikṛtayaḥ| pañca jñānendriyāṇi | pañca karmendriyāṇi | pañca viṣayāḥ | manaścaikamiti ṣoḍaśa vikārāḥ | puruṣastu dṛśisvabhāva iti pañcaviṃśatisaṅkhyākaḥ prapañco vastviti sāṅkhyāḥ | tacca kalpanāmātram | pañcaviṃśativiśeṣaṇasyā vyāvartakatve vaiyarthyādvyāvartakatve ca vyāvatyrapramityapramityoranupapatterityāha-pañcaviṃśaka iti | pātañjalāḥ punarīśvaramadhikaṃ paśyantaḥ ṣaḍviṃśatipadārthā iti kalpayanti | tadayuktam | īśvarasya puruṣāntarbhāvādadhikatvānupapatteḥ | anantarbhāve ca ghaṭavadanīśvaratvaprasaṅgādityāha—ṣaḍviṃśa iti ceti | pāśupatāstu rāgāvidyāniyatikālakalāmāyādhikāsta evaikatriṃśatpadārthā iti bruvate | tanna | kleśatve'pi rāgāvidyayoravāntarabhedavadasmitāderapi tadbhinnatvena saṅkhyātirekāttasya rāgopalakṣitatve tasyāpyavidyopalakṣitatvena nyūnatāpātādvidyāmāyayoścaikatvādavāntarabhede ca
Linked texts (1)
- Māṇḍūkyopaniṣad — Sanskrit