Kathakagrihyasutra 33.2

33.2

ekoddiṣṭatvādatideśaprāptasya mantragatasya pitṛnāmno bahuvacanāntasyaikavacanamūhet karmasamavetārthaprakāśanena mantrāṇāmupakārakatvāt | ekenārthena tulyamekavat | vaiśvadevaprathamapaśuśrāddheṣu na santi te tāvat , ato nātrohānūhaviveko'sti | yadyapi ca ‘dūṣyate vā ṛco'kṣaraṃ yadetadūhritaṃ tasmādṛkṣu nohedbrāhmaṇavadūhedvikṛtī yathārthaṃ yajūṃṣi ||’ iti niṣiddha ṛcāmūhaḥ, tathāpi sūtrakāravacanaprāmāṇyādūhaḥ kriyate | yatra hi stutyādinā anūhitānyeva ṛgakṣarāṇi saṃgacchante, tatra sarvathā nohanīyānyṛkṣu iti niṣedhasya tātparyam | asati tu gatyantare ‘sarvānarthakyādvaramekadeśavikāraḥ’ iti nyāyo'pyatra anuguṇo'sti tatra spaṣṭārthamūhaviṣayo nidarśyate | iha pitṛśabdo'nantarapramṛte vartate yasya śrāddhamāmnātaṃ gurupitāmahamātulabhrātṛprabhṛteḥ | ata eva mātulādipadaṃ nohanīyamiti gamyata ekavadityasyānyaparisaṃkhyārthatvāt | saṃbandhiśabde hi pitṛśabde bhrātrādiṣu kenoho vāryate | tasmātpitṛśabdo rūḍho'nantarapramṛte śrāddhakarmasu | ata evāvāhanādivākyataḥ pitṛśabdo mātṛpitṛpitāmahaprabhṛtiṣvapi vartate'ṣṭakādiṣu | nahi bahūnāṃ śrāddhe prastute kasyacidāvāhanaṃ kasyacinneti yujyate bahuvacanaṃ caikatra | evaṃ sthite ekoddiṣṭe prathamaśrāddhe mantraprayogapaddhatiriyam-prāthamyāt prathamapañcakena sthālīpākasyājyabhāgāntaṃ hutvā ṛtutithyādikaṃ yathāyathaṃ kṛtvā havirarhamupaveśya pitaramāvāhayiṣyāmītyuktvā ॱomāvāhayetyanujñāta apayantavasurā iti tilānvikiret | atrottaratra
iti |
eke tvāhuḥ 'ye nikhātāḥ' iti atra prāyeṇa vaktavyaṃ vikarabhājo hyetadāmantraṇaṃ vikaraśca prathamaśrāddhe nāsti |
antardadha ityādyaviśiṣṭam | amṛtā vāgityādau svadhayā madasva, ihāsmabhyaṃ vasīyo'stu deva, devaśabdo'pi hi pitari vyākhyātuṃ śakyate, atra viśvedevābhāve'pi | yanme mātetyeka evāviśiṣṭaḥ | ādityā rudrā ityatrāpi svadhayā madasva svadhāṃ vaha pitastāṃ bhajasva | agnaukaraṇamaviśiṣṭam ||
yanme prakāmādityādau uṣaṃstena pitā madatāmiti | ahorātrairityaviśiṣṭam | yadvaḥ kravyādityatra yatte kravyāt tatta etena ariṣṭaḥ pitarmādayasva, evaṃ svadhāṃ vaha pitastāṃ bhajasva | pṛthivī darvirityaviśiṣṭam | uttarau tatra na staḥ |
mā me kṣeṣṭetyaviśiṣṭam | yanme rāma ityatra tena pūtena pitā madatām | devatā mādyantāmityasya tvanūho'samavetārthatvāt viśvedevānāmatra abhāvāt sāvitrādivadatra stutyarthatvādasamavetārthatvena | evaṃ viśvedevāśca pitā cetyādyanumantavyam |
viśeṣāntaramāha
saṃ vo manāṃsi saṃ vratā samu cittānyākarat | amī ye vivratā sthana tānvaḥ saṃnamayāmasi |