Kathakagrihyasutra 10.10
Commentary of Devapāla 10.10
- Language
- Sanskrit
10.10
rāṣṭrabhṛdanantaraṃ vārtraghnāvājyabhāgau juhoti | ubhayatra cobhau paurṇamāsyāmamāvasyāyāṃ ca | anyeṣu pākayajñeṣu ājyameva bhāgo yayostau ājyabhāgau agnīṣomau | vṛtrahaṇau vṛṇoti āvṛṇoti jīvātmānaṃ vṛtraṃ pāpaṃ tamaśca, tasya hantārau vṛtrahaṇāveva vārtraghnau | ājyaśa-
bdo'trāpi dharmāṇāṃ grāhakaḥ, tena caturgṛhītena homaḥ | āgneyasyāgneyau yājyānuvākye dvitīyasya saumye | anye tvāhuḥ—na yājyaivānuvākyā bhavitumarhati, anuvākyayā praiṣaḥ, yājyayā haviṣprakṣepaḥ | tatra gāyatryo'nuvākyāstriṣṭubho yājyā iti prāyikaḥ, ata evātra vārtraghnaśabdo'nuvākyāyau grāhaka ityāhuḥ | tathācoktaṃ, ‘yatra vṛtrastatrānuvākyā’ iti |
ṛṣiputrāṇāmārṣam | agnirāhutaḥ prakṣiptahaviṣkaḥ san vṛtrāṇi pāpāni tamāṃsi śatrūṃśca jaṅghanat hanti arthāt yajamānasya | samiddhaḥ prajvalitaḥ san, ata eva śukno dedīpyamāno draviṇasyurdraviṇaṃ dhanaṃ icchati yajamānasya draviṇasyuḥ | kayā vipaṇyayā viśiṣṭastutyā | yadvā ‘mana jñāne’ ityasya mavarṇasya vyatyaye viparyāse viśiṣṭaprajñayā ityarthaḥ, anekārthatvāddhāstūnām ||
he soma tvaṃ satpatiḥ satāṃ patiḥ pālako'si bhavasi | tvaṃ rājā ‘soma oṣadhīnāṃ rājā’ iti śruteḥ| rājate dīpyate iti rājā | uteti tathārthe | vṛtrahā ca pāpādaunāśakaḥ, tathā tvaṃ bhadro bhandanīyaḥ kalyāṇaḥ sukhakārī asi bhavasi | ṛtuḥ krāntadarśanastathā tvameva| athavā kraturyajñaḥ somasya prajāpatirūpatvāt prajāpatyātmakatvācca yajñasya | agnīṣomāvidaṃ¹ ‘sarvaṃ yadannaṃ cānnādaśca’iti brahmaṇo dvitīyasyāgnīṣomātmakatvaśravaṇāt, ‘prajāpatirvai yajña’ iti cāmnānāt| etadājyabhāgāntaṃ karmopasamādhānaśabdenocyata ityāhuḥ | ‘agnimupasamādhāyājyabhāgāntaṃ hutvā’ityarthāt ||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit