Kathakagrihyasutra 14.15

14.15

gatārtham |
atha mantravivṛtiḥ | tatropākaraṇīyahomamantrau prajāpaterjāyamānāḥ prajā jātāśca yā imāḥ | tā asmai prativedaya cikitvām̐ anumanyatām || upākartrocyate-prajāpateḥ sakāśāt jāyamānāḥ imā vartamānāḥ prajāḥ, yāśca jātā atītotpattikriyāḥ, tāḥ sarvā asmai paśave prativedaya bodhaya, yasya yādarthyenotpattistaṃ tathā pratipādaya ‘yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ’ ityādirūpeṇa | tvaṃ hi cikittvān jānāno'bhijñaḥ | tvayā ca bodhitaṃ paśuṃ manyamānamanumanyatāṃ prajāpatiḥ satyamanujānātvityarthaḥ || paśupateḥ paśavo virūpā sarūpā uta | teṣāṃ yaṃ vavrire devāstaṃ svarāḍanumanyatām || paśupate rudrasya sarūpā virūpāśca paśavaḥ yāge yogyāścāyogyāścetyarthaḥ, utaśabdaścārthe, teṣāṃ madhye yaṃ chāgādikaṃ paśuṃ devā vavrire vṛṇvanti prārthayante tameva svarāṭ, svayaṃ rājate iti svarāṭ, prajāpatī rudro'numanyatāmabhyupāgacchatu ||
apāvyānāṃ devānāmārṣam | paśūnāṃ yajñeṣūpayuktānāṃ svargatiriha praśasyate | pūrve devāḥ prakṛtasya ālabdhasya paśoḥ prāṇamaṅgebhyo'vayavebhyo niścarantameva nirgacchantameva pratigṛhṇanti svīkurvanti | kīdṛśāḥ pūrve | prajānantaḥ asmadarthaṃ prajānantaḥ asmadarthamālabdho'yamiti manyamānāḥ | ataḥ paśurucyate-idānīṃ huto'gnau prakṣiptāvadānaḥ san svargaṃ yāhi pathibhirmārgaiḥ | kīdṛśaiḥ | devayānairyairdevā yajamānānāyānti, tyaktaprāṇaiśca śarīraiḥ śarīrāvayavaiḥ pratitiṣṭha ||
ye paśavo badhyamānamanubadhyamānā lakṣaṇīkṛtya paścādbadhyamānāḥ santaḥ anvaikṣanta paśyanti cakṣuṣā manasā ca, tānapyagre prathamamagniḥ pramumoktu duḥkhānmocayatu devatvamāpādayatu muktiṃ vā | etaduktaṃ bhavati-yajñaparamparayā mama yajamānasya svargatirbhavatītyetāvadvedādavyāhatasiddham | idaṃ tvabhyarthayāmahe asmadarthena kleśamanubhavantī paśuparamparā svargatimanubhavatu saṃpannadivyadarśanā satī agniprasādāt | kīdṛśo'gniḥ prajāpatiḥ prajānāṃ pātā, duḥkhavimocanaṃ ca prajānāṃ pālanam | anyacca kīdṛśaḥ | prajayā saṃvidānaḥ, 'vidlṛ lābhe' prajayā janitarakṣayā prajāpatitvaṃ labhamānaḥ ||
ye āraṇyāḥ paśavaḥ siṃhādayo viśvarūpāḥ sarvarūpāḥ, virūpā vividharūpāḥ santo bahudhaikarūpā bahudhā nānāprakāreṇa hariṇatvādyavāntarajātibhedenaikarūpā anugatākārāḥ, athavā bahudhā siṃhahariṇādirūpeṇa virūpā api santaḥ paśutvenaikarūpāḥ, tānsarvānapi agre prathamaṃ pramumoktu tajjāterupakārakatvāt | viśvaṃ kartavyaṃ yasya sa viśvakarmā prajāpatirūpa ityarthaḥ | prajayā saṃraṇaḥ samyagramamāṇaḥ krīḍan prajāsargasthitipralayaiḥ, tena prajāpateḥ sṛṣṭyādinā kiṃ prayojanamityaparyanuyogaḥ ||
ye catuṣpadaḥ paśavo'jādayaḥ, uta tathā dvipadaḥ kapiñjalādayaḥ niṣkrītāḥ krītaniścayaṃ saṃprāptāḥ te, yajñamarhati yajñiyastaṃ bhāgayantu yajñārhāvadānāni bhāgarūpatāṃ prāpayantu, rāyaspoṣāḥ dhanapuṣṭiyuktāḥ santaḥ yajamānaṃ viśantu | ke te paśavaḥ | yeṣāṃ paśūnāṃ paśupatī rudra īśe prabhavati ||
he devā ṛtvijaḥ pramuñcamānāḥ paśūnāṃ duḥkhavimokaṃ kurvantaḥ yajamānāya gātuṃ yajñaṃ dhatta vidhatta | datta vā | kīdṛśaṃ yajñaṃ dhatta | bhuvanasya lokatrayasya reto bījaṃ karmajanyatvāt jagatām| yajñe ca kriyamāṇe devānāmapi priyaṃ pātho'nnaṃ paśulakṣaṇaṃ devānāmetu devānprāpnotu | kīdṛśaṃ pāthaḥ | upākṛtaṃ yadsyāt, yūpasamīpamānīya yattiṣṭhati, śaṃsamānaṃ devatāsaṃbandhamabhiśaṃsat prārthayamānam ||
he jātavedaḥ jātaprajñāna jātadhana vā, vedo jñānaṃ dhanaṃ vā, devebhyo havyaṃ vaha | kiṃ kṛtvā | sadakṣaḥ satanūśca bhūtvā, saha dakṣeṇa dākṣiṇyena vartate iti sadakṣaḥ, saha tanvā vartate iti satanūrdevahaviḥprāpaṇasamarthaśarīraviśeṣayuktaḥ sannityarthaḥ | athānantaraṃ yatastvāmu tvāmeva tye te yajamānā dadhire dhārayante prathamaṃ vicakṣyaṃ darśanīyaṃ, tathā śṛtasya pākasya kartāraṃ, yajñiyaṃ ca yajñārhaṃ ca ||
he jātavedaḥ agne devān gaccha vapayā saha vapāṃ gṛhītvā | tvaṃ hi hotā āhvatā devānāṃ dātā vā babhūva bhavasi | he agne ghṛtasya tanvā jvālayā saṃbhavasva saṃbadhyasva | etayā ca vapayā devaprāpitayā yajamānasya kāmāḥ satyāḥ santu || iti paśukalpaḥ || ityekapañcāśī kāṇḍikā |
51 ||