Pramāṇa · Search · About · API

Muṇḍaka Upaniṣad 2.2.8.p6

Muṇḍakaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.2.8.p6

Language
Sanskrit

2.2.8.p6

yadvā - antaścarate bahudhā jāyamāna iti nirdeśamātreṇāyameva jīva iti na bhramitavyam , dvau hyasmin śarīre nivasataḥ, nivasatornirūpake ca bhidyete, tathā tattadadhiṣṭheyākāraśca, tadanya eva jīvādayam | tathāhi - yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyasyaiṣa mahimā bhuvi, eṣa hi sarvajñaḥ sarvaśaktaḥ sannihitaḥ, aparastu na tathā, kintu manomayaḥ prāṇaśarīranetā manomayaḥ - jīvaḥ svayaṃ jñānamayo'pi karmaṇā saṅkucitajñānaprabho manasopādhinā samāśliṣṭastadvṛttipracurastanmayo bhūtvā saṃkalpavikalpādi samutthitarāgadveṣādyabhibhūto duḥkhasāgaranimagno vartate | mayaḍatra prācurye | manaḥśabdo mānasavṛttiparaḥ | yato manomayaḥ, tata eva prayāṇakāle mano yadanudhāvati, tadanuprāṇānām - indriyāṇāṃ mukhyaprāṇasya, sūkṣmaśarīrasya ca netā | yathā dahyamāne kuṭīre bhikṣukaḥ sapadi dagdhāvaśiṣṭaṃ gṛhītvā'pasarpedevamapasarpannayaṃ phalguḥ yasyaiṣa mahimā bhuvi, sa tena sahaikasminpradeśe vasatimātreṇa kathaṃ tadabhedī syāt | evaṃ yadyapi dvābhyāmadhiṣṭhitaṃ śarīramekam , adhiṣṭheyākārastu bhidyate, divye brahmapure vyomani hyeṣa pratiṣṭhitaḥ - eṣa sarvajñaḥ prajā rakṣituṃ rājā pura iva pure asmin śarīre pratiṣṭhitaḥ | ato brahmaṇaḥ puramidamiti brahmapuramiti nirdeśaśca svarasaḥ | puraśabdasvārasyāt , ṣaṣṭhī svasvāmibhāvasambandhameva utsargato bodhayet | purasya rakṣaṇaṃ ca paurāṇāṃ niyamanadvāraiveti paurasthānīyasya jīvasya niyāmyatvaṃ gamyate | divyaśabda āścaryaparaḥ | vicitrā dehasampattiḥ (vi.ta.) iti hi smaryate | utkṛṣṭaparo vā | mānuṣaśarīrasya vidyādhikārāpādakatayetarata utkṛṣṭatā | paśvādibhyo jñānaprasaraṇādhikyena dyotanayogādvā tathoktiḥ | vyomani iti vyomatvena viśiṣya nirdeśādadhivasiturmālinyānāpādakatā śarīrasambandhasya vyajyate | manomayastu pratiṣṭhito'nne - attā'yamanne pratiṣṭhitaḥ, mamedamattuḥ phalabhogāyeti ramate iti yāvat | vyomani ityanuktvā hṛdayaṃ sannidhāyeti salepadravyanirdeśena śarīrasambandhena jīvasya sukhaduḥkhādiyogarūpamālinyasambhavaḥ vyajyate | tadevamanayorvailakṣaṇyamuktvā prakṛtamupasaṃharati - tadvijñānena iti | tasya jīvātmano vijñānena - prakṛtiviviktasvarūpacintanena aṅgabhūtena, tatsannihita- mānandarūpamamṛtaṃ yadvibhāti paramātmasvarūpamuktasarvajñatvādiguṇaviśiṣṭam , taddhīrāḥ sākṣāt kurvanti | etena pratyagātmasvarūpamasākṣātkṛtavatāṃ pārśvasthasya paramātmanaḥ sākṣātkāro na bhavediti vyajyate | tat vijñāneneti vā pṛthakpadacchedaḥ | anayormadhye yadānandarūpamamṛtaṃ

Linked texts (1)