Kathakagrihyasutra 27.1

27.1

aṣṭakāḥ kartavyā iti manvādibhiḥ smṛtam | tacca prayogaprakāśanārthamantraliṅgamūlaṃ smaraṇam | 'yāṃ janāḥ pratinandantyaṣṭakāyai sumedhase svāhā |' iti mantraliṅgaṃ 'eṣāṣṭakā tapasā tapyamānā svarge loke kāmadhugbhavati |' iti ca | stutiḥ stutye vidheye sati yuktā | tena yathā kapiñjalādividhibhyo'rthavādakalpanā, tathātrārthavādādvidhimānam | vidhyekavākyatvena hyarthavādāḥ pramāṇam | 'aṣṭakā pārvaṇaśrāddham……………|' iti cehāpyuktam | teneha kartavyatocyate | tatrāṣṭakāśabdaḥ karmasamudāyanāma rājasūyādivat | ekaikasyāṃ ca karmatrayaṃ pratīyate | sthālīpākakarmaikaṃ pradhānam | āvāhanādisaṃtarpitabrāhmaṇānuvrajanaparyantaṃ dvitīyam | ānvaṣṭakaṃ tṛtīyam | ājyabhāgāntā tvitikartavyatā | pūrvaṃ sthālīpākādi, ṛtutithyādikaṃ tu paścāt | tisro'ṣṭakā bhavanti pitṛdaivatyāḥ | tenāvāhane amuṣmai svadhā nama ityādau nirvāpaṇamantreṣu ca pitrādināmaviśeṣapratītiḥ | vakṣyamāṇapaśupakṣe vapākarttanādau pitṛbhyastvāṃ juṣṭaṃ nirvapāmītyādiprayogaḥ | aṣṭakāpi mantraliṅgāddevatā | nityāścaitā avaśyakarttavyatāsmaraṇāt |
39) ityākārādeśaḥ | evamanyatra kvacilluk , kvacitpūrvasavarṇadīrghādeśo'numantavyaḥ |
50) retasā brahmabījenānvāgatāḥ | gharmaśabdaḥ sāravacanaḥ, vāktrayasya tu sāratvaṃ jagattrayasya tadanvayāt tadvyatirekeṇāpratibhāsāt | tatraikā vaikharī vāk prajāṃ rakṣati prajāyamānaṃ sarvaṃ pālayati saṃpādayati uccāryamāṇena mantreṇa sarvasya yajñasya sāṅgasya saṃpādanāt | ekā anyā madhyamā vāk ūrjamannaṃ rakṣati saṃkḷpayati devatoddeśena dravyasaṃkalpatvādbhāgasya| ekā anyā punaḥ kṣatraṃ balaṃ rakṣati paśyantyātmikā vāk dravye yajñopayogini kriyamāṇe kośaśūnyatvaṃ bhavatītyādilobhamūlāsāttvikasaṃkalpākaluṣviteti | sāttvike nirvibhāge karmakartavyatāsaṃkalpe sati yajñasya phalajananaśaktiḥ, yajamānasya ca phalaṃ bhogaphalaṃ rakṣitaṃ bhavati| asāttvikasaṃkalpo hi niṣphalaḥ | keṣāṃ prajādikāṃ rakṣati | devayūnāṃ dīvyanti dyotante karmasu kauśaleneti devā yajamānā ṛtvijaśca, ta eva yuvānaḥ samarthāḥ karmasu, teṣām | itthaṃ tāvadyajñopāyatvamuṣovivartarūpavāktrayasya, sūkṣmavāgātmakabrahmaprāptyupāyatvamapīttham-devayūnāṃ yajamānādīnāṃ prajāṃ nityanaimittikādimokṣopāyabhūtakarmarūpāmekā vaikharī atra vidyātmikā rakṣati anuṣṭhāpayati| anyā madhyamā ūrjaṃ balaṃ pālayati, saṃkalpaviśeṣanigaḍanibandho hi antarātmā viṣayapavanairapahriyate | anyā paśyantī kṣatraṃ sarvaśaktyātmakaṃ vāgrūpaṃ brahma rakṣati tadvāreṇa tatprāpteḥ | yadvā trayo dharmāstrīṇi savanāni tadadhiṣṭhātṛdevatāviśeṣāśca, tairhi yajñaḥ samāpyate | savanadevatāstu irā sarasvatī bhāratī, irā pṛthivī sarasvatī, antarikṣaṃ bhāratī dyauḥ | tatra pṛthivī prajāṃ putrādikāṃ rakṣati, antarikṣamūrjamannaṃ rakṣati vṛṣṭidānadvāreṇa, dyaustu kṣatasya duḥkhasya trāṇaṃ rakṣati niratiśayaprītyātmakatvāt svargasya | tāścaitāstisra uṣaso vidyābhāgātmanā prakāśamānatvāt | agnirāditya indra iti vā savanadevatāḥ |