Janashrayi (Jānāśrayī)
जानाश्रयी
In 6 adhyāyas, written under the patronage of Jānāśraya or Mādhavavarman of the Viṣṇukuṇḍin dynasty.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 567–617 CE
- Extent
- 318 passages, 3,152 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Janasrayi By Janasraya; ed. M. Ramakrishna Kavi; 1950 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 26 parts
- 2 — 1 part
- 3 — 2 parts
- 4 — 2 parts
- 5 — 3 parts
- 6 — 2 parts
- 7 — 2 parts
- 8 — 12 parts
- 9 atha dvitīyo'dhyāyaḥ — 27 parts
- 10 — 15 parts
- 11 — 118 parts
- 12 atha pañcamo'dhyāyaḥ — 9 parts
- 13 — 67 parts
- 14 atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ — 28 parts
Text
1.1
sa bhūyatirudāradhīrjayati sampradekāśrayo
janāśraya iti śriyā bahati nāma sārthaṃ vibhuḥ
madhairurumirudbhutairmaghavato jayaśrīrapi
jitā vijitaśatruṇā jagati yena rudrācarat
tala tāvacchandāṃsi ṣaḍviṃśatiḥ
1.2
tannāmāni svarūpeṣu
1.3
catvāryādyākṣarāṇi bhavanti
1.4
catuścaturbuddhiranyeṣām
1.5
utkṛteḥ
1.6
dve ekenaūne virāṇnivṛtau
1.7
śūraḥ sumukhaḥ sadayaḥ śānto dhīrastyāgī guṇavān bhaktaḥ
kulajo'smākaṃ nityaṃ mitraṃ bhavatu ślāghyam
svarāḍbhurijādhike
1.8
caturthabhāgaḥ pādaḥ
1.9
yasya chandaso yāvantyakṣarāṇi teṣāṃ yaścaturtho bhāgaḥ sa pādasaṃjño bhavati
utkṛtiḥ
1.10
utkṛteḥ ṣaḍviṃśatyakṣarāṇi pādaḥ
svaro'kṣaram
1.11
ukālo laghuḥ
1.12
saṃyogāyogavāhaparo guruḥ
1.13
pādānte vā
1.14
svādhīnasulabhametanniravadyaṃ vidyate mamaiva khalu
atithijanapratipūjanasamartharūpaṃ śarīradhanam
ūkālaḥ
1.15
ūkālaśca svaro gurusaṃjño bhavati
tau habhau
1.16
tacchedo ragavat
1.17
so'ṅgule'ṅgule
1.18
gaṅgās
1.19
77
nadīj
1.20
candrap
1.21
7
natur
1.22
na caratid
1.23
kamalinīy
1.24
jaya lalirṇu
1.25
prathamo'dhyāyaḥ
bhūnaṃ āgū
1.26
0 0 0 (magaṇa)
kṣadhājīṅ
2.27
0 (yagaṇa)
dhīnvarāś
3.0
0
3.28
(ragaṇa)
kruttel
4.29
(sagaṇa)
te śrī kaś
4.30
0 0 |(tagaṇa)
bibhātik
5.31
(jagaṇa)
sātavat
5.32
0 || (bhagaṇa)
taratim
5.33
(nagaṇa)
lolamālāp
6.0
0
6.34
0
dhairyamastu teṭ
7.0
0
7.35
rauti mayūro'
8.0
0
8.26
0
ante'nte uktāni vyañjanānyaiṣāṃ saṃjñā
8.27
ādisvaraiśca gādisaṃjñāḥ
8.28
gaṇāścaturhiḥ
8.29
pañcahāśca
8.40
yatiḥ padacchedaḥ
8.41
sā pādānte
8.42
jātiṣu yujo'vaśyam
8.43
ayukpādānte
8.44
svaraiḥ sanaiḥ
8.45
dvirnānteḥ
8.46
bhāhau
8.46.p1
eko bhā gururdve laghū gaṇayitavyau
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
9.1
vṛttāni
9.2
viṣamārdhasamasamāni
9.3
bhāheti samānam
9.4
mīnajāpaghaṭṭitāni
sūryaraśmibodhitāni
mattaṣaṭpadākulāni
padma bhīru paṅkajāni
hasreti pramāṇam
9.5
vitānamanyat
9.6
yatsamānapramāṇābhyāṃ bhinnalakṣaṇaṃ tadanyaccadvitānaṃ nāma vṛttaṃ bhavati
buddhyā karuṇāpeśalayā .... pacirājjīvitamiṣṭam
buddho bhagavān lokahitārthaṃ śuddhaṃ tatvān kīrtivitānam
udgatā rīri-trai-taju-lirai-nen
9.7
tajusthāne hyu saurabhakaṃ nenec
9.8
asitāmalāyataviśāla rucirataralocanadvayam
cārubhāti tava vaktramidaṃ paripūrṇabimbamiva candramaṇḍalam
āhlālitaṃ nebai
9.9
kamalākareṣu rucireṣu taruṇaravibodhiteṣvamī
bhramaramadhukaragaṇā muditā vicaranti paṅkajarajovilobhitāḥ
upasthitapracupitamādyaḥ pādo gukau
9.10
lako dvitīyaḥ
9.11
gu tṛtīyaḥ
9.12
caturtho madau
9.13
bhātīdaṃ gaganaṃ vinaṣṭavāridajālaṃ śāradā viracitaśobhamadhya bhadre
vitataruciratarabhaṃ viśadatarakiraṇacayapūrṇaśaśāṅkam
dvistatīyo vardhamānam
9.14
udvegādapunarbhave manaḥ prāṇidhānātsa yayā śayikavarāṅganādanāsyaḥ
niśi nṛpativilayanādganagamanakṛtamanāḥ
sarasa iva mathitanalināt kalahaṃsaḥ¹
saiva śuddhavirāḍvṛṣabham
9.15
āpīḍa ādyo mas
9.16
ādau dvṛdviranyeṣām
9.17
ādyasya viparyāse mañjarīlavalyamṛtadhārāḥ
9.18
pratyāpīḍo'nyathā
9.19
anuṣṭup
9.20
mu nādhāt
9.21
ḍupāntyam
9.22
yujoḥ k pathyā
9.23
viparītapathyāyujoḥ k
9.24
calatkisalayāṃśuko bhāti cūtadrumo ramyaḥ
mañjarīmaṇḍalojjvalo rājāyate samuttuṅgaḥ
capalā m
9.25
bhātyaśokaḥ kisalayakusumastabakaiḥ ramyaiḥ
śriyaṃ hastādharagatāṃ lajjayatīva ca strīṇām
vipulā h yujoḥ
9.26
puṣpitāḥ kiṃśukāśokāḥ kokilāśca valagusvanāḥ
vasantaṃ kathayantyete vibudhāṃśca padmākarān
sarvela saitavasya
9.27
vādyate ca paṭusvano meghadundubhirambare
......................vāyuvegavaśāllatāḥ
tīme ca
10.1
nityaṃ na bhavetpuruṣo duḥstrīṣu sakto matimān
dahanācchastrācca viṣād ghoraṃ khalu strīhṛdayam
duṣṭātmanāṃ strījanānāṃ duṣṭaṃ vākyaṃ nityamiṣṭam
citragraṃ vaktumeṣamiṣṭaṃ naivātiśikṣitatvataḥ
duṣṭāḥ khalā na sadayāḥ pramadā doṣarahitāḥ
śīto'nalaśca manujairloke kadācidapi vā
bahuśrutaḥ śīlānvitaḥ prasūto vikhyāte kule
laghutvaṃ tu yāccāparaḥ prayāti loke sāmyatam
iti jānāśrayāyāṃ chandovicityāṃ viṣamavṛttādhyāyo dvitīyaḥ
ardhe
10.2
upacitraṃ lurītām
10.2-2
haricandanamutpalayūthikāṃ kokilanetranibhā madirā ca
tapaso na kṛśasya phalaṃ nṛṇāṃ rūpaguṇābhyadhikāśca yuvatyaḥ
drutamadhyā tau tāj
10.4
sakalaṃ sthulalalāṭakapolaṃ dīrghabhujaṃ madhupiṅgalanetram
suvibhaktasamunnatanāsaṃ śrīrapi vegavatī na jahāti
bhadravirāṭ strīṅgrīṅ
10.5
bāle tava bhāti vaktrametaccāruvyāyatalolanīlanetram
śrīmacchubhagāti puṇyagandhaṃ prātarbhāskarabodhitaṃ yathābjam
ketumatī śīrṣaipitu
10.6
atilomaśā kuṭilakeśī vāyasajaṃghikā kṛśakapolā
ahitā nṛṇāṃ bhavati kanyā ketumatī ca dasyujanasenā
ākhyānikā bejukeju
10.7
anyonyamutpīḍayadutpalākṣyāḥ stanadvayaṃ pāṇḍu tathā prabṛddham
madhye yathā śyāmasukhasya tasya mṛṇālasūtrāntaramapyalabhyam
viparītākhyānikā lejubejū
10.8
yathā—
padaṃ tucārasutidhautaraktaṃ yasminnahaścāpi hatadvipānām
vidanti mārgaṃ nakharandhramuktaiḥ muktāphalaiḥ kesariṇāṃ kirātāḥ
hariṇaplutā krīyurī
10.9
yathā—
gatirākulitā cyutamutpalaṃ bhramati hṛṣṭirasaṃyutamaṃśukam
skhalitaṃ ca vaco hasitottaraṃ madaguṇairasi candri vibhūṣitā
aparavaktrā vaidāṭ
10.10
yathā—
maratakahasitaṃ ca yāmunaṃ śaśikarapāṇḍuramambu jāhnavam
tadubhayamidamastu pāvanaṃ hariharayoriva saṅgataṃ vapuḥ
puṣpitāgrā nīkudāśū
10.11
yathā—
mṛdusukhapavanena vījyamānā śithilitabandhanavipramuktabandhā
pravitatātimiraṃ samīkṣya kālaṃ kulajavadhūriva mallikā jahāsa
yamavatī śiśikīkīj
10.12
yathā—
cañcalāyatākṣamunnatāsitabhru japānibhādharaṃ priyaṅgusāragauravam
priyāmukhaṃ vicintya viklabasya tathaiva jāgrataḥ prayānti rātrayo hiṃ
devagītikā śiśiśṛkīkīṅ
10.13
yathā—
bhrātṛmātṛputramilasauhṛdopa ghātikāḥ
kulāpavādakārikā rajastamovighā dhyaḥ
śikhā ṇṇaṇaruṇaṇaḍhu
10.14
khaṃjo yujyayuji
10.15
daṇḍakeṣvasyopasaṃkhyānaṃ kartavyam
11.1
uktam
11.2
bhā śrīḥ
11.3
yā śrīḥ | sā gauḥ
atyuktam
11.4
sāśīḥ
11.5
madhyamam
11.6
cañcalā ś
11.7
pratiṣṭhā
11.8
kusumitā y
11.9
supratiṣṭhā
11.10
supratiṣṭhā nāma viṃśatyakṣaraṃ chando'dhikṛtam
bhāminī ṭṭa
11.11
tasya pāde pāde ṭakāro bhavati cet bhāminī nāma vṛttaṃ bhavati | yathā—
mattakuñjaraṃ hṛptagovṛṣam | hṛṣṭanāgaraṃ rājate puram
gāyatrī
11.12
gāyatrī nāma caturviṃśatyakṣaraṃ chando'dhikṛtaṃ veditavyam
tanumadhyā vṛ
11.13
tasya pāde pāde bakoro bhavati cettanumadhyā nāma vṛttaṃ bhavati | yathā—
dhanyā tava dhīrā sūkṣmāṅgulakeśī
śroṇī stanagurvī kanyā tanumadhyā
uṣṇik
11.14
uṣṇik nāmāṣṭāviṃśatyakṣaraṃ chando'dhikṛtam
kumāralalitā jas
11.15
tasya pāde pāde jakāraścākāraśca sakāraśca bhavati cet kumāralalitā nāma vṛttaṃ bhavati | yathā—
mṛdurmadhuravādī pradānamadayuktaḥ
śucissulabhacitto naro naraviśeṣaḥ
sopānaṃ pij
11.16
yathā—
janma mahāmbunidhestārayitā tu nṛṇām
kāruṇiko bhagavānastu gatirjagataḥ
uddhatā pau
11.17
yathā—
īśvaraḥ kurute cetpātakānyakhilāni
talla bhaktiviśeṣaḥ kaṃ guṇaṃ nu samīkṣya
anuṣṭup
11.18
anuṣṭup nāma dvātriṃśadakṣaraṃ chando'dhikṛtam
māṇavakrīḍitaṃ tu
11.19
māṇavakrīḍitakaṃ nāma vṛttaṃ bhavati pāde pāde gukāraśca
bhavati cet | yathā—
yaḥ satataṃ śāntamanāḥ syātsa kathaṃ pānarataḥ
pādaratistasya mataṃ māṇavakrīḍitakam
haṃsarutaṃ tau
11.20
tau ityakṣaravinyāso bhavati cet haṃsarutaṃ nāma vṛttaṃ bhavati | yathā—
ṣaṭpadavṛndavikīrṇaḥ kokilanāditaśākhaḥ
bhāmini bhāti vasante cūtataruḥ kusumāḍhyaḥ
padminī strī
11.21
yathā—
śītalairambubhiḥ snigdhaiḥ pakvajairutpalaiḥ phullaiḥ
ṣaṭpadairākulairhṛṣṭaiḥ padminī rājate maddhām
bālagarbhiṇī jajjajja
11.22
yathā—
purā śarīramantako bhinatti rogasāyakaiḥ
prasahya jīvitakṣaye śubhaṃ maharasamācaret
caturtho'dhyāyaḥ
bṛhatī
11.23
bṛhatī nāma ṣaṭtriṃśadakṣaraṃ chando'dhikṛtam
bhujaṅgaśiśusṛtā ṇū
11.24
yathā—
maṇiharitaphalācyutāḥ kaṅkubhasurabhayo vātāḥ
vikasitakamalā vāpyo drutamabhipatito grīṣmaḥ
maṇimadhyaṃ tūl
11.25
yathā—
vyāyatane saṃprekṣya śivaṃ pūrṇaśaśāṅko prītamanāḥ
cārutaraṃ te vaktramidaṃ bhāmini līnasto'dhare
paṅktiḥ
11.26
paṅktirnāma catvāriṃśadakṣaraṃ chando'dhikṛtam
śuddhavirāṭ sāṭ
11.27
yathā—
madhyāhnārkayugopamekṣaṇā dīptānujvalaśūladhāriṇī
kruddhā śumbhaniśumbhasūdinī svacchannabhihantu kauśikī
palā gṛd
11.28
yathā—
niśśaṅkā bhava vaktā te'haṃ saṃbandhe sati tu bhavetkopaḥ
yasyāḥ syātkasyacidyadi sambandhaḥ tasyāḥ syātpraṇayāvaśātkopaḥ
upasthitā surī
11.29
yathā—
jyotsnāprasarādhikapāṇḍarairāpītakaraḥ kumudākaraiḥ
āvedayatīva gatāmbudāṃ candraḥ śaradaṃ samupasthitaḥ
kakummatī au
11.30
yathā—
stokadhanānāṃ samprati yūnāṃ śokanidāno vāti ca vāyuḥ
pāṭalagandhī nityamanojñaḥ kokilasaṅghānāṃ madahetuḥ
mayūrasāriṇī tripu
11.31
yathā—
savibharomadantakeśasūkṣmāṃ pāṇipādatālvoṣṭhatāmrām
tāṃ mayūrasāriṇīṃ tu kanyāṃ yo labheta caraḥ sa nandatīha
vilāsitā serkraṃ
11.32
yathā—
chatrāniraṃ yadi tu varāṅgaṃ netre come kamaladalābhe
vakṣaḥ vapīnaṃ karacaraṇau ca śrīmateyaṃ vilasati tasmin
triṣṭup
11.33
triṣṭup nāma catuścatvāriṃśadakṣaraṃ chando'dhikṛtam
indravajrā keṣu
11.34
yathā—
akṣepamandaistanubhistaraṅgaiḥ kādambapakṣairabhivāhyamānāḥ
nadyaḥ śaratsambhṛtasaukumāryāḥ kālena vidyā iva saṃpraseduḥ
upendravajrā keṣu
11.35
yathā—
nalāmbu māṃsī malayodbhavānāṃ na dhāraṇānāṃ ............
samāṃśayukto madhuyojitāyaṃ śubhākṣi dhūpo ratikeśapāśaḥ
ubhayamiśrendramālā
11.26-2
indravajropendravajrābhyāṃ miśrā indramālā nāma vṛttaṃ bhavati | sā caturdaśa
bhedā | ākhyānikāviparītākhyānikābhyāṃ sahārdhasamavṛtte dve vyudasyānyeṣāṃ
dvādaśavṛttānāmudāharaṇāni vakṣyante | yathācandraṃ gatā padmaguṇānna bhuṅkte padmāśritā cāndramasīmabhikhyām
umāmukhaṃ tu pratipadya lolā dvisaṃśrayāṃ prītimavāpa lakṣmīḥ
asaṃbhṛtaṃ maṇḍanamaṅgayaṣṭernāsavāsyaṃ karaṇaṃ madasya
kāmasya puṣpavyatiriktamastraṃ bālyātparaṃ sātha vayaḥ prapede
sā rājahaṃsairiva sannatāṅgī gateṣu līlāñcitavikrameṣu
vyanīyata pratyupadeśalubdhairāditsubhirnū puraśiñjitāni
kayāsi kāmin sarasāparādhvaḥ pādānataḥ kopanayāvadhūtaḥ
tasyāṃ kariṣyāmi dṛḍhānutāpaṃ pravālaśayyāśaraṇaṃ śarīram
paryāptapuṣpastavakastanībhyo sphuratpravāloṣṭhamanoharābhyaḥ
latāvadhūbhyastaravo'pyavāpuḥ vinamraśākhābhujabandhanāni
atha prajānāmadhipaḥ prabhāte jāyāpratigrāhitagandhamālyām
vanāya pītapratibaddhavatsāṃ yaśodhano dhenumṛṣermumoca
anantaratnaprabhavasya yasya himaṃ na saubhāgyavilopi jātam
eko hi doṣo guṇasannipāte nimajjatīndoḥ kiraṇeṣvivāṅkaḥ
ityatpṛthutvaṃ kṛśadehayaṣṭernitambacakrasya paraṃ pramāṇam
itīva badhvā raśanāguṇena śroṇī punarvṛddhiniṣedhato'syāḥ
vivikṣurantassarasīmalaṅghyāmāsādya haṃsaḥ samudīkṣya vapram
sasmāra nūnaṃ dṛḍha kañjabhāgacchado bhārgavamārgaṇesya
prākārāmabhraṃlihamabhrakoṭimapāramulaṅghayituṃ purastāt
yatrāruṇaḥ saṃhṛtabāharaśmiḥ tiryagvidhatte rathamuṣṇadhāmnaḥ
āsīdayaṃ candramaso viśeṣaḥ tvadvaktracandrasya ca bhāsturasya
babhāra pūrvaḥ sakalaṅkamaṅkaṃ tasyaiva netradvitayaṃ dvitīyaḥ
yaṃ sarvaśailāḥ parikalpya vatsaṃ merau sthite dogdhari dohadakṣe
bhāsvanti ratnāni mahauṣadhīśca pṛthūpadiṣṭāṃ duduhurdharitrīm
saṅgrahaślokaḥ
ardhena miśrāḥ ṣaḍbhedāḥ pādenāṣṭau dvayoḥ kramāt
indramālāvibhāgena sarvāstāstu caturdaśa
dodhakaṃ tā'
11.27-2
yathā—
yāni vahantyativarṣahatāni vyākulakesaraparṇamadhūni
ṣaṭcaraṇā api tāni visṛjya sphītamadhūni na yāni viśanti
śālinī geṣu nī
11.28-2
yathā—
snigdhacchāyā sumasañcayatākṣī pīnaśroṇī dakṣiṇāvartanābhiḥ
saṃkṣiptāṃsā nālirimā natāṅgī kanyā dhanyā nandinī bāndhavānām
vātormimālā gāsu nī
11.29-2
yathā—
haste vakraṃ paruṣā bhīrukeśā vāsaḥ kṛṣṇaṃ malinaṃ te'dya gātram
netre śukle tvadharo rāgahīnaścintāśūnyaṃ hṛdayaṃ māṃ dahanti
bhramaravilasitā gāru nī
11.40
yathā—
muktāḥ keśāḥ praviralakusumāḥ karṇāsaktaṃ kuvalayamasitam
vāsaścaikaṃ śaśaruciranibhaṃ veṣaste'yaṃ mṛgayati ramaṇam
sthoddhatā ramai
11.41
yathā—
vyomamadhyagatadīptamaṇḍalaḥ prasphuratkaravikīrṇamaṇḍalaḥ
gāṃ didhakṣuriva cogramaṇḍalaḥ sāṃprataṃ ravirudīrṇamaṇḍalaḥ
svāgatā bhamau
11.42
yathā—
snigdhadantamasitāyatanetraṃ cārupīnaśukatuṇḍanibhoṣṭham
vaktrametadasitaṃ vinatabhru prekṣate hi manujaḥ svavaśaḥ syāt
bhujaṅgī ṇus
11.43
yathā—
śayanamuditavapurutsūrye cacalahṛdaya kimasi prāptaḥ
prasaralaghutaramayaṃ jātastava ca mama ca na kathā yuktā
śyenī siṭ
11.44
yathā—
gamyatāṃ yatheṣṭameṣa te'ñjalistvāṃ cikitsituṃ kuto manorathaḥ
tasya te gṛhītaroṣayā mayā pādatāḍitasya dautyamāgatam
saṅkratā kujī
11.45
yathā—
mahīṃ haritaśādvalairāvṛtā ghanairubhirākulāḥ parvatāḥ
jalaughavṛtatīrajāḥ sindhavaḥ priye ghanasamāgamo vartate
jagatī
11.46
jagatī nāmāṣṭacatvāriṃśadakṣaraṃ chando'dhikṛtam
vaṃśasthaṃ kekī
11.47
yathā——
tavāsya nīlotpalapatracakṣuṣo mukhasya tadveṇusamānagandhinaḥ
prasannacandrapriyadarśanasya māmadarśanaṃ bhāmini karśayiṣyati
indravaṃśā vekī
11.48
yathā——
lubdhāḥ śaṭhā naikṛtikā guṇadviṣaḥ kāmāturāḥ svārthaparā durāsadāḥ
varjyā narāḥ sadbhirudīritā hitairnarindravaṃśaprabhavo guṇapriyaiḥ
toṭaka lulu
11.49
yathā——
dhruvamasti hi kanduka te hṛdayaṃ madanāstanasaṅgamalubdhadhiyaḥ
vanitākaratāmarasābhihataḥ patitaḥ patitaḥ punarutpatasi
puṭo gūḍha nū
11.50
yathā——
upavanasalilānāṃ bālapallairbhramaramadhukarāṇāṃ kaṇṭhanādaiḥ
madanamadavilāsaiścāṅganānāṃ janayati caturatvaṃ puṣpamāsaḥ
jaloddhatagatiḥ kuku nū
11.51
yathā——
bhramanti hariṇāstṛṣā parigatā na bhānti girayo'pi śuṣkataravaḥ
davāgnyupagamairmarmaṣīkṛtatṛṇāṃ punardahati gāṃ paṭurdinakaraḥ
kusumavicitrā bhūmū nū
11.52
yathā——
khamiva satāraṃ kusumavikīrṇaṃ salilamagāthaṃ śaśinibhavaktram
viyati śaśāṅkaṃ vipulasarākṣī jalapihitāṅgī jayati tarantī
bhujaṅgaprayātaṃ chandaḥ
11.53
yathā—
prahṛṣṭo mahendraḥ praṇaṣṭo nidāghaḥ praviṣṭo'nyapuṣṭaḥ prahṛṣṭā bhujaṅgāḥ
jalārdrī girīndrā madārdrā gajendrāḥ sadarpā vṛṣendrāḥ vivairā narendrāḥ
pramitākṣarā likhu
11.54
yathā—
madamānamohabhujagāvalayaṃ praśamābhirāmasuviplayam
ka ivāśrayedabhimukhaṃ vilayaṃ bahuduḥkhantīvranilayaṃ nilayam
drutavilambitaṃ jātī
11.55
yathā—
upagatāpi karaṃ parivādinī na vadati śravaṇīyamavāditā
puruṣa eva hi vādayate priyāṃ parabhṛtāmiva cūtanavāṅkuraḥ
vaitālīyaṃ gūjo bu
11.56
yathā—
vegādāyāntīṃ vīkṣya kośāntalīnāṃ paṅktirmuktānāṃ kūjatāṃ ṣaṭpadānām
ālambodaryāḥ kiñcidākekarākṣyāḥ lāsānniṣkṛṣya tyajyate karṇapūraḥ
navamālinī mitra
11.57
yathā—
nipatitamāsyamākulitakeśaṃ virahitamattamaṇḍalakapolam
sakhi vigatoṣṭharāgamapanidraṃ kathayati te vapuḥ kharavimardam
pramuditavadanā ṇīy
11.58
yathā—
aviditavibhavā dhruvā vyādhayaḥ pratidinabhayadā tathogrā jarā
aparimitajavo yamopyantare śubhamiha kimuta mitraṃ vinā
saudāminī gāl nī
11.59
yathā—
nāgāyante madajaladhārāḥ śailāḥ śailāyante diśi diśi nīlā
seghāyante vyupahatarūpāstārāstārāyante diśi diśi saudāminyaḥ
atijagatī
11.60
atijagatī nāma dvipañcāśadakṣaraṃ chandaḥ
praharṣiṇī gako ni
11.61
yathā—
tanmitraṃ tyajati vipakṣu yanmitraṃ tajjñānaṃ praśamakaraṃ yadindriyā
yaḥ pairvāṃ dhuramavalambate sa putaḥ sā bhāryā patihṛdayapraharṣiṇī
rucitā krai nī
11.62
yathā—
tataḥ śivaṃ kusumitabālapādapaṃ paribhramatpramuditamattakokilam
vimānavatsakamalacārudīrghikaṃ dadarśa tadvanamiva nandanaṃ vanam
mattamayūro gejo
11.63
yathā—
vātoddhūtaiḥ komalakaiḥ pallavahastaiḥ padmaughānāṃ saṃvaraṇaṃ kartumaśaktā
gandhadravyaiḥ ṣaṭpadacoraiḥ hiyamāṇaiḥ kokūyante kokilanādaiḥ saha
nandinī lire
11.64
yathā—
śayanotthitasya śivamādadhātu te makarālaye timivivartitāmbhasi
vapurindranīlamaṇibhaṅgasannibhaṃ puruṣasya śeṣaśayanādhiśāyinaḥ
bhadraṃ gādū nī
11.65
yathā—
ityevaṃ dvau dviṣi samavayutau kṛtvā pañcopāyairgrahaṇavidhirayaṃ proktaḥ
asmādūrdhvaṃ vaśamupanayituṃ nāgān karmaskandheṣvayamṛṣivihito mārgaḥ
śakkarī
11.66
śakkarī nāma ṣaṭpañcāśadakṣaraṃ chandaḥ
asaṃbādhā khaṇū nu
11.67
yathā—
hastāvaṣṭabdhaṃ mukhamidamanalaṃkāraṃ sāste saṃrakte bhrukuṭivirahite netre
svairaṃ cāsīnā pravadasi na ca mā kiñcid bhāvaḥ kaste'yaṃ stanu mayi ciraprāpte
aparājitā ṇīrī nṛ
11.68
yathā—
anibhṛtanayanaṃ savibhramamānanaṃ sphuradaśanapadaṃ stanadvayamunnatam
praśithilaraśanaṃ mahjaghanaṃ ca te stanu kimanalaṃkariṣyasi maṇḍanam
praharaṇagalitā dudu nṛ
11.69
yathā—
aniyataruditaṃ smitamiva hasavāk jalagurunayanaṃ śubhavaśagatavat
paribhavabhavanaṃ bhavati ca niyataṃ yadupahatamatistadidamiha ghaṭe
vasantatilakaṃ vākis
11.70
yathā—
paśya bhruvorgatimihāpyanusartumicchannetadbhāti nayanadvayamāyatākṣyāḥ
śroṇīpayodharagatāṃ gurutāṃ ca bibhrajjijñāsayā tulyatīva hi madhyamasyāḥ
indumukhī saitavasya
11.71
idameva vasantatilakamindumukhī nāma vṛttaṃ bhavati saitavasyācāryasya matena
siṃhonnatā kāśyapasya
11.72
idameva vasantatilakaṃ siṃhonnatā nāma vṛttaṃ bhavati kāśyapasyācāryasya matena
vilāsinī tilas
11.73
yathā—
kuñjarakarorupasujānanamanūnaṃ mandaraśilātalasamaurasamudāram
añjananibhaikaruhakuñcitakeśaṃ taṃ jinamahaṃ jitakaliṃ sugatamīḍe
atiśakarī
11.74
atiśakarī nāma ṣaṣṭhacakṣaraṃ chandaḥ
candrāvartā ṇu
11.75
yathā—
atirucirucirasamamasitadhanaṃ vikasitakamaladalarucimadadharam
tava sumukhi mukhakamalamidamasitaṃ janayati khalu sutanu madanamatulam
mālā nū saiva
11.76
saiva candrāvartā ṣaṣṭhe'kṣare yatiścenmālā nāma vṛttaṃ bhavati
yathā—
śaśinibhamukhi tava bhavatu saha mayā katakaruciralanu tanurapi kalahaḥ
tava ca ramaṇi kimaparicita iva māṃ samasitadati paruṣayati parijanaḥ
maṇiguṇanikaro nu
11.77
saiva candrāvartā aṣṭame'kṣare yatirbhavati cenmaṇiguṇanikaro nāma vṛttaṃ bhavati
yathā—
kamalaruciramukhi gaṇayasi śubhabhruśaṃ tvamasi ramaṇi mayi suvimalahṛdayam
kamalaruciratanu kimidamasadṛśaṃ vimalaśikharadati vada yadapakṛtam
mālinī ṇū ḍ nū
11.78
yathā—
parabhṛtakulanīlāḥ parvatottuṅgaśṛṅgāḥ sphuraduttaravidyudujjvalapiñjarāgāḥ
paṭahamadhuramandradhvāninaḥ sendracāpā nikhilamanilamārgaṃ nīradāśchādayanti
aṣṭiḥ
11.79
aṣṭirnāma catuḥṣaṣṭyakṣaraṃ chandaḥ
ṛṣagajavilasitā tīdal nū
11.80
yathā—
eṣa saraḥ prasannamanacaratakhagarutaṃ padmakṛtottarīyamubhayataruhavanam
yūthapatirvihartumabhipatatiṃ dinakaro'pyudgatapāṃsurūkṣamapanayati gajakulam
lalanā pāṇu nū
11.81
yathā—
cāru bhīru niśitaśubhasitasamadaśanaṃ lokalocanaharamabhinavakamalanibham
bhāti bhāmini tava kuvalayadalanayanaṃ sunasamukhamaliśubhamidamamalam
candralekhā dīmīr
11.82
yathā—
sarala vayaṃ śritādya nilayaṃ sphuratpadmakaṃ
jarayati yasya ca stutiparo viśaṃ padmakam
tamacalamedaniḥsvatamanaḥśilākuṅkumaṃ
namata dadhānamāyataviṣāṇaśaṃkuṃkumam
atyaṣṭiḥ
11.83
atyaṣṭirnīmāṣṭaṣaṣṭyakṣaraṃ chandaḥ
hariṇī malūśrī nūnī
11.84
yathā—
smaraduruvanaṃ chalābhogasphuṭathasanadhvaniḥ
savibhavibhamā daṃṣṭrātopaścaladvimekṣaṇaḥ
vivṛtadaśanaścaṇḍājihvo didhakṣurupāgato
bhujagapatiravyagrakrodho mune śamitastvayā
śikhariṇī jhūmulpu nū
11.85
yathā—
na vaktuṃ saṃrambhāddharamaṇisandaṃśakaluṣaṃ
na bāhurniṣkṛṣṭaḥ sphuradasimayūkhairanusṛtaḥ
śarīraṃ nākarṇasthitavaradhanurmaṇḍalagataṃ
sa manmathānalo jaya vidhirapūrvo bhagavataḥ
pṛthvī kviśrī
11.86
yathā—
asaṃbhṛtapayodharāmama़lacandrasaumyānanāṃ
śrameṇa mahatā gato madanabāṇavegāturaḥ
pariṣvajati pīḍitaṃ rahasi yaḥ pramuptāṃ priyāṃ
mṛto'pi sa na bandhubhiḥ samanuśocanīyo naraḥ
vaṃśapatrapatitaṃ tīmāru nū
11.87
yathā—
puṣpasamujvalāḥ kuravakā nadati parabhṛtaḥ
kāntamaśokapuṣpasahitaṃ calati kisalayaḥ
cūtakhugandhayaśca pavanā bhramarastavahāḥ
saṃprati kānaneṣu sadhanurvicarati madanaḥ
mandākrāntā seruśo nīnu
11.88
yathā—
bālā tanvī mṛduriyamiti tyajyatāmala śaṅkā
dṛṣṭvā naiva bhramarabharato mañjarī bhajyamānā
tasmādeṣā rahasi bhavatā nirdayaṃ pīḍanīyā
mandākrāntā visṛjati rasaṃ nekṣuyaṣṭiḥ samastam
dhṛtiḥ
11.89
dhṛtirnāma dvisaptatyakṣaraṃ chandaḥ
kusumitalatā strāyaśo nu
11.90
yathā—
āmodāmattodbhramaranayanā prasphuratpallavoṣṭhī
puṣpavyāpāṇḍuḥ parabhṛtarutavyaktaraktapragītā
nṛttotkṣiptāṃsā pracalitatarā bhāti kānteva mattā
vāyuvyādhūrṇā kusumitalatāveṣṭitā cūtayaṣṭiḥ
atidhṛtiḥ
11.91
atidhṛtirnāma ṣaṭsaptatyakṣaraṃ chandaḥ
śārdūlavikrīḍitaṃ yukusuj nai
11.92
yathā—
yasyāṃ mattavarebhakumbhadalanasthūlaprahārā raṇe
vīrāḥ saṃhatidantidantakaṣaṇakṣuṇṇoruvakṣaḥsthalāḥ
baddhācchādasidhenusatkaṭitaṭāramyojvaladbhūṣaṇā
rājadvāramupāgatā vidadhate śārdūlavikrīḍitam
vāyuvegā bhukudu nai
11.93
yathā—
nīlairvidyudalaṃkṛtoruśikharairvipulajaladharaiḥ
vyomacchannamudāradhīraninadaiḥ kṣaradamṛtalavaiḥ
kekārāvamidaṃ vimuñcati mudā bhujagaripukulaṃ
saṃprāpte jaladāgame'tiśiśiro viracati pavanaḥ
kṛtiḥ
11.94
kṛtirnāmāśītyakṣaraṃ chandaḥ
khuvadanā gśādūd nūn
11.95
yathā—
tatpītaṃ hanti saṃjñāṃ kaluṣayati vaco buddhiṃ bhramayati
hrīdharmau pracchinatti smṛtimapaharati dveṣaṃ janayati
muṣṇāti prītimagryāṃ malinayati matiṃ vṛttaṃ tulayati
tanmohātpānasaṃjñaṃ yadi pibati naro mṛtyuṃ sa pibati
vṛttaṃ śiśiśipū
11.96
yathā—
puṣpapallavojjvaleṣu padmaṣaṇḍamaṇḍiteṣu mattakokilalālikūjiteṣu sārdhameva mādhavena yo naro jaghāna
mīnaśatrumāyatena māyatena sāyakena sannatāṃṅgi
sajyacāpabāṇapāṇiraṅgajacārulocane sasambhramīva
prakṛtiḥ
11.97
prakṛtirnāma caturaśītyakṣaraṃ chandaḥ
sragdharā goduśo nūr
11.98
yathā—
dantāmraprotacancudyutidanutanayāsragvasādigdhadeho
yo bhātyājau pradhāvadjatagiririvāsaktasandhyābhralekhaḥ
so'vyādairāvato vaḥ svakaṭaghaṭataṭamakṣaraddānadhārāsvādonmattaprahṛṣṭabhramaragumugumārāvakolāhalākyaḥ
ākratiḥ
11.99
madrakantī yilukanai
11.100
yathā—
mṛtyuparāyaṇe paramadurbale jagati toyabudbudasame
vyādhijarātmake vyasanabhājane ruditaśokaśalyavihate
kranditamūrdhvabhojavasi niścadhīriha ca yatra nobhayaśataṃ
tatra gatavyadho viṣayagocaro gamayasīndriyāṇi kila naḥ
asyaiva nūna piṅgalasya
11.101
nikratiḥ
11.102
aśvalalitaṃ dīmīyil kune
11.103
yathā—
marakataśailabhittisadṛśormipātacalitapravālaviṭapaprakupitabhīmanakramakarakṣutakṣubhitavārivāraṇajhaṣaḥ
vividhavikīrṇaratnakiraṇātapacchuritanirmalodarajalaṃ
sajalapayodagarjitaravaṃ sa pālayatu vaḥ kulaṃ jalanidhiḥ
mattākrīḍā sgūṇu nū
11.104
yathā—
vidyunnaddhaṃ khaṃ naṣṭāṅkaṃ sa surapatidhanurupanatajaladharaṃ
śrṛṣpadyāmā ramyāḥ śailā drutamupalavivaranipatitasalilāḥ
vṛkṣākampo vāyuścaṇḍaḥ paripatanaśiśirajalavṛṣabhayutaḥ
phenaiḥ śuklaḥ kīrṇā nadyo navasalilavisarasamupahṛtataṭāḥ
saṃkṛtiḥ
11.105
saṃkṛtirnāma ṣaṇṇavatyakṣaraṃ chandaḥ
tanvī temuttaṅ su nū nū
11.106
yathā—
kāmavaśārtastava sakhi ramaṇaḥ samprati śuṣyati niśi śaśipādaiḥ
bihvalagālaḥ patati śayane niḥśvasitākulavigalitadhairyaḥ
prāñjalinoktaḥ praṇamitaśirasā sādhvavadhāraya ramaṇavacastvaṃ
mā tava kopojvala vararipuhā dhakṣyati māmiti kathayati tanvi
meghamālā ṇīruśīśī
11.107
yathā—
calakisalayaśobhitāśokasālapriyātāmrapuṣpāganāgādibhistarubhirurubhirujvalairmattapuṃskokilonnāditairbhūṣitaṃ kānanaṃ
vikasitakamalotpalāmodagandhotkaṭo vāyyaṃ dākṣiṇātyo'nilastava sutanu samāhitaḥ kāmasandīpanaḥ kāla eṣa priye sundari
abhikṛtiḥ
First 200 of 332 passages. Read on
Commentaries (2)
- Jānāśrayīṭīkā — Sanskrit
- Jānāśrayīvyākhyā — Gaṇasvāmin, Sanskrit
See also: more in Metrics (prosody)
- Chandahsutra (Chandaḥsūtra) — Sanskrit; 50 BCE
- Chandoratnakara (Chandoratnākara) — Sanskrit; 1010 CE
- Kavidarpana (Kavidarpaṇa) — Māhārāṣṭrī Prakrit; 1275 CE; partly digitised
- Chandonushasana (Hemacandra) (Chandonuśāsana (Hemacandra)) — Sanskrit; 1155 CE; partly digitised
- Prakritapaingala (Prākṛtapaiṅgala) — Apabhraṃśa; 1350 CE
- Vrittamalastuti (Vṛttamālāstuti) — Sanskrit; 1000 CE