Dashakarman 5
Daśakarman 5
- Language
- Sanskrit
Contents
5.2.1
athopanayanam
tatra śuddhasamaye ravigurucaṃdratārādiśuddho janmato garbhāṣṭame'bde vānukūlye ṣoḍaśasaṃvatsarābhyaṃtare brahmavarcasakāmasya paṃcame'pyudagayana āpūryamāṇapakṣe'nadhyāyaṣaṣṭhīriktādyātiriktatithau raviguruśukānyatamavāre madhyāhnādarvāk kumārapitrābhyudayike kṛte tadabhāve ācāryeṇaiva kṛte brāhmaṇānmāṇavakaṃ ca bhojayitvā saśikhakṛtakṣoraṃ snānānantaraṃ yathāśaktyalaṃkṛtvā bahiḥ
śālāyāṃ tuṣakeśaśarkarādiśūnyapariṣkṛtabhūmau ācāryo'gnisthāpanaṃ kuryāt| tatra hastamātra parimita caturasrabhūmikuśakaraṇakasamūhanānantaraṃ gomayodakenopalipya sruvamūlena prāgagraprādeśamātramuttarottarakrameṇa trirullikhya
ullekhanakrameṇā'nāmikāṃguṣṭhābhyāṃ mṛdamuddhṛtya jalenābhyukṣya navīna kāṃsyapātreṇāgni chargenmukhaṃ nidadhyāt | tataḥ kumāramācāryaḥ śiṣyadvārāgneḥ paścāddakṣiṇapārśve'vasthāpayati tataḥ kumāraṃ baddhāṃjaliṃ saṃbodhayati
oṃ brahmacaryyamāgāmiti brūhi iti praiṣānantaraṃ oṃ brahmacaryyamāgāmiti kumāra
āha | tataḥ oṃ brahmacāryasānītibrūhītyācāryeṇokte oṃ brahmacāryasānīti
kumāra āha | atha māṇavakamācāryo vāsaḥ paridhāpayati tatra ācāryapaṭhanīyo maṃtraḥ | oṃ yenendrāya bṛhaspatirvāsaḥ paryadadhādamṛtaṃ tena tvā paridadhāmyāyuṣe dīrghāyutvāya balāya varcase | tato māṇavakasya dvirācamanam
atha māṇavakasya veṣṭanatrayeṇa tatpravaragraṃthitāṃ mekhalāmācāryo badhnāti tatra
māṇavakapaṭhanīyo maṃtraḥ | oṃ yaṃ duruktaṃ paribādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī ma
āgāt | prāṇāpānābhyāṃ balamādadhānā svasā devī subhagā mekhaleyam
5.2.2
oṃ yuvā suvāsāḥ parivīta āgāt sa u śreyānbhavati jāyamānaḥ
taṃ dhīrāsaḥ kavaya unnayaṃti svādhyo manasā devayaṃta iti vā | tata
ācāryāyyajñopavītasahitabhāṃḍāṣṭatayaṃ brāhmaṇebhyo dattvā tatsadadyāmukagotraḥ svakīyopanayanakarmaviṣayakasatsaṃskāraprāptyarthaṃ idaṃ bhāṃḍāṣṭakayaṃ
sayajñopavītaṃ sadakṣiṇaṃ yathānāmeti | tato yajñopavītaṃ paridadhāti: māṇasaṃkalpaḥ | amukagotraḥ svakīyopanayanakarmaviṣayakasatsaṃskāraprāptyarthe
vakaḥ | oṃ yajñopavītamiti maṃtrasya parameṣṭhī ṛṣirliṃgoktā devatā triṣṭup
chaṃdo yajñopavītaparidhāne viniyogaḥ | oṃ yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ prajāpateryatsahajaṃ purastāt | āyuṣyamagryaṃ pratimuṃca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ | iti maṃtreṇa | tata aiṇeyamajinaṃ tūṣṇīṃ paridhatte | tato māṇavakeśaparimitapālāśadaṃḍamācāryastūṣṇīṃ tasmai prayacchati | taṃ ca yo me
daṃḍa itiprajāpatirṛṣirdaṃḍo devatā yajurdaṃḍagrahaṇe viniyogaḥ | oṃ yo me
daṃḍaḥ parāpatedvāyaso'dhibhūmyām | tamahaṃ punarādada āyuṣe brahmaṇe brahmavarcasāya | iti maṃtreṇa māṇavako gṛhṇāti | tata ācāryo vāriṇā svamañjaliṃ pūrayitvā kumārasyāṃjaliṃ tenaivāṃjalinena pūrayati | oṃ āpo
hiṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana | mahe raṇāya cakṣase oṃ yo vaḥ
śivatamo rasastasya bhājayatehanaḥ | uśatīriva mātaraḥ | oṃ tasmā'araṃ
gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ |iti ṛgbhiḥ |tataḥ
sūryamudīkṣasveti ācāryapreṣānaṃtaraṃ oṃ taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat
5.2.3
paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śata 5 śṛṇuyāma śaradaḥ śataṃ prabravāma śaradaḥ śatamadīnāḥ syāma śaradaḥ śataṃ bhūyaśca śaradaḥ śatāt itya
nenādityaṃ paśyati | atha kumārasya dākṣiṇāṃsaṃ hṛdayaṃ dākṣiṇahastena
spṛśatyācāryaḥ | oṃ mama vrate te hṛdayaṃ dadhāmi mama cittamanucittaṃ te
astu | mama vācamekamanājuṣasva bṛhaspatistvā niyunaktu mahāṃ iti
maṃtreṇa | tataḥ kumārasya dākṣiṇahastaṃ gṛhītvā taṃ pṛcchati ko nāmāsi
śrīamukaśarmāhaṃ bhoḥ iti kumāra āha | kasya brahmacāryasītyācāryaḥ
bhavata iti kumāra āha | punarācāryo bhāṣate oṃ iṃdrasya brahmacāryasyaśirācāryastatvāhamācāryaḥ śrīamukaśarman| atha māṇavakaṃ baddhāñjaliṃ
pūrvādidikṣu pradakṣiṇamupasthānaṃ kārayāti| athācāryo māṇavakaṃ bhūtebhyaḥ
paridadāti tatra ācāryasya maṃtrapāṭhaḥ| oṃ prajāpataye tvā paridadāmīti
prācyāṃ oṃ devāya tvā savitre paridadāmi iti dākṣiṇasyāṃ oṃ adbhayastvoṣadhībhyaḥ paridadāmi iti pratīcyāṃ oṃ dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā paridadāmi iti udīcyāṃ oṃ viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi ityadhaḥ
5.2.4
oṃ sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmyariṣṭacai ityūrdhvam| tato'gni pradakṣiṇīkṛtya ācāryaḥ dakṣiṇadiśī upaviśāti māṇavakaḥ| tataḥ puṣpacaṃdanatāṃbūlavāsāṃsyādāya tataḥ oṃ adya kartavyopanayanahomakarmaṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarma kartumamukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇamebhiḥ puṣpacaṃdanatāṃbūlavāsobhirbrahmatvena tvāmahaṃ vṛṇe iti brahmāṇaṃ vṛṇuyāt | oṃ vṛto'smīti vacanam | puṣpacaṃdanatāṃbūlavastrāṇyādāya adya kartavyopanayanakarmaṇi hotṛtvakarma kartumamukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇamebhiḥ puṣpacaṃdanatāṃbūlavāsobhirhotṛtvena tvāmahaṃ vṛṇe iti hotāraṃ vṛṇuyāt oṃ svastīti
prativacanam | oṃ yathāvihitaṃ karma kurvityācāryeṇokte oṃ karavāṇīti
brāhmaṇo vadet | tato'gnerdakṣiṇataḥ śuddhamāsanaṃ dattvā tadupari prāgagrān
kuśānāstīrya brāhmaṇamagnipradakṣiṇaṃ kārayitvāsminkarmaṇi tvaṃ me brahmā
bhavetyābhidhāya bhavānīti tenokte tadupari brāhmaṇamudaṅmukhamupaveśya tataḥ
praṇītāpātraṃpurataḥ kṛtvāvāriṇā paripūrya kuśairācchādya brahmaṇo mukhamavalokyāgneruttarataḥ kuśropari nidadhyāt tataḥ paristaraṇam | barhiṣaścaturthabhāgamāddāyāgneyādīśānāṃta brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādvāyavyāṃtaṃ agritaḥ
praṇītāparyaṃtaṃ tato'gneruttarataḥ paścimadiśi pavitracchedanārthaṃ kuśatrayaṃ
pavitrārthau ācamanaṃtargarbhaṃ kuśapatradvayaṃ prokṣaṇīpātraṃ ājyasthālī saṃmārjanārthe kuśāḥ upayamanakuśāḥ samidhastrayaḥ dhruvaḥ ājyaṃ ṣaṭpaṃcāśaaduttarācāryamuddiśyatadyāvacchinnāmataṃḍulapūrṇapātraṃ pavitracchedanakuśānāṃ pūrvapūrvadiśi krameṇāsādanīyam | tataḥ pavitracchedanakuśoḥ
5.2.5
pavitre chittvā sapavitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ prokṣaṇīpātre nidhāya
anāmikāṃguṣṭhābhyāṃ gṛhītapavitrābhyāṃ tajjalaṃ kiṃcitrirutkṣipya praṇītodakena prokṣaṇīṃ trirabhiṣicya prokṣaṇījalenāsāditavastusecanaṃ kṛtvā'agnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātraṃ nidadhyāt | ājyasthālyāmājyānirvāpyaḥ
ādhiśrayaṇaṃ tataḥ kuśāṃ prajvālyājyopari pradakṣiṇaṃ āmāyitvā vahno
tatrāsnipya bhuvaṃ triḥ paritapya saṃmārjanakuśānāmagrerantarato mūlervā
ghṛtaḥ bhuvaṃ saṃmṛjya praṇītodakenābhyukṣya punastriḥ pratāpya dakṣiṇato
nidadhyāt | tata ājyamagneravatārya triḥ prokṣaṇavidutpūyāvekṣya srutyapadravye tāntrirasanaṃ kuśā punaḥ prokṣaṇayutpavanaṃ tata utthāyopayamanakuśānvāmahaste kṛtvā prajāpatiṃ manasā dhyātvā tūrṇīṃ ghṛtāktāstitraḥ sāmidhaḥ prakṣipet | upaviśya sapavitraprokṣaṇyudakena pradakṣiṇakrameṇāgniṃ paryukṣya praṇītāpātre pavitre nidhāya pātitadākṣiṇajānurbrahmāṇvārabdhaḥ samiddhatame'gnau
huveṇājyāhutīrjuhotitatra tattat āhutyanantaraṃ sruvāvasthitaghṛtaśeṣasya prokṣarṇāpātre prakṣepaḥ | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye | iti manasā
oṃ iṃdrāya svāhā idamiṃdrāya | ityāghārau | oṃ agnaye svāhā idamagnaye | oṃ somāya svāhā idaṃ somāya | ityājyabhāgau | oṃ bhūḥ svāhā
idamagnaye | oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave | oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya
etā mahāvyāhatayaḥ | oṃ tvanno agne varuṇasya vidvān devasya heḍo'dha va
yāsisīṣṭāḥ | yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhasmat svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ | oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī
5.2.6
nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava yakṣvano varuṇam̐ rarāṇo vīhi
mṛḍīkam̐ suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ | oṃ ayāścāgne
syanabhiśastipāśca satvamitvamayā asi | ayāno yajñaṃ vahāsyayāno
dhehi bheṣajam̐ svāhā idamagnaye | oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ
pāśā vitatā mahāṃtaḥ | tebhirno adya savitota viṣṇurviśve muṃcaṃtu marutaḥ
svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ
svarkebhyaśca0| oṃ udttamaṃ varuṇa pāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamaśra śrathāya
athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya0
etāḥ sarvaprāyaścittasaṃjñakāḥ| oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye0
iti manasā| iti prājāpatyam| oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idama-gnaye sviṣṭakṛte0| iti sviṣṭakṛddhomaḥ| tataḥ saṃnavaprāśanam ācamanaṃ ca
tato brahmaṇe dakṣiṇādānam| oṃ ametasminnupanayanahomakarmāṇi kṛtā-kṛtāvekṣaṇarūpatra karmapratiṣṭhārthamidaṃ pūrṇapātraṃ prajāpatidaivatamamukago-trāyāmukaśarmaṇe brāhmaṇāya brahmaṇe dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade iti dakṣiṇāṃ da-dyāt| oṃ svastīti prativacanam| tato brahmagranthivimokaḥ| tataḥ oṃ śu-mitriyā na āpa oṣadhayaḥ saṃtu iti pavitrābhyāṃ jalamānīya tena śiraḥ saṃmṛjya oṃ durmitriyāstasmai saṃtu yo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ityeṣānyāṃ praṇītānvujīkaraṇam| tataḥ staraṇakarmeṇa bahirhutvā ghṛte
nābhighāryaṃ hastenaiva juhuyāt| oṃ devā gātuvido gātuṃ vitvā gātvamitaṃ
manasaspata idaṃ deva yajña̍ svāhā vāte dhāḥ svāhā iti barhihomaḥ| tata
ācāryaḥ kumārasyānujñāsanaṃ karoti| oṃ brahmacāryasītyācāryaḥ oṃ
5.2.7
āsānīti brahmacārī| oṃ apośāna ityācāryaḥ oṃ aśānīti kumāra
āha| oṃ karma kurviṃtyācāryaḥ oṃ karavāṇīti māṇavakaḥ| oṃ mā
divā suṣupsva ityācāryaḥ na svapānīti kumāraḥ| oṃ vācaṃ yaccha
ityācāryaḥ oṃ yacchānīti kumāraḥ| oṃ samidhamādhehītyācāryaḥ oṃ
ādadhānīti māṇavakaḥ| oṃ apośānetyācāryaḥ oṃ aśānīti kumāraḥ
athāgneruttarataḥ pratyaṅmukhāyopaviṣṭāyācāryacaraṇopasaṃgrahaṇapūrvakamupasamācāryaṃ samīkṣyamāṇāyācāryaḥ| svayamapi samīkṣitāyāsmai nivāritatra śaṃkhatūryādiśabdaiṣṭāṃśeka sāvitrīmanvāha tatra prathamāvṛtto oṃ bhūrbhuvaḥ
svaḥ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt
oṃ punarvāradvayaṃ atra tu sahapāṭho viśeṣaḥ | atha māṇavaka ācāryadakṣiṇadiśi agnipaścimopaviṣṭo ghṛtātkaśuṣkakaniṣiddhetareṃdhanena juhuyāt
tataḥ oṃ agne suśravaḥ suśravasaṃ māṃ kuru | oṃ yathā tvamagne suśravā asi
oṃ evaṃ māṃ suśravaḥ sauśravasaṃ kuru | oṃ yathā tvamagne devānāṃ yajñasya
nidhipā asi | oṃ evamahaṃ manuṣyāṇāṃ vedasya nidhipo bhūyāsam | tataḥ
pradakṣiṇamagniṃ vāriṇā paryukṣya utthāya svaprādeśamitāṃ ghṛtātkapalāśāsamidhāmādāya oṃ agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase yathā tvamagne
samidhā samadhyasa evamahamāyuṣā medhayā varcasā prajayā paśubhirbrahmavarcasena samidhe jīvaputro mamācāryo medhāvyahamasānyanirākariṣṇuryaśasvī
tejasvī brahmavarcasvyannādo bhūyāsaśca svāhā iti mantreṇa juhuyāt| evaṃ
sāmidaṃtaradvayaṃ juhuyāt| oṃ agne suśravaḥ suśravasaṃ mā kuru| oṃ yathā
tvamagne suśravaḥ suśravā asi| oṃ evaṃ mā suśravaḥ sauśravasaṃ kuru| oṃ yathā
5.2.8
tvamagne devānāṃ yajñasya nidhipā asi| oṃ evamahaṃ manuṣyāṇāṃ vedasya
nidhipo bhūyāsam| tataḥ pradakṣiṇamagniṃ paryukṣya tūṣṇīṃ pāṇī pratapya mukhaṃ
pratimaṃtrānte'vamṛśati| oṃ tanūpā agne'si tanvaṃ me pāhi| oṃ āyurdā agnesyāyurme dehi| oṃ varcodā agnesi varco me dehi| oṃ agne
yanme tanvā ūnaṃ tanma āpṛṇa| oṃ medhāṃ me devaḥ savitā ādadhātu
oṃ medhāmaśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau tataḥ sarvagātrādiṣu dakṣiṇapāṇinā sparśaḥ atra pratyekaṃ maṃtraḥ| oṃ aṃgāni ca ma āpyāyatāṃ iti sarvaṃgātrālaṃbhane | oṃ vākca ma āpyayatāmiti mukhālaṃbhane | oṃ prāṇaśca maṃ āpyāyatāmiti nāsikayoḥ | oṃ cakṣuśca ma āpyāyatāmiti cakṣuṣoḥ | oṃ
śrotraṃ ca ma āpyāyatāmiti śrotrayoḥ | oṃ yaśo balaṃ ca ma āpyāyatāmiti maṃtrapāṭhamātram | tato dakṣiṇakarānāmikāgragṛhītabhasmanā lalāṭe
śrīvāyāṃ dakṣiṇabāhumūle hṛdi ca tryāyuṣaṃ kuryāt | tatra yathāsaṃkhyena maṃtracatuṣṭayam | oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneḥ iti lalāṭe | oṃ kaśyapasya tryāyuṣaṃ iti grīvāyām | oṃ yaddeveṣu tryāyuṣam iti dakṣiṇabāhumūle | oṃ tanno astu tryāyuṣam iti hṛdi | tato vyastapāṇibhyāṃ pṛthivīṃ spṛśannabhivādanaṃ kuryāt | tatra
prakāraḥ oṃ amukagotro'hamamukapravaro'hamamukaśarmāhaṃ bho vaiśvānara tvāmaḥ
bhivādaye| tato'nenaiva krameṇa saṃbodhya varuṇamabhivādyācārya tathaivābhivādayet| tataḥ āyuṣmān bhava saumyetyācāryo brūyāt| tato bhikṣāpātramādāya prathamaṃ mātuḥ sakāśāt oṃ bhavati bhikṣāṃ me dehi iti
prārthanānantaraṃ taddattāṃ cādāyācāryāya nivedayet tathaiva bhikṣāntaraṃ yāceta
5.2.9
tata ācāryeṇa oṃ bhuṃkṣvetyanujñāto bhikṣāṃ svīkuryāt| tataḥ phalapuṣpacaṃdanaghṛtapūrṇāñjalinā brahmacāridakṣiṇakaraspṛṣṭenācāryaḥ pūrṇāhutiṃ dadyāttatatra maṃtraḥ
oṃ mūrdhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaramṛta ājātamagnim| kaviṃ ★
samrājamatithiṃ janānāmāsannā pātraṃ janayaṃta devāḥ svāhā idamagnaye0| tataḥ
huveṇa bhasmānīya dakṣiṇānāmikāgragṛhītabhasmanā oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneḥ iti lalāṭe| oṃ kaśyapasya tryāyuṣaṃ iti grīvāyām| oṃ yaddeveṣu
oṃ jyāyuṣam iti dakṣiṇabāhumūle | oṃ tanno astu jyāyuṣaṃ iti hṛdi
iti jyāyuṣaṃ kuryāt | kumārapakṣe tanno ityasya sthāne tatte iti viśeṣaḥ
atha kṣāralavaṇamadhumāṃsādinivṛttiḥ uddhṛtajalasnānadaṃḍakṛṣṇājinadhāraṇaḥ
vṛkṣārohaṇaviṣamabhūmilaṃghananagnastrīnirīkṣaṇastrīsaṃbhogadyasanavyāvṛttirūpā
brahmacāriṇo niyamāḥ | tadine brahmacārī vāgyato'iḥ śeṣaṃ sthita eva gamayet | tataḥ sāyaṃsaṃdhyāṃ kṛtvā tasminnevāgnau pūrvavatparyukṣaṇaparisamūhane
kṛtvāgyaṃ visṛjet | parisamūhanāṃte śuṣkaniṣiddhetareṃdhanasyāgnau prakṣepaḥ
tataḥ saṃdhyāmupāsya pratidinaṃ sāyaṃprātarapi brahmacāriṇākartavyā
ityupanayanasaṃskāraḥ
atha vedāraṃbhaḥ
tatra kṛtanityakriya ācāryaḥ kuśairhastamātraparimitāṃ bhūmiṃ parisamuhya tānkuśānaiśānyāṃ parityajya gomayodakenopalipya dhruvamūlena uttarottarataḥ prāgyaprādeśamātraṃ trirullikhya ullekhanakameṇānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ
5.2.10
mṛdamuddhṛtya jalenābhyukṣya kāṃsyenāgnimānīyābhighārya puṣpacaṃdanatāmbūlavastrāṇyādāya oṃ adya kartavyavedāraṃbhahomakarmāṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarmakartumukagotramukaśarmāṇaṃbrāhmaṇamobhiḥ puṣpacaṃdanatāmbūlavāsobhirbrahmatvena tvāmahaṃ vṛṇe iti brāhmaṇaṃ vṛṇuyāt | oṃ vṛto'smīti prativacanaṃ oṃ yathāvihitaṃ karma kurvityācāryaḥ oṃ karavāṇīti tenokte
agnerdakṣiṇataḥ śuddhamāsanaṃ dattvā tadupari prāgagrānkuśānāstīrya brahmāṇamagnipradakṣiṇakrameṇa āmayitvā asminkarmaṇi tvaṃ me brahmā bhavetyabhidhāya oṃ bhavānīti tenokte brahmāṇamudaṅmukhaṃ tatropaveśya praṇītāpātraṃ
purataḥ kṛtvā vāriṇā paripūrya kuśairācchādya brahmaṇo mukhamavalokayāgruttarataḥ kuśopari nidadhyāt| tataḥ paristaraṇaṃ barhiṃṣaścaturthabhāgamādāya
āgneyādrīśānāṃtaṃ brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādvāyavyāṃtam agnitaḥ
praṇītāparyaṃtam| tato'gneruttarataḥ paścimadiśi pavitracchedanārthaṃ kuśadvayaṃ
pavitrakaraṇārthaṃ sāgramanaṃtargarbhaṃ kuśapatradvayaṃ prokṣaṇīpātramājyasthālī saṃmārjanakuśāḥ upayamanakuśāḥ samidhatisraḥ sruvaḥ ājyaṃ pūrṇapātraṃ pavitracchedanakuśānāṃ pūrvapūrvadiśi krameṇāsādanīyam| tataḥ pavitracchedanakuśoḥ
pavitre chittvā sapavitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ prokṣaṇīpātre nidhāya dbhābhyāmanāmikāṃguṣṭhābhyāmuttarāgre pavitre gṛhītvā trirutpavanaṃ tataḥ prokṣaṇīpātraṃ
5.2.11
vāmahaste gṛhītvā dakṣiṇahastānāmikāṃguṣṭhābhyāṃ trirudiṃganam | tatapraṇītodakena prokṣaṇīpātramabhyukṣya prokṣaṇījalena yathāsāditavastūnyabhiṣicyāgnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātraṃ nidadhyāt | tata ājyasthālyāmājyaṃ nirūpyādhiśrayaṇam | tataḥ kuśè pranvālājyasyāgneśvopari pradakṣiṇamāmayitvā agnau tatkṣepaḥ tatastriḥ dhruvapratapanaṃ saṃmārjanakuśānāmagreṃtarato mūlairvāgrataḥ dhruvaṃ saṃmṛjya praṇītodakenābhyukṣya punastriḥ pratapya
dakṣiṇato nidadhyāt | tataḥ ājyamagnipradakṣiṇaṃ āmayitvā'vatāryāgre
nidadhyāt | tataḥ ājye prokṣaṇīvidutpavanaṃ avekṣya satyaṃpadravye tannirasanaṃ tataḥ prokṣakyutpavanaṃ tata utthāyopayamanakuśānādāya
prajāpatiṃ manasā dhyātvā tūṣṇīmagnau ghṛtāktāḥ samidhastisraḥ kṣipet
tataupaviśya sapavitraprokṣakyudakenapradakṣiṇakrameṇāgniṃ paryukṣya praṇītāpātre
pavitre nidhāya brahmāṇanvārabdhaḥ pātitadakṣiṇajānuḥ samiddhatame'gnau juhu.yāt | tatra prathamāhuticatuṣṭayena sruvāvasthitahutaśeṣaghṛtasya prokṣaṇīpātre
prakṣepaḥ | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye0 | iti manasā | oṃ iṃdrāya
svāhā idamiṃdrāya0 | ityāghārau | oṃ agnaye svāhā idamagnaye0
oṃ somāya svāhā idaṃ somāya0 | ityājyabhāgau | tataḥ prākṛto'nanvārabdhakartṛko homaḥ | oṃ aṃtarikṣāya svāhā idamaṃtarikṣāya0 | oṃ vāyave
svāhā idaṃ vāyave | oṃ brahmaṇe svāhā idaṃ brahmaṇe | oṃ chaṃdobhyaḥ
svāhā idaṃ chaṃdobhyaḥ | etāḥ sāmānyāhutayaḥ | oṃ prajāpataye svāhā
idaṃ prajāpataye | iti manasā | oṃ devebhyaḥ svāhā idaṃ devebhyaḥ
5.2.12
oṃ ṛṣibhyaḥ svāhā idaṃ ṛṣibhyaḥ | oṃ śraddhāyai svāhā idaṃ śraddhāye | oṃ medhāyai svāhā idaṃ medhāyai | oṃ | sadasaspataye svāhā idaṃ
sadasaspataye | oṃ anumataye svāhā idamanumataye | tato'nvārabdhakartṛko homaḥ tattadāhutyanaṃtaraṃ dhruvāvasthitahutaśeṣaghṛtasya prokṣaṇīpātre
prakṣepaḥ | oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye | oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave
oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya | etā mahāvyāhṛtayaḥ | oṃ tvanno agne
varuṇasya vidvāndevasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ | yajiṣṭho vahnitamaḥ
śośucāno viśvā dveṣām̐si pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ
oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava
yakṣvano varuṇaśca rarāṇo vīhi mṛḍīkam̐ suhavo na edhi svāhā idamagnīsvāhā idaṃ vāyave | oṃ brahmaṇe svāhā idaṃ brahmaṇe | oṃ chandobhyaḥ svāhā
idaṃ chandobhyaḥ | etāḥ sāmānyāhutayaḥ | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye | iti manasā | oṃ devebhyaḥ svāhā idaṃ devebhya | oṃ ṛṣibhyaḥ svāhā
idaṃ ṛṣibhyaḥ | oṃ śraddhāyai svāhā idaṃ śraddhāyai | oṃ medhāyai svāhā idaṃ
medhāyai | oṃ sadasaspataye svāhā idaṃ sadasaspataye | oṃ anumataye svāhā
idamanumataye | tato'nvārabdhakartṛko homaḥ
varuṇābhyāṃ0 | oṃ ayāścāgnerayanābhiśāstipāśca satvamitvamayā asi
ayāno yajñaṃ vahāsyayāno dhehi bheṣajam̐ svāhā idamagnaye0 || oṃ ye te
śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāṃtaḥ tebhirno adya
savitota viṣṇurviśve muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya savitre
viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca0 || oṃ uduttamaṃ varuṇa
5.2.13
pāśamasmadvādhamaṃ vimadhyamam̐ śrathāya | athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya0 || iti sarvaprāyaścittasaṃjñakāḥ
oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye0 || iti manasā || iti prājāpatyam
oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte0 || iti sviṣṭakṛddhomaḥ
tataḥ saṃsravaprāśanam | tata ācamya oṃ adya kṛtaitaddhedāraṃbhahomakarmaṇi
kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarmapratiṣṭhārthaṃ idaṃ pūrṇapātraṃ prajāpatidaivatamamukagotrāyāmukaśarmaṇe brāhmaṇāya brahmaṇe dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade iti dakṣiṇāṃ
dadyāt| oṃ svastīti prativacanam| tato brahmagranthivimokaḥ| oṃ sumitriyāna āpa oṣadhayaḥ saṃtu iti pavitrābhyāṃ praṇītājalamānīya tena
śiraḥ saṃmṛjya oṃ durmitriyāstasmai saṃtu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ
iti maṃtreṇa aiśānyāṃ praṇītāṃ nyuñjīkuryāt| tata āstaraṇabarhirānīya
ghṛtenābhighārya krameṇa hastenaiva juhuyāt| oṃ devā gātuvido gātuṃ
vitvā gātumita manasaspata imaṃ deva yajñaṃ svāhā vāte dhāḥ svāhā| iti
barhirhomaḥ| tataḥ kāśmīragamanam| tata iṣṭāṃśake vedāraṃbhaṃ guruḥ kārayet tatra kramaḥ| oṃ bhūrbhuvaḥsvaḥ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi
dhiyo yo naḥ pracodayāt oṃ iti praṇavāṃtaṃ paṭhitvā paṃkti namaskāraṃ ca
kārayitvā oṃ samidhāgniṃ duvasyata ghṛtairbodhayatāṃ tithim| asminhavyā
juhotana| oṃ samiddhāya śociṣe| iti kaṃḍikāṃtaraṃ vā phakkikā vā pāṭhayet | tataḥ samāpanaṃ svasti vācayitvā utthāya phalapuṣpasamanvitaṃ brahmacāridakṣiṇakaraḍapṛṣṭhena ghṛtapūrṇena pūrṇāhutiṃ dadyāt oṃ mūrddhānaṃ divo
5.2.14
aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaramṛta ājātamagnim | kavim̐ samrājamatithiṃ
janānāmāsannā pātraṃ janayaṃta devāḥ iti pūrṇāhutiḥ | tata upaviśya
sruveṇa bhasmānīya dakṣiṇānāmikāgṛhītabhasmanā tryāyuṣaṃ jamadagneriti
lalāṭe oṃ kaśyapasya tryāyuṣamiti grīvāyāṃ oṃ yaddeveṣu tryāyuṣaṃ iti
dakṣiṇabāhumūle oṃ tanno astu tryāyuṣamiti hṛdi | anenaiva krameṇa brahmacārilalāṭādāvapi tatra tatte iti viśeṣaḥ | iti vedāraṃbhaḥ
atha samāvartanam
tatra śubhe dine prahībhūya ācārya snāsyāmīti kumāra ācārya bhāṣate tatra snāhityācāryaḥ tato brahmacāriṇi ācāryasannihitadakṣiṇādiśi
upaviṣṭe kṛtasnānādirācāryaḥ kuśairhastamātrāṃ bhūmiṃ parisamuhya tāneśānyāṃ
parityajya gomayodakenopalipya dhruvamūlenottarottarakrameṇa trirullikhya
ullekhanakrameṇoddhṛtya jale nābhyukṣya kāṃsyenāgnimānīya pratyaṅmukhaṃ
nidadhyāt| tataḥ puṣpacandanatāmbūlavāsāṃsyādāya oṃ adyāmukasya kartavyasamāvartanahomakarmāṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarma kartumamukagotramasukaśśarmāṇaṃ brāhmaṇamebhiḥ puṣpacandanatāmbūlavāsobhirbrahmatvena tvāmahaṃ vṛṇe
vṛto'smīti prativacanaṃ yathāvihitaṃ karma kurvintyabhidhāya oṃ karavīṇīti
5.2.15
tenokte agredakṣiṇataḥ śuddhamāsanaṃ dattvā tadupari prāgagrān kuśānāstīryā'sminkarmaṇi tvaṃ me brahmā bhavetyabhidhāya oṃ bhavānīti tenoktaḥ brāhmaṇamudaṅmukhaṃ tatropaveśya tataḥ praṇītāpātraṃ purataḥ kṛtvā vāriṇā paripūrya kuśairācchādya brahmaṇo mukhamavalokyāgneruttarataḥ kuśopari niddhayāt | tataḥ paristaraṇaṃ barhiṣaścaturthabhāgamādāyāgneyadiśānyātaṃ brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādvāyavyāṃtamagnitaḥ praṇītāparyaṃtatatto'gneruttarataḥ paścimādiśi pavitracchedanārthaṃ kuśātrayaṃ pavitrakaraṇārthaṃ sāgramanantargarbhaṃ kuśāpatradvayaṃ prokṣaṇīpātraṃ ājyasthāḷī saṃmārjanārthaṃ kuśā upayamanakuśāḥ samidhāstisraḥ hutvā ājyaṃ pūrvapūrvadiśi krameṇāsādanīyam | tataḥ pavitracchedanakuśaiḥ pavitre chitvā sapavitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ prokṣaṇīpātrenidhāyānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ pavitre gṛhītvā trirutpūya prokṣaṇīpātraṃ vāmakare
ādāyānāmikāṅguṣṭhagṛhītapavitrābhyāṃ tajjalaṃ kiṃcittriḥ prakṣipya praṇītodakena prokṣaṇīmabhyukṣya prokṣaṇījalena yathādittavastūnyabhiṣiñcāgnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātraṃ nidadhyāt | tata ājyasthālyāmājyanirvāpaḥ adhiśrayaṇam | tatastūrṇaṃ prajvālyājyasyāgneścopari pradakṣiṇaṃ
āmāyitvā vahnau tat prakṣipya sruvaṃ triḥ pratapya saṃmārjanakuśānāmagreṃtarato
mūlebāhyataḥ sruvaṃ saṃmṛjya praṇītodakenābhyukṣya punaḥ pratapya svastha dakṣiṇato nidadhyāt tata ājyamāgni pradakṣiṇaṃ āmāyitvāvatārya triḥ prokṣaṇīvadutpūyāvekṣya satyapadravye tannirasanaṃ kṛtvā punaḥ pūrvavatprokṣaṇutpavanaṃ tata
5.2.16
utthāyopayamanakuśānvāmahaste kṛtvā prajāpatiṃ manasā dhyātvā tūṣṇīmagnau ghṛtāktāḥ samidhastisraḥ kṣipet tata upaviśya sapavitraprokṣaṇīmudakena pradakṣiṇakrameṇāgniṃ paryukṣya praṇītāpātre pavitre nidhāya dātitadākṣiṇajānuḥ samiddhatame'gnau brahmaṇānvārabdhaḥ ghṛtenājyāhutīrjuhuyāt
tatra prathamāhuticatuṣṭaye pratyāhutyanantaraṃ ghṛtāvaśiṣṭaghṛtaśeṣaghṛtasya
prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye| iti manasā
oṃ indrāya svāhā idamindrāya| ityāghārau| oṃ agnaye svāhā idamagnaye| oṃ somāya svāhā idaṃ somāya| ityājyabhāgau| tato'nanvārabdhakartṛkahomaḥ| oṃ antarikṣāya svāhā idamantarikṣāya| oṃ vāyave svāhā idaṃ vāyave| oṃ brahmaṇe svāhā idaṃ brahmaṇe| oṃ chandobhyaḥ
5.2.17
svāhā idaṃ chandobhyaḥ | oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye | iti manasā | oṃ devebhyaḥ svāhā idaṃ devebhyaḥ | oṃ ṛṣibhyaḥ svāhā idaṃ ṛṣibhyo | oṃ śraddhāyai svāhā idaṃ śraddhāyai | oṃ medhāyai svāhā idaṃ medhāyai | oṃ sadasaspataye svāhā idaṃ sadasaspataye | oṃ anu-mataye svāhā idamanumataye | tato brahmaṇānvārabdho juhuyāt | atrā-hutidaśataye tattadāhutyanaṃtaraṃ hutāvasthitāsyaṃ prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ | oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye | oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave | oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya | etā mahāvyāhṛtayaḥ | oṃ tvanno agne varuṇasya vidvān devasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ | oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava yakṣvāno varuṇaśca rarāṇo vīhi mṛḍīkaḥ suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyāṃ | oṃ ayāścāgnesyanabhiśāstipāśca sattvamitvamayā asi | ayāno yajñaṃ
devebhyaḥ | oṃ ṛṣibhyaḥ svāhā idaṃ ṛṣibhyaḥ | oṃ śraddhāyai svāhā idaṃ śraddhāyai | oṃ medhāyai svāhā idaṃ medhāyai | oṃ sadaspataye svāhā idaṃ sadaspataye | oṃ anumataye svāhā idamanumataye
5.2.18
oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye | oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave | oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya | etā mahāvyāhṛtayaḥ | oṃ tvanno agne varuṇasya vidvāndevasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ | yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhyasmatsvāhā idamagnīvaruṇābhyām | oṃ sa tvanno agne'-vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava yakṣva no varuṇaśca rarāṇo vīhi mṛḍīkaśca suhavo na edhi svāhā idamagnīvaruṇābhyām | oṃ ayāścāgnesyanabhi-stipāśca sattvamitvamayā asi | ayāno yajñaṃ vahāsyayāno dhehi bheṣajaśca s
vahāsyayāno dhehi bheṣajaḥ svāhā idamagnaye| oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāṃtaḥ| tebhirno adya savitota viṣṇu- viśve muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā| idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśva- bhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca| oṃ uduttamaṃ varuṇa pāśamasma- dadhamaṃ vimadhyamaṃ śrathāya| athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya| iti vrate sarvaprāyaścittam| oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye| iti manasā| iti prājāpatyam| oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte| iti sviṣṭakṛt| tataḥ saṃsrava- prāśanam| tata ācamya| oṃ adya kṛtaitatsamāvartanahomakarmaṇi kṛtākṛ- tāvekṣaṇarūpabrahmakarmapratiṣṭhārthamidaṃ pūrṇapātraṃ prajāpatidaivatamamukagotrāyā- mukaśarmaṇe brāhmaṇāya brahmaṇe dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade| iti dakṣiṇāṃ dadyāt| oṃ svastīti prativacanam| tato brahmagraṃthivimokaḥ| tataḥ
5.2.19
idamagnaye| oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāṃtaḥ| tebhirno adya savitota viṣṇurviśve muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca| oṃ uduttamaṃ varuṇa pāśamasma- davādhamaṃ vimadhyama śrathāya| athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya| iti sarvaprāyaścittam| oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye| iti manasā| iti prājāpatyam| oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte| iti sviṣṭakṛt| phira mokṣaṇīpātrake ghṛtamiśrita jalakā prāśana
pavitrābhyāṃ praṇītājalena oṃ sumitriyā na āpa oṣadhayassaṃtu | iti
maṃtreṇa śiraḥ saṃmṛjya | oṃ durbhitriyāstasmai saṃtu yo'smān dveṣṭi yaṃ ca
vayaṃ dviṣmaḥ | iti maṃtreṇaiśānya praṇītānyubjīkaraṇam | tatastaraṇakrameṇa barhirānīya ghṛtenābhighārya hastenaiva juhuyāt | oṃ devā gātuvido
gātuṃ vitvā gātumita manasaspata imaṃ devaṃ yajña svāhā vvāte dhāḥ
svāhā | iti barhirhomaḥ| tato brahmāṇanvārabdhakartṛkaṃ karma | tato'gneḥ paścimopaviṣṭo brahmacārī parisamūhanaṃ kuryāt | tatra ghṛtāktaśuṣkaniṣiddhetarendhanena paṃcāhūtīrhastenaiva juhuyāt | oṃ agne suśravaḥ suśravasaṃ mākuru
oṃ yathā tvamagne suśravaḥ suśravā asi | oṃ evaṃ māṃ suśravaḥ sauśravasaṃ
kuru | oṃ yathā tvamagne devānāṃ yajñasya nidhipā asi | oṃ evamahaṃ
manuṣyāṇāṃ vedasya nidhipo bhūyāsam | tataḥ pradakṣiṇamagniṃ vāriṇā
paryukṣya utthāya ghṛtāktāṃ prādeśamitāṃ samidhamādāya juhuyāt | tatra maṃtraḥ
5.2.20
oṃ agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase yathā tvamagne samidhā samidhyase
evamahamāyuṣā medhayā varcasā prajayā paśubhirbrahmavarcasena samindhe jīvaputro mamācāryo medhyāvyahamasānyanirākariṣṇuryaśasvī tejasvī brahmavarcasyannādo bhūyāsaṃ svāhā | tataḥ samidaṃtaradrayamanenaiva krameṇa pratyekaṃ
hutvā upaviśya tenaiva krameṇa paṃcāhutīrghṛtāktaśuṣkaniṣiddhetareṃdhanena
juhuyāt | oṃ agne suśravaḥ suśravasaṃ mā kuru | oṃ yathā tvamagne suśravaḥ
suśravā asi | oṃ evaṃ māṃ suśravaḥ sauśravasaṃ kuru | oṃ yathā tvamagne
devānāṃ yajñasya nidhipā asi | oṃ evamahaṃ manuṣyāṇāṃ vedasya nidhipo
bhūyāsam | tataḥ pradakṣiṇamagniṃ vāriṇā paryukṣya pāṇī pratapya mukhaṃ
5.2.21
pratimaṃtrānte'vamṛśati| oṃ tanūpā agne'si tanvaṃ me pāhi| oṃ āyurdā agnesyāyurme dehi| oṃ varcodāḥ agne'si varco me dehi| oṃ agne yanme tanvā ūnaṃ tanma āpṛṇa| oṃ medhāṃ me devaḥ savitā ādadhātu| oṃ medhāṃ me devī sarasvatī ādadhātu| oṃ medhāṃ me aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau| tatra urvaṃgātrādiṣu dakṣiṇapāṇinā sparśaḥ| tatra pratyekaṃ maṃtraḥ| oṃ aṃgāni ca ma āpyāyatām| iti sarvagātrālaṃbhane| oṃ vāk ca ma āpyāyatāmiti mukhālaṃbhane| oṃ prāṇaśca ma āpyāyatāmiti nāsikayoḥ| oṃ cakṣuśca ma āpyāyatāmiti cakṣurdvayasparśaḥ| oṃ śrotraṃ ca ma āpyāyatāmiti śrotradvayasparśaḥ| oṃ yaśo balaṃ ca ma āpyāyatāmiti maṃtrapāṭhamātram| tato dakṣiṇānāmikāggṛhītabhasmanā lalāṭe grīvāyāṃ dakṣiṇabāhumūle hṛdi ca tryāyuṣaṃ kuryāt yathāmaṃtracatuṣṭayena maṃtracatuoṃ tanūpā agne'si tanvaṃ me pāhi| oṃ āryudā agnesyāyurme dehi| oṃ varcodā agne'si varco me dehi| oṃ agne yanme tanvā ūnaṃ tanma āpṛṇa| oṃ medhāṃ me devaḥ savitā ādadhātu| oṃ medhāṃ me devī sarasvatī ādadhātu| oṃ medhāṃ me aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau
5.2.22
ṣṭayam | oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti lalāṭe | oṃ kaśyapasya tryāyuṣaṃ iti grīvāyām | oṃ yaddeveṣu tryāyuṣaṃ iti dakṣiṇabāhumūle | oṃ tanno astu tryāyuṣaṃ iti hṛdi | tato vyastapāṇibhyāṃ pṛthivīṃ spṛśan prathamaṃ vaiśvānaraṃ saṃbodhyābhivādayet | tatrāmukagotro'hamamukapravaro'hamamukaśarmāhaṃ bho vaiśvānara tvāmābhivādaye iti prakāraḥ | tatastathaiva varuṇaṃ saṃbodhyābhivādayet | tathaivācāryaṃ cābhivādayet | tataḥ āyuṣmān bhava saumya ityācāryo brūyāt | tato'gneruttarataḥ prāgyānkuśānāstīrya tadupari dakṣiṇottarakrameṇāsāditavāripūrṇakalaśāṣṭataye kalaśānāṃ purataḥprāgagreṣu kuśeṣu sthitvā ekasmādāmrapallavanodekaṃ gṛhītvā oṃ ye'psvaṃtaragnayaḥ praviṣṭā gohya upagoho mayūṣo manohāskhalo virujastanūṣe duṣpuriṃdriyahotānvijahāmi yo
rocanastamiha gṛhāmi | iti maṃtreṇa | tatastena māmabhiṣiṃcāmi śriyai yaśase
brahmaṇe brahmavarcasāya ityātmānamabhiṣiṃcati | tato dvitīyaghaṭastha udakaṃ
gṛhāmi oṃ yepsvaṃtaragnaya0 iti maṃtreṇa gṛhītātrpallavenābhiṣiṃcāti
oṃ yena śriyamakṛṇutāṃ yenāvamṛjyatā ' surāṃ yenākṣyābabhyaṣiṃcatāṃ yadvā
tadaśvinā yaśaḥ | iti maṃtreṇa tatastenaiva krameṇa punaḥoṃ yepsvaṃtaragnaya0
ityanena tṛtīyakalaśasthajalamādāya | oṃ āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na
ūrje dadhātana | mahe raṇāya cakṣase | iti maṃtreṇābhiṣicya tenaiva krameṇa
oṃ yepsvaṃtaragnaya0 | iti maṃtreṇa caturthakalaśastha jalamādāya | oṃ yo vaḥ
śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ| uśatīriva mātaraḥ| iti maṃtreṇābhiṣicya punaḥpaṃcamakalaśasthaṃ oṃ jalaṃ yepsvaṃtaragnaya0 | iti maṃtreṇa tathaivādāya
5.2.23
oṃ tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ
iti maṃtreṇābhiṣicya tato'vaśiṣṭakalaśatriyatajalaṃ tathaiva yepsvaṃtaramyaḥ
iti maṃtreṇa pratyekaṃ gṛhītvā tūṣṇīṃ pratyekamabhiṣiñcati | tato mekhalāmocanaṃ śirobhāgena oṃ udvattamaṃ varuṇapāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamaśca śrathāya
athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma | iti maṃtreṇa | daṃḍakṛṣṇājine tūṣṇīṃ bhūmau nidhāya anyadvastraṃ paridhāyottarīyaṃ ca kṛtvācamya baddhāṃjalirādityamupatiṣṭhet brahmacārī | oṃ udyan ājabhṛṣṇurindro marudbhirasthāt | prātaryāvabhirasthāt daśasanirasi daśasaniṃ mā kurvāvidanmā gamayodyan ājabhṛṣṇurindro marudbhirasthādahā divā yāvabhirasthācchatasanirasi śatasaniṃ mā kurvāvidanmā gamayodyan ājabhṛṣṇurindrā marudbhirasthātsāyaṃ yāvabhirasthāt sahasrasanirasi sahasrasaniṃ mā kurvādidanmā gamaya | iti maṃtreṇa
tato dadhitilānvā prāśyācamya jaṭālomanakhādīṃśchedayitvā
āpo janayathāca naḥ
snātvācamya prādeśamitoduṃbarakāṣṭhena daṃtadhāvanam | omannādyāya
vyūhadhvam̐ somo rājāyamāgamat | sa me mukhaṃ pramākṣyaṃte yaśasā ca bhagena
ca | iti maṃtreṇa | tato daṃtakāṣṭhaṃ parityajyācamya sugaṃdhidravyodvartanānantaraṃ snātvā | dvirācamya | caṃdanakuṃkumādinā nāsikāyā mukhasyāṅaṃbhane
oṃ prāṇāpānau me tarpaya | oṃ cakṣurme tarpaya | oṃ śrotraṃ me tarpaya
iti maṃtreṇāṅulipāti | tataḥ pāṇī prakṣālya dakṣiṇābhimukhaḥ pātitavāmajānuḥ kṛtāpasavyo dviguṇamagrakuśatrayatilajalānyādāya āstṛtakuśatrayopari pitṝstarpayet | oṃ pitaraḥ śuṃdhvāmiti maṃtreṇa | tataḥ savyaṃ
5.2.24
kṛtvā ācamyāṅulipya japet oṃ sucakṣā ahamakṣībhyāṃ bhūyāsam
suvarcā mukhena suśrut karṇābhyāṃ bhūyāsam | iti tato'hatavāsaḥ
pāridhānam| oṃ paridhāsye yaśodhāsye dīrghāyutvāya jaradaṣṭirasmi
śataṃ ca jīvāmi śaradaḥ purūcī rāthaspoṣamabhisaṃvyayiṣye iti maṃtreṇa
tato yajñopavītaparidhānam| oṃ yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ prajāpateryatsahajaṃ purastāt| āyuṣyamagryaṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ
iti maṃtreṇa dvitīyagrahaṇam| yajñopavītamiti prajāpatirṛṣiryajurupavītadevatā| yajñopavītaparidhāne viniyogaḥ| oṃ yajñopavītamasi yajñasya tvā yajñopavītenopanahyāmi| ācamanaṃ athottarīyaṃ| oṃ yaśasā mā dyāvāpṛthivī yaśasendrāvṛhaspatī| yaśo bhagaśca mā vidayaśo mā pratipadyatām| iti maṃtreṇa| tataḥ puṣpamālāgrahaṇe maṃtraḥ oṃ yā āharajjamadagniḥ śraddhāyai kāmāyendriyāya tā ahaṃ pratigṛhṇāmi yaśasā ca bhagena ca| iti maṃtreṇa
puṣpamālāgrahaṇam | tataḥ puṣpamālāparidhānam | oṃ yadyaśo'psarasāmindraścakāra vipulaṃ pṛthu tena saṃgrathitāḥ sumanasa ābadhnāmi yaśo mayi
iti maṃtreṇa puṣpamālāparidhānam | atha supratiṣṭhā | athoṣṇīṣeṇa śiroveṣṭanaṃ | oṃ yuvā suvāsāḥ parivīta āgātsa u śreyān bhavati jāyamānaḥ | taṃ dhīrāsaḥ kavaya unnayaṃti svādhyo manasā devayaṃtaḥ | iti
maṃtreṇa | tataḥ kuṃḍale paridadhāti | oṃ alaṃkaraṇamasi bhūyolaṃkaraṇaṃ
bhūyāt | tato'janam vṛtrasyāsi kanīnakaścakṣurdā asi cakṣurme dehi
5.2.25
tata ādarśa ātmadarśanam | oṃ rociṣṇurasi iti maṃtreṇa | tataśchatragrahaṇam | oṃ bṛhaspate chadirasi pāpmano māmaṃtardhehi tejaso yaśaso māmaṃtardhehi iti maṃtreṇa | tataḥ padbhyāmupānahau pratigṛhṇāti oṃ pratiṣṭhe stho
viśvato māpātam iti maṃtreṇa | tato vaiṇavadaṃḍadhāraṇamna oṃ viśvābhyo
mānāścabhyaspāripāhi sarvataḥ iti maṃtreṇa tataḥ snātakasya niyamāḥ
gānavāditranṛtyatyāgaḥ na tatra gamanaṃ kṣeme sati na rātrau grāmāṃtaragamanaṃ
na dhāvet na kūpāvekṣaṇaṃ na vṛkṣārohaṇaṃ phalatroṭanaṃ amārgeṇa na gacchet
namro na snāyāt na saṃdhiśayanam na viṣamabhūmilaṃghanaṃ aślīlaṃ nopavadet uditāstasamaye sūryaṃ nopapaśyet jalamadhye sūryaṃ ākāśasthaṃ na
paśyet deve varṣati na gacchet udake ātmānaṃ na paśyet ajātalomī
pramattāṃ puruṣākṛtiṃ ṣaṃḍhāṃ na gacchedityādi | tata ācāryāya varāṃ dakṣiṇāṃ dadyāt | tataḥ mūrddhānaṃ divo aratiṃ pṛthivyā vaiśvānaramṛta ājātaoṃ agni| kaviḥ samrājamatithiṃ janānāmāsannā pātraṃ janayaṃta devāḥ svāhā
iti maṃtreṇa phalapuṣpasamanvitaghṛtapūrṇāhutena māṇavakadakṣiṇakaraspṛṣṭenotthāya pūrṇāhutimācāryaḥ kuryāditi| tata upaviśya sruveṇa bhasmānīya dakṣiṇānāmikāgragṛhītabhasmanā oṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti lalāṭe
oṃ kaśyapasya tryāyuṣamiti grīvāyām oṃ yaddeveṣu tryāyuṣamiti dakṣiṇabāhumūle oṃ tanno astu tryāyuṣamiti hṛdi iti tryāyuṣaṃ kuryāt
anenaiva krameṇa kumāralalāṭādāvapi tatra tanno ityasya sthāne tatte iti
viśeṣaḥ tato mūrdhākṣatādigrahaṇam
iti śrīmahāmattakamahāsāmaṃtādhipatiśrīrāmadattaviracitā vājasaneyināmupanayanakarmapaddhatiḥ samāptā
5.2.26
atha sāmagrī
rolī 12 maulī 7 keśara 29 batāse 3 aṣṭācāvalapuṣpa 12 puṣpa
mālā dhūpa 3 dīpa 1 tāṃbūla 7 yajñopavīta 9 praṇītāpātra 3 prokṣaṇīpātra 3 kāṃsyapātra 6 chāyāpātra 1 suvarṇa 1 kuśnā 1 buśnā 1 gomaya
eraṇgohe palāśasamidhā 1 sera 3 pūrṇapātra 3 uparṇe 9 dhotiyā 5
5.1.1
kupīnī 9 mṛgacarma 1 palāśadaṇḍa 1 gūlaraśākhā 1 mekhalā muṃjīkī 1
suhālīyāsera 1 puravā 8 choṭiyā 8 nāriyala 2 khaḍāūṃjoḍā 1 paṭṭī
1 cagera 1 lāṭho 5 guthalī 1 kasāru 2 ghṛtatila 3 dadhi 1 supārī
11 āmrapallava vṛkṣādipatra 7 aṃjana 1 darpaṇa 1 vadhu 5 motī upānaho
vaṭaṇaśveta dūrvā done 10 abīraśveta 6 brāhmaṇabhojana dakṣiṇā paṃcaraṃga
29 | iti sāmagrī samāptā
atha vivāhaḥ
tatra kanyāhastena poḍaśahastamitaṃ maṃḍapaṃ taddakṣiṇadiśi paścimāṃ
diśamāśritya maṃḍapasaṃlagnaṃuttarābhimukhaṃ kotukāgāraṃ maṃḍapādvahirīśānyāṃ
diśi jāmātṛcaturhastaparimitasikatādipāriṣkṛtatuṣakeśaśarkarādvihīnāṃ
tāṃ ramyāṃ veṇunirmitāṃ vediṃ ca kārayet vivāhadine kṛtanityakriyeṇa jāmātāpitrā mātṛpūjāpūrvakamābhyudayikaśrāddhaṃ kartavyam | kanyāpitā snātaḥ
śuciḥ śuklāmbaradharaḥ kṛtanityakriyo mātṛpūjābhyudayike kṛtvā ahaḥṇavelāyāṃ maṃḍape pratyaṅmukhaḥ prāṅmukhaṃ varamūrdhvajānuṃ tiṣṭhataṃ saṃbodhya tataḥ
svastivācanaṃ kalaśagaṇeśādīnāṃ pūjanaṃcakṛtvā oṃ sādhu bhavānāstāmiti
prajāpatirṛṣirbrahmā devatā yajurvarārcaneviniyogaḥ oṃ sādhu bhavānāstāmarcayiṣyāmo bhavaṃtamiti brūyāt oṃ arcayoti vareṇokte varopaveśanārthaṃ
śuddhamāsanaṃ dattvā viṣṭaramādāya oṃ viṣṭaro viṣṭaro viṣṭara ityanenokte
oṃ viṣṭaraḥ pratigṛhyatāmiti dātā vadet oṃ viṣṭaraṃ pratigṛhṇāmi ityābhidhāya varo viṣṭaraṃ gṛhītvā oṃ varmo'smītyātharvaṇaṛṣirviṣṭaro devatānuṣṭupchaṃdaḥ upaveśane viniyogaḥ | oṃ varmo'smi samānānāmudyatāmiva
sūryaḥ | idaṃ tamabhitiṣṭhāmi yo mā kaścābhidāsati | ityanenāsane
5.1.2
uttarāgraviṣṭaropari vara upaviśāti | tatra upaviśya yajamānaḥ pādyamaṃjalinādāya oṃ pādyaṃ pādyaṃ pādyamityanyenokte oṃ pādyaṃ pratigṛhyatāmiti dātā
vadet oṃ pādyaṃ pratigṛhṇāmi ityabhidhāya yajamānāṃjalitoṃ'jalinā vāgyamādāya varaḥ virājo dohosīti prajāpatirṛṣirāṣo devatā yajuḥpādaprakṣālane jalagrahaṇe viniyogaḥ oṃ virājo dohosi virājo dohamaśīya
mayi padyāyai virājo dohaḥ | iti dakṣiṇapādaṃ prakṣālayati anenaiva krameṇānenaiva maṃtreṇa prakṣālanam | tataḥ pūrvavadviṣṭarāṃtaraṃ gṛhītvā caraṇayoradhastāt uttarāgraṃ varaḥ kuryāt | tatodūrvākṣataphalapuṣpacaṃdanayutārghapātraṃ
gṛhītvā yajamānaḥ oṃ argho'rgho'rghaḥ ityanenokte oṃ arghaḥ pratigṛhyatāmiti dātā vadet oṃ arghaṃ pratigṛhṇāmītyabhidhāya yajamānahastādarghaṃ
gṛhītvā oṃ āpa stha yuṣmābhiḥ sarvānkāmānavāpnuvānīti śirasyakṣatādikaṃ kiṃcidtvā oṃ samudraṃ vaḥ prāhiṇomi svāṃ yonimabhigacchata | āriṣṭāsmākaṃ vīrā māparā socimatpayaḥ ityarghapātrasthaṃ jalamaiśānyāṃ diśi
tyajan paṭhati | tata ācamanīyamādāya oṃ ācamanīyamācamanīyamācamanīyamityanenokte tato varaḥ oṃ ācamanīyaṃ pratigṛhṇāmītyabhidhāya
yajamānahastādācamanīyamādāya oṃ āmāganyaśasā saṃsṛja varcasā taṃ
mā kuru priyaṃ prajānāmadhipatiṃ paśūnāmariṣṭiṃ tanūnāṃ ityanena sakṛdācāmet iti dvistūṣṇīṃ tato yajamānaḥ kāṃsyapātrasthadadhimadhughṛtāni
kāṃsyapātrapihitānyādāya oṃ madhuparkau madhuparkau madhuparkaḥ ityanenenokte
oṃ madhuparkaḥ pratigṛhyatāmiti dātā vadet oṃ madhuparkaṃ pratigṛhṇāmi iti
varo vadet oṃ mitrasya tvā cakṣuṣā pratīkṣe iti yajamānakarasthameva
5.1.3
nirīkṣya oṃ devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ
pratigṛhṇāmītyanena madhuparkaṃ gṛhītvā vāmahaste kṛtvā oṃ namaḥ iyāvāsyāyānnaśane yatta āviddhaṃ tatte niṣkṛntāmītyanāmikayām̐guṣṭhena ca triḥ
pradakṣiṇamāloḍya anāmikām̐guṣṭhābhyāṃ bhūmau kiṃcinnikṣipet punastathaiva
dviḥ pratyekaṃ kṣipet tato varaḥ oṃ yanmadhu iti kutsa ṛṣirmadhuparkoṃ devatā
jagatī chaṃdo madhuparkaprāśane viniyogaḥ oṃ yanmadhuno madhavyaṃ paramaṃ
rūpamannādyaṃ tenāhaṃ madhuno madhavyena parameṇa rūpeṇānnādyena paramo madhuvyonnādo'ṣāni ityanena vāratrayaṃ madhuparkaprāśanam | pratiprāśane caitanmaṃtrapāṭhaḥ | tato madhuparkaśeṣamasaṃcaradeśe dhārayet | tato dvirācamya
oṃ vāṅ ma āsye'stu oṃ nasorme prāṇo'stu oṃ akṣṇorme cakṣurastu
oṃ karṇayorme śrotramastu oṃ bāhvorme balamastu oṃ ūrvorme ojo'stu
oṃ ariṣṭāni me'ṅgāni tanūstanvā me sahasaṃtu ityāsyādipratyekaṃ sarvagātrāṇi spṛṣṭvā oṃ gaugauṃgauṃrityanenābhihite yajamānena pratyuktaṃ tato varaḥ
oṃ mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnām̐ svasādityānāmamṛtasya nābhiḥ
pratyavocaṃ cikituṣe janāya māgāmanāgāmaditi vādhiṣṭa mama cāmuṣya
pāpmā hataḥ oṃ utsṛjata tṛṇānyanviti tṛṇaṃ chiṃdyāttato vedikāyāṃ tuṣakeśaśarkarādirahitāyāṃ hastamātraparimitāyāṃ caturasrāṃ bhūmiṃ kuśaiḥ parisamuhya tān kuśānaiśānyāṃ parityajya gomayodakenopalipya sruveṇa vā prāgagraprādeśamātramuttarottarakrameṇa trirullikhya ullekhanakrameṇāmikāṃguṣṭhābhyāmupāṃśu uddhṛtya jalenābhyukṣya tatra tūṣṇīṃ kāṃsyapātrasthaṃ
5.1.4
vahnimagnikoṇādānīya pratyaṅmukhamupasamādhāya tadrakṣārthaṃ kiṃcinniyujya
kautukāgārādvaraḥ kanyāmānīya maṃḍape upaviśya oṃ jarāṃ gaccha paridhatsva
vāso bhavākṣuṣṭīnāmabhiśastipā vā śataṃ jīvāma śaradaḥ suvarcā rayiṃ ca
putrānusaṃvyayasvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsaḥ iti paṭhitvā paridhānavastraṃ
tasyai dadāti varaḥ tataḥ oṃ yā akṛntanna vayaṃ yā atanvatā yāśca devīstaṃtunābhito tataṃtha tāstvā devīrjarase saṃvyayasvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva
vāsaḥ iti paṭhitvottarīyaṃ dadāti tato varaḥ oṃ paridhāsyai yaśodhāsyai
dīrghāyutvāya jaradaṣṭirasmi śataṃ ca jīvāmi śaradaḥ purūcī rāyaspoṣamabhisaṃvyayiṣye iti paṭhitvā adhovastraṃ varaḥ paridhatte | oṃ yaśasā mā
dyāvāpṛthivī yaśasendrabṛhaspatī yaśo bhagaśca māvitdayaśo mā pratipadyatām
iti paṭhitvottarīyaṃ paridadhāti varaḥ tato varasya kanyāyāśca dvirācamanaṃ
tataḥ kanyāpradena parasparaṃ samaṃjethāṃ iti preṣaṇaṃ kanyāvarayoḥ parasparamābhimukhīkaraṇaṃ oṃ samaṃjantu viśvedevāḥ samāpo hṛdayāni no saṃmātariśvā saṃdhātā samudeśrī dadhātu nau iti varaḥ paṭhati tataḥkanyāpradakartṛkaṃ granthibaṃdhanam | baṃdhanaṃ kanyāvarayoḥ | atha hastarlepanaṃ śākhoccāraṇam atha kanyādānam | dātā śaṃkhasthadūrvākṣataphalapuṣpacaṃdanajalānyādāyajāmātṛdakṣiṇakaropari kanyādakṣiṇakaraṃ nidhāya oṃ dātāhaṃ varuṇo rājā dravyamādityadaivataṃ varo'sau viṣṇurūpeṇa pratigṛhṇātvayaṃ vidhiḥ iti paṭhitvā gotroccāraṇaṃ
5.1.5
kuryāt | oṃ adyāmukamāsīyāmukapakṣīyāmukatithau amukavāsare amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥprapautrāya amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ pautrāya amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ putrāya amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ prapautrīm | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ pautrīm | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ
putrīm ityanena krameṇa trirāvartya paṭhanīyam | amukagotrāya amukapravarāya amukaśarmaṇe varāya amukagotrāṃ amukapravarāṃ amukanāmnīṃ imāṃ
kanyāṃ sālaṃkārāṃ prajāpatidaivatyāṃ svargakāmaḥ patnītvena tubhyamahaṃ saṃpradade oṃ svastīti prativacam | oṃ dyaustvā dadātu pṛthivī tvā pratigṛhṇātu iti varaḥ paṭhet tataḥ kanyāpradaḥ oṃ adya kṛtaitatkanyādānapratiṣṭhārthaṃ idaṃ suvarṇamabhidaivataṃ amukagotrāya amukapravarāya amukaśarmaṇe
varasye amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ prapautrāya | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ pautrāya | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ putrāya amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ prapautrīm | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ pautrīm | amukagotrasyāmukapravarasyāmukaśarmaṇaḥ putrīm | ityanena krameṇa
trirāvartya paṭhanīyam | amukagotrāya amukapravarāya amukaśarmaṇe varāya amukagotrāṃ amukapravarāṃ amukanāmnīmimāṃ kanyāṃ sālaṃkārāṃ prajāpatidaivatyāṃ svargakāmaḥ
patnītvena tubhyamahaṃ sampradade ' taba vara ' oṃ svasti ' kahakara usa kanyādānako
grahaṇa kare | phira vara āge likhe ' oṃ dyaustvā dadātu pṛthivī tvā pratigṛhṇātu '
5.1.6
isa mantrako uccāraṇa kare | tatpaścāt kanyākā pitā āge likhā ' oṃ adya
kṛtaitatkanyādānapratiṣṭhārthimidaṃ suvarṇamabhidaivataṃ amukagotrāya amukapravarāya
varāya dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade iti dakṣiṇāṃ dadyāt oṃ svastītiprativacanam| gomithunaṃvā dadyāt oṃ kodātkasmā adātkāmodātkāmāyādāt
kāmo dātā kāmaḥ pratigṛhītā kāmaitatte iti varaḥ paṭhet tatastāṃ pāṇau
gṛhītvā oṃ yadaiṣi manasā dūraṃ diśo'nupavamāno vā hiraṇyaparṇo vaikarṇaḥ
sa tvā manmanasāṃ karotu | śrīamukadevī iti paṭhitvikāmāti| tato
vedidakṣiṇasyāṃ diśi vāripūrṇahaḍhakalaśaṃ skaṃdhe tiṣṭhato mauninaḥ puruṣasya
skaṃdhe abhiṣekaparyaṃtaṃ dhārayet| tataḥ parasparaṃ samīkṣethāṃ iti kanyāpradapreṣānaṃtaraṃ oṃ aghoracakṣurapatighyedhi śivā paśubhyaḥ sumanāḥ suvarcāḥ
vīrasūrdevakāmā syonā śaṃ no bhavadvipade śaṃ catuṣpade | somaḥ prathamo
vivide gaṃdharvo vivida uttaraḥ | tṛtīyo'gniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ
somodadadgaṃdharvāya gaṃdharvodadadganye | rayiṃ ca putrāṃśvādādagnirmahamatho
imām | sā naḥ pūṣā śivatamā me rayasā na ūrū uśatī vihara | yasyāmuśaṃtaḥ maharāma śeṣaṃ yasyāmukāmā bahavo niviṣṭaye | iti varapaṭhitamaṃtrāṃte parasparaṃ nirīkṣaṇaṃ tato'gniṃ pradakṣiṇīkṛtya paścādagrerahatavastraveṣṭitatṛṇapuñjake kaṭe vā tadupari dakṣiṇaṃ caraṇaṃ dattvā vadhūṃ dakṣiṇataḥ kṛtva
tāmupaveśya svayamupaviśya varaḥ puṣpacandanatāmbūlavastrāṇyādāya oṃ adya
kartavyavivāhahomakarmaṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpabrahmakarma kartumasukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇamobhiḥ puṣpacandanatāmbūlavāsobhirvahnatvena hotṛtvena
5.1.7
ca tvāmahaṃ vṛṇe iti brāhmaṇaṃ vṛṇuyāt | oṃ vṛto'smīti prativacanam
yathāvihitaṃ karma kuru iti vareṇokte oṃ karavāṇīti brāhmaṇo vadet
tato'gnerdakṣiṇataḥ śuddhamāsanaṃ dattvā tadupari prāgagrān kuśānāstīrya
brāhmaṇamagnau pradakṣiṇakrameṇānīya tvaṃ me brahmā bhavetyabhidhāya kalpitāmane upaveśayet | oṃ adya kartavyāvivāhakarmaṇi kṛtākṛtāvekṣaṇarūpācāryakarma kartumamukagotramamukaśarmāṇaṃ brāhmaṇamebhiḥ puṣpacandatāmbūlavāsobhiḥ ācāryatvena tvāmahaṃ vṛṇe oṃ vṛto'smīti prativacanam
tataḥ praṇītāpātraṃ purataḥ kṛtvā vāriṇāpūryaṃ kuśairācchādya brahmaṇo dhruvamavalokyaṃ agneruttarataḥ kuśopari nidadhyāt | tataḥ paristaraṇaṃ bahiṣaścaturthabhāgamādāya āgneyādīśānāṃtaṃ brahmaṇo'gniparyaṃtaṃ nairṛtyādrāyavyāṃtaṃ agniතḥ praṇītāparyaṃtaṃ tato'gneruttarataḥ paścimadiśi pavitracchedanārthaṃ kuśatrayaṃ pavitrakaraṇārthaṃ sāgramanaṃtargarbhakuśapatradvayaṃ prokṣaṇīpātraṃ
ājyasthālī sammārjanārthaṃ kuśatrayaṃ upayamanārthaṃ veṇīrūpakuśatrayaṃ sammidhāstitraḥ huva ājyaṃ ṣaṭpaṃcāśaduttaramuṣṭiśatadvayāvacchinnataṃḍulapūrṇaṃpātraṃ pavitracchedanakuśānāṃ pūrvapūrvadiśi krameṇāsādanīyam | atha tasyāmeva diśi asādhāraṇavastūnyupakalpanīyāni | tatra śamīpāḍāśamiśrā
ṅājāḥ haṣadupalaṃ kumārībhrātā sūrpaḥ haḍhapuruṣaḥ anyadapi tadupayuktamālepanādidravyam | tataḥ pavitracchedanakuśoḥ pavitre chitvā tataḥ savitrakareṇa praṇītodakaṃ triḥ prokṣaṇīpātre nidhāya anāmikāṃguṣṭhābhyāṃ
uttarāgre pavitre gṛhītvā trirutpavanaṃ tataḥ prokṣaṇīpātrasya savyahaste
5.1.8
karaṇaṃ anāmikāṃguṣṭhābhyāṃ pavitre gṛhītvā trirudviṃganaṃ praṇītodakena prokṣaṇījalena yathāsāditavastusecanaṃ tato'gnipraṇītayormadhye prokṣaṇīpātranidhānam | ājyasthālyāmājyanirvāpaḥ tato'dhiśrayaṇaṃ tato jvalatṇādinā havirveṣṭayitvā pradakṣiṇakrameṇa vahnau tatprakṣepaḥ paryyagnikaraṇaṃ tataḥ
ghṛtapratapanaṃ kṛtvā sammārjanakuśānāmagreraṃtarato mūlairbāhyataḥ huvaṃ saṃmṛjya
praṇītodakena abhyukṣya punaḥ pratapya huvaṃ dakṣiṇato nidadhyāt | tata
ājyasyāgneravatāraṇaṃ tata ājye prokṣaṇīvadutpavanaṃ avekṣya satyapadracye
tannirūṣanaṃ punaḥprokṣaṇyutpavanaṃ tataḥupayamanakuśānādāya uttiṣṭhanprajāpṛtiṃ
manasā dhvātvā tūṣṇīmagnau ghṛtāktāstitraḥsamidhaḥ kṣipet tata upaviśyasapavitraprokṣaṇyudakena pradakṣiṇakrameṇāgniparyukṣaṇaṃ kṛtvā praṇītāpātre pavitre
nidhāya pātitadakṣiṇajānuḥ kuśena brahmaṇānvārabdhaḥ samiddhatame'gnau juveṇājyāhutīrjuhoti | tatrāghārādārabhya dvādaśāhutiṣu tattadāhutyanaṃtaraṃ
huvāvasthitahutaśeṣaghṛtasya prokṣaṇīpātre prakṣepaḥ | oṃ prajāpataye svāhā
5.1.9
idaṃ prajāpataye| iti manasā| oṃ iṃdrāya svāhā idamiṃdrāya| ityācāro| oṃ agnaye svāhā idamagnaye| oṃ somāya svāhā idaṃ somāya| ityājyabhāgau| oṃ bhūḥ svāhā idamagnaye| oṃ bhuvaḥ svāhā idaṃ vāyave| oṃ svaḥ svāhā idaṃ sūryāya| etā mahāvyāhṛtayaḥ| tvanno agne iti vāmadeva ṛṣiragnivaruṇau devate triṣṭupchando home viniyogaḥ| oṃ tvanno agne varuṇasya vidvāndevasya heḍo ava yāsisīṣṭhāḥ| yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhyasmatsvāhā| idamagnivaruṇābhyāṃ| oṃ sa tvanno agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau| ava yakṣvano varuṇaṃ rarāṇo vīhi mṛḍīkaṃ suhavo na edhi svāhā idamagnivaruṇābhyāṃ| ayāścāgne iti vāmadeva ṛṣiragnirdevatā triṣṭup chaṃdaḥ sarvaprāyaścittahome viniyogaḥ| oṃ ayāścāgne'yanamiśāstipāśca satvamitvamayā asi| ayāno yajñaṃ vahāsyayāno dhehi bheṣajaṃ svāhā idamagnaye| oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ
tebhinoṃ adya savitota viṣṇurviśve muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā idaṃ varuṇāya savitre viṣṇave viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca | oṃ uduttamaṃ varuṇa pāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamaśrathāya | athā vayamāditya
vrate tavānāgaso aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya | etāḥ prāyaścittasaṃjñakāḥ | tato'nvārabdhaṃ vinā oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye
oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte | | udakopasparśanam | atha rāṣṭrabhṛtaḥ | oṃ ṛtaṣāḍhṛtadhāmāgnirgaṃdhavaḥ sa na idaṃ brahmakṣatraṃ
pātu tasmai svāhā vāṭ idamṛtaṣāhe ṛtadhāmne'gnaye gaṃdharvāya
5.2-2
oṃ ṛtaṣāḍhṛtadhāmāgnirgaṃdharvaratasyauṣadhayo'psaraso mudo nāma tābhyaḥ
svāhā idamoṣadhībhyo'psarobhyo mudgaco
5.1-2
oṃ saṃhito viśvasāmā
dhehi bheṣajaśca svāhā idamagnaye | | oṃ ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yāściyāḥ pāśā
vitatāma mahāntaḥ tebhinoṃ adya savitota viṣṇurviśve muṃcaṃtu marutaḥ svarkāḥ svāhā
idaṃ varuṇāya savitre viśvebhyo devebhyo marudbhyaḥ svarkebhyaśca
5.1-3
oṃ uduttamaṃ
varuṇa pāśamasmadavādhamaṃ vimadhyamaśrathāya | athā vayamāditya vrate tavānāgaso
aditaye syāma svāhā idaṃ varuṇāya | etāḥ prāyaścittasaṃjñakāḥ | tato'nvārabdhaṃ
vinā oṃ prajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye | oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte | udakoparaparśanam | atha rāṣṭrabhṛtaḥ | oṃ ṛtaṣāḍhṛtadhāmāagnirgandharvaḥ sa na idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭ idamṛtaṣāhe ṛtadhāmne'gnaye
gandharvāya
5.2-3
ṛtaṣāḍhṛtadhāmāgnirgandharvaratasyauṣadhayo'psaraso mudo nāmatābhyaḥ
svāhā idamoṣadhibhyo'psarobhyo mudgaco
5.2-3.p1.1
oṃ saṃhito viśvasāmā sūryo
sūryyo gaṃdharvaḥ sa na idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭ idaṃ saṃhitāya
viśvasāmne sūryāya gaṃdharvāya0 3 | oṃ saṃhito viśvaśrāmā sūryo gaṃdharvastasya marīcayo'psarasa āyuvo nāma tābhyaḥ svāhā idaṃ marīcibhyo'psarobhya āyubhyo0 4 | oṃ suṣumṇaḥ sūryaraśmiścaṃdramā gaṃdharvaḥ sa na idaṃ
brahmakṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭ idaṃ suṣumṇāya sūryaraśmaye caṃdramase gaṃdharvāya0 5 | oṃ suṣumṇaḥ sūryaraśmiścaṃdramā gaṃdharvastasya nakṣatrāṇyapsaraso
bhekurayo nāma tābhyaḥ svāhā idaṃ nakṣatrebhyo'psarobhyo bhekuribhyo0 6
oṃ iṣiro viśvavyacā vāto gaṃdharvaḥ sa na idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasmai
svāhā vāṭ idamiṣirāya viśvavyacase vātāya gaṃdharvāya0 7 | oṃ iṣiro
viśvavyacā vāto gaṃdharvastasyāpo'psarasa ūrjo nāma tābhyaḥ svāhā idamūrjo'psarobhya ūrjyo0 8 | oṃ bhujyuḥ suparṇo yajño gaṃdharvaḥ sa na
idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭ idaṃ bhujyave suparṇāya yajñāya gaṃdharvāya0 9 | oṃ bhujyuḥ suparṇo yajño gaṃdharvastasya dakṣiṇā apsarastāvā
nāma tābhyaḥ svāhā idaṃ dakṣiṇābhyo'psarobhyaḥ stāvābhyo0 10
oṃ prajāpatirviśvakarmā mano gaṃdharvaḥ sa na idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasme svāhā
vāṭ idaṃ prajāpataye viśvakarmaṇe manase gaṃdharvāya0 11 | oṃ prajāpatirviśvakarmā mano gaṃdharvastasya ṛksāmānyapsarasa eṣṭayo nāma tābhyaḥ svāhā
idamṛksāmabhyo'psarobhya eṣṭibhyo0 12 | iti rāṣṭrabhṛtaḥ | atha jayāhomaḥ | oṃ cittaṃ ca svāhā idaṃ cittāya0 | oṃ cittiśca svāhā idaṃ
cittyai0 | oṃ ākūtaṃ ca svāhā idamākūtāya0 | oṃ ākūtiśca svāhā
5.2-3.p1.2
idamākūtyai0 | oṃ vijñātaṃ ca svāhā idaṃ vijñātāya0 | oṃ vijñātiḥ
svāhā idaṃ vijñātyai0 | oṃ manaśca svāhā idaṃ manase0 | oṃ śakkarīśca
svāhā idaṃ śakkarībhyo0 | oṃ darśaśca svāhā idaṃ darśāya0 | oṃ paurṇamāsaṃ ca svāhā idaṃ paurṇamāsāya0 | oṃ bṛhacca svāhā idaṃ bṛhate0
oṃ rathaṃtaraṃ ca svāhā idaṃ rathaṃtarāya0 | oṃ prajāpatirjayānidrāya vṛṣṇo
idaṃ dakṣiṇābhyo'psarobhyo stāvābhyo010 | oṃ prajāpatirviśvakarmā manogandharvaḥ
sa na idaṃ brahmakṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭ idaṃ prajāpataye viśvakarmaṇe manase
gandharvāya0 11 | oṃ prajāpatirviśvakarmā mano gandharvastasya ṛksāmānyapsarasa
eṣṭayo nāma tābhyaḥ svāhā idamṛksāmabhyo'psarobhya eṣṭibhyo0 12 | iti
rāṣṭrabhṛtaḥ | atha jayāhomaḥ | oṃ cittaṃ ca svāhā idaṃ cittāya0 | oṃ cittiśca
svāhā idaṃ cittyai0 | oṃ ākūtaṃ ca svāhā idamākūtāya | oṃ ākūtiśca
svāhā idamākūtyai0 | oṃ vijñātaṃ ca svāhā idaṃ vijñātāya0 | oṃ vijñātiśca
svāhā idaṃ vijñātyai0 | oṃ manaśca svāhā idaṃ manase0 | oṃ śakkarīśca svāhā idaṃ
śakkarībhyo0 | oṃ darśaśca svāhā idaṃ darśāya0 | oṃ paurṇamāsaṃ ca svāhā idaṃ
paurṇamāsāya0 | oṃ bṛhacca svāhā idaṃ bṛhate0 | oṃ rathantarañca svāhā idaṃ
māyacchuugraḥ pūtanājyeṣu tasmai viśaḥ samanamaṃtu sarvāḥ sa ugraḥ sa ihavyo
5.2-3.p1.3
babhūva svāhā idaṃ prajāpataye jayānindrāya ॰ | iti jayāhomaḥ | udakopasparśanam | athābhyātānahomaḥ | oṃ agnirbhūtānāmādhipatiḥ sa māṃvatvasmin brahmaṇyasmin kṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasmin karmaṇyasyāṃ devahūtyā ॰ svāhā idamagnaye bhūtānāmadhipata0 | oṃ indro jyeṣṭhānāmadhipatiḥ sa māvatvasminbrahmaṇyasmikṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasminkarmaṇyasyāṃ devahūtyā ॰ svāhā idamindrāya jyeṣṭhānāmadhipataye0
oṃ yamaḥ pṛthivyā adhipatiḥ sa māvatvasmin brahmaṇyasmin kṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasmin karmaṇyasyāṃ devahūtyā ॰ svāhā idaṃ yamāya
pṛthivyā adhipataye0 | atra praṇītodakasparśaḥ | oṃ vāyuraṃtarikṣasyādhipātiḥ sa māvatvasmin brahmaṇyasmin kṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasmin karmaṇyasyāṃ devahūtyā ॰ svāhā idaṃ vāyaveṃ'tarikṣasyādhipataye0
oṃ sūryo divodhipatiḥ sa māvatvasmin brahmaṇyasmin kṣatre syāmāśītarāya0 | oṃ prajāpatirjayānindrāya vṛṣṇo māyacchadugraḥ pūtanā jayeṣu tasmaiviśaḥ
samanamaṃtu sarvāḥ sa ugraḥ sa ihavyo babhūvasvāhā | idaṃ prajāpataye jayānindrāya0
iti jayāhomaḥ | udakopasparśanam | athābhyātānahomaḥ | oṃ agnirbhūtānāmadhipātiḥ sa māvatvasmin brahmaṇyasminkṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasmin karmaṇyasyāṃ devahūtyāśsvāhā idamagnaye bhūtānāmadhipataye0 | oṃ indro jyeṣṭhānāmadhipātiḥ sa māvatvasmin brahmaṇyasminkṣatresyāmāśiṣyasyāṃ purodhāyāmasminkarmaṇyasyāṃ devahūtyāśsvāhā idamindrāya jyeṣṭhānāmadhipataye0 | oṃ yamaḥ pṛthivyā
First 42 of 59 passages. Read on
Linked texts (6)
- Pāraskaragṛhyasūtra — Pāraskara, Sanskrit
- Daśasaṃskārapaddhati — Sanskrit
- Daśakarma — Sanskrit
- Upanayanapaddhati (Viśvanātha Ācārya) — Viśvanātha Ācārya, Sanskrit
- Upanayanapaddhati (Rāmadatta Mantrin) — Rāmadatta Mantrin, Sanskrit
- Ṣoḍaśasaṃskāraprayoga — Sanskrit